Η ηλικία και το προσδόκιμο ζωής είναι σε άμεση σχέση με τις συνήθειες που υιοθετούμε

Μέχρι τη μέση ηλικία, οι καθημερινές συνήθειες των ζώων μπορούν να αποκαλύψουν σημαντικές ενδείξεις για το πόσο θα ζήσουν. Σε αυτό το συμπέρασμα καταλήγει μια νέα μελέτη του Stanford University, η οποία διερεύνησε τη σχέση μεταξύ συμπεριφοράς και γήρανσης παρακολουθώντας ψάρια σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Οι ερευνητές μελέτησαν δεκάδες αφρικανικά τιρκουάζ killifish, ένα είδος με πολύ σύντομο προσδόκιμο ζωής (4–8 μήνες), αλλά με βιολογικά χαρακτηριστικά παρόμοια με των ανθρώπων, όπως ένας πολύπλοκος εγκέφαλος. Παρότι όλα τα ψάρια είχαν σχεδόν ίδια γενετική σύσταση και ζούσαν σε ίδιες συνθήκες, παρουσίασαν μεγάλες διαφορές στον τρόπο που γερνούσαν και στη διάρκεια ζωής τους.

Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές μελέτες που συγκρίνουν νέους και ηλικιωμένους οργανισμούς, οι επιστήμονες παρακολούθησαν συνεχώς κάθε άτομο από την αρχή έως το τέλος της ζωής του. Για τον σκοπό αυτό δημιούργησαν ένα αυτοματοποιημένο σύστημα με κάμερες, όπου κάθε ψάρι ζούσε σε ξεχωριστή δεξαμενή και καταγραφόταν διαρκώς. Συνολικά παρακολουθήθηκαν 81 ψάρια και συλλέχθηκαν δισεκατομμύρια καρέ βίντεο.

Από αυτά τα δεδομένα, οι ερευνητές ανέλυσαν τη στάση σώματος, την ταχύτητα, την κίνηση και την ανάπαυση. Κατέγραψαν περίπου 100 διαφορετικά «μοτίβα συμπεριφοράς», δηλαδή επαναλαμβανόμενες μικρές κινήσεις που συνθέτουν τη συνολική δραστηριότητα των ψαριών. Η συμπεριφορά αποδείχθηκε ιδιαίτερα χρήσιμη, καθώς αντικατοπτρίζει ταυτόχρονα τη λειτουργία εγκεφάλου και σώματος χωρίς επεμβατικές μεθόδους.

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα ήταν ότι οι διαφορές στη γήρανση εμφανίζονται πολύ νωρίς. Ήδη από τη μέση ηλικία (70–100 ημέρες), τα ψάρια που επρόκειτο να ζήσουν περισσότερο ή λιγότερο είχαν διαφορετικά μοτίβα συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, τα ψάρια με μικρότερο προσδόκιμο ζωής κοιμούνταν όχι μόνο τη νύχτα αλλά και όλο και περισσότερο κατά τη διάρκεια της ημέρας. Αντίθετα, εκείνα που ζούσαν περισσότερο διατηρούσαν κυρίως νυχτερινό ύπνο.

Επιπλέον, η δραστηριότητα έπαιξε καθοριστικό ρόλο. Τα ψάρια που έζησαν περισσότερο κινούνταν πιο έντονα, κολυμπούσαν γρηγορότερα και ήταν πιο δραστήρια κατά τη διάρκεια της ημέρας. Αυτή η αυθόρμητη κινητικότητα έχει συνδεθεί και σε άλλα είδη με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι αυτές οι διαφορές δεν ήταν απλώς περιγραφικές αλλά προγνωστικές. Με τη χρήση μοντέλων μηχανικής μάθησης, οι επιστήμονες έδειξαν ότι λίγες ημέρες δεδομένων συμπεριφοράς από τη μέση ηλικία αρκούν για να εκτιμηθεί η μελλοντική διάρκεια ζωής ενός οργανισμού.

Η μελέτη αποκάλυψε επίσης ότι η γήρανση δεν είναι μια σταδιακή και ομαλή διαδικασία. Αντίθετα, εξελίσσεται σε διακριτά στάδια. Τα ψάρια περνούσαν από 2 έως 6 σύντομες αλλά απότομες αλλαγές συμπεριφοράς, διάρκειας λίγων ημερών, οι οποίες ακολουθούνταν από μεγαλύτερες περιόδους σταθερότητας που διαρκούσαν εβδομάδες. Αυτά τα στάδια εμφανίζονταν με συγκεκριμένη σειρά.

Το μοτίβο αυτό μοιάζει με ευρήματα σε ανθρώπους, όπου οι βιολογικές αλλαγές της γήρανσης συμβαίνουν σε «κύματα», ιδιαίτερα στη μέση και τρίτη ηλικία. Οι ερευνητές παρομοιάζουν τη διαδικασία με έναν πύργο Jenga: πολλές μικρές αλλαγές δεν έχουν άμεσο αποτέλεσμα, μέχρι να συμβεί μια κρίσιμη μεταβολή που οδηγεί σε απότομη μετάβαση.

Για να κατανοήσουν τη βιολογική βάση αυτών των διαφορών, οι επιστήμονες εξέτασαν τη γονιδιακή δραστηριότητα σε οκτώ όργανα. Οι μεγαλύτερες διαφορές εντοπίστηκαν στο ήπαρ. Σε ψάρια με μικρότερη διάρκεια ζωής, γονίδια που σχετίζονται με την παραγωγή πρωτεϊνών και τη συντήρηση των κυττάρων ήταν πιο ενεργά, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι εσωτερικές βιολογικές αλλαγές συνοδεύουν τις παρατηρούμενες συμπεριφορές.

Η έρευνα δείχνει ότι η συμπεριφορά αποτελεί έναν ιδιαίτερα ευαίσθητο δείκτη γήρανσης. Ακόμη και άτομα της ίδιας ηλικίας μπορεί να βρίσκονται σε πολύ διαφορετικά στάδια γήρανσης, κάτι που φαίνεται από τις καθημερινές τους συνήθειες. Στους ανθρώπους, για παράδειγμα, οι αλλαγές στον ύπνο συνδέονται με γνωστική εξασθένηση και νευροεκφυλιστικές ασθένειες.

Τα ευρήματα αυτά αποκτούν ιδιαίτερη σημασία σήμερα, καθώς φορητές συσκευές (wearables) καταγράφουν συνεχώς δεδομένα όπως κίνηση και ύπνο. Αυτό ανοίγει τον δρόμο για την έγκαιρη ανίχνευση αλλαγών στη γήρανση και πιθανές παρεμβάσεις, όπως βελτίωση του ύπνου ή αλλαγές στη διατροφή.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Οι ερευνητές σχεδιάζουν να εξετάσουν αν οι πορείες γήρανσης μπορούν να τροποποιηθούν μέσω στοχευμένων παρεμβάσεων, καθώς και να μελετήσουν τη λειτουργία του εγκεφάλου σε σχέση με τη συνολική γήρανση του οργανισμού. Στόχος τους είναι να κατανοήσουν γιατί η γήρανση διαφέρει τόσο πολύ μεταξύ ατόμων και να αναπτύξουν τρόπους για πιο υγιή και μακροχρόνια ζωή.