Ανοίγει ο δρόμος για νέους τρόπους αντιμετώπισης της Νόσου Αλτσχάιμερ

Οι περισσότεροι άνθρωποι θεωρούν τη Nόσο Αλτσχάιμερ μία ασθένεια που εμφανίζεται κυρίως στην τρίτη ηλικία. Ωστόσο, οι επιστήμονες γνωρίζουν πλέον ότι οι εγκεφαλικές αλλαγές που τη χαρακτηρίζουν αρχίζουν πολύ νωρίτερα, περίπου από την τρίτη δεκαετία της ζωής. Στα αρχικά στάδια αυτών των αλλαγών, αλλοιωμένη μορφή μίας πρωτεΐνης που ονομάζεται Τ αρχίζει να συσσωρεύεται σε μια πολύ μικρή περιοχή βαθιά στον εγκέφαλο, η οποία σχετίζεται με τον ύπνο, την προσοχή και την εγρήγορση. Η περιοχή αυτή ονομάζεται locus coeruleus. Με την πάροδο του χρόνου, τα συσσωματώματα Τ εξαπλώνονται και σε άλλες περιοχές του εγκεφάλου.

Η παρουσία συσσωματωμάτων Τ δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένα άτομο θα εμφανίσει Αλτσχάιμερ. Στην πραγματικότητα, τέτοιες αλλαγές εμφανίζονται σε πολλούς ανθρώπους σε διαφορετικό βαθμό. Ωστόσο, επειδή οι αλλαγές αυτές ξεκινούν στο locus coeruleus, πολλοί ερευνητές θεωρούν ότι η περιοχή αυτή λειτουργεί σαν ένα πρώιμο προειδοποιητικό σημάδι για την ανάπτυξη της νόσου. Για τον λόγο αυτό, οι επιστήμονες εξετάζουν αν η επιβράδυνση της συσσώρευσης tau ή η διατήρηση της υγείας αυτής της περιοχής μπορεί να επηρεάσει την εξέλιξη της νόσου και να περιορίσει τη γνωστική γήρανση.

Νεότερες έρευνες εξετάζουν επίσης μια θεραπεία που ονομάζεται διέγερση του πνευμονογαστρικού νεύρου (vagus nerve stimulation). Η μέθοδος αυτή χρησιμοποιείται ήδη για άλλες παθήσεις και ενδέχεται να συμβάλει στη διατήρηση της σωστής λειτουργίας του locus coeruleus.

Το locus coeruleus βρίσκεται στον εγκεφαλικό στέλεχο, δηλαδή στο χαμηλότερο τμήμα του εγκεφάλου. Το όνομά του σημαίνει «μπλε κηλίδα» και προέρχεται από μια χρωστική ουσία που ονομάζεται νευρομελανίνη και παράγεται από τα κύτταρά του. Η περιοχή αυτή έχει κρίσιμο ρόλο σε πολλές βασικές λειτουργίες του οργανισμού. Παράγει σχεδόν όλη τη νορεπινεφρίνη του εγκεφάλου, μια ουσία απαραίτητη για τον ύπνο, την εγρήγορση, τη συγκέντρωση, τη μάθηση και ακόμη και για τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Επιπλέον, λαμβάνει πληροφορίες από νεύρα που προέρχονται από διάφορα σημεία του εγκεφάλου και του σώματος, συμπεριλαμβανομένου του πνευμονογαστρικού νεύρου, το οποίο μεταφέρει σήματα από και προς την καρδιά, τους πνεύμονες και άλλα όργανα.

Μελέτες δείχνουν ότι από τη μέση ηλικία και μετά, τα νευρικά κύτταρα στο locus coeruleus μπορεί να υποστούν βλάβες λόγω της συσσώρευσης tau. Οι βλάβες αυτές σχετίζονται με τη μείωση της μνήμης και άλλων γνωστικών λειτουργιών. Η συσσώρευση tau και η απώλεια λειτουργίας σε αυτή την περιοχή εμφανίζονται πριν από τη διάγνωση της νόσου Αλτσχάιμερ και μπορούν να προβλέψουν την εμφάνιση των συμπτωμάτων. Αυτό έχει οδηγήσει τους ερευνητές να υποθέσουν ότι η διατήρηση της υγείας του locus coeruleus μπορεί να συμβάλει στην προστασία και άλλων περιοχών του εγκεφάλου.

Το πνευμονογαστρικό νεύρο παίζει σημαντικό ρόλο στην επικοινωνία μεταξύ του εγκεφάλου και των οργάνων του θώρακα και της κοιλιάς, όπως η καρδιά και τα έντερα. Μέσω αυτού, ο εγκέφαλος μπορεί να παρακολουθεί και να ρυθμίζει βασικές λειτουργίες του σώματος. Το νεύρο αυτό μεταφέρει σήματα που σχετίζονται με την ξεκούραση και την πέψη, συμβάλλοντας στην καλή λειτουργία του οργανισμού και στην επιδιόρθωση των κυττάρων.

Στις δεκαετίες του 1980 και 1990, οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι η διέγερση του πνευμονογαστρικού νεύρου μπορεί να βοηθήσει στη μείωση των επιληπτικών κρίσεων. Παρατηρήθηκε επίσης ότι η μέθοδος αυτή είχε πρόσθετα οφέλη, όπως η βελτίωση της διάθεσης και της σκέψης. Σήμερα, η διέγερση του πνευμονογαστρικού νεύρου χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της επιληψίας, της ημικρανίας και της κατάθλιψης, καθώς και για την αποκατάσταση μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο.

Η μέθοδος αυτή μπορεί να εφαρμοστεί με εμφύτευση μιας μικρής συσκευής που στέλνει ηλεκτρικά ερεθίσματα στο νεύρο ή με μη επεμβατικές συσκευές που τοποθετούνται στον λαιμό ή στο αυτί. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η διέγερση του πνευμονογαστρικού νεύρου μπορεί να αυξάνει τα επίπεδα νορεπινεφρίνης στον εγκέφαλο, κάτι που είναι σημαντικό, καθώς τα άτομα με Αλτσχάιμερ εμφανίζουν χαμηλά επίπεδα αυτής της ουσίας.

Παρόλο που ο ακριβής μηχανισμός δράσης δεν είναι πλήρως κατανοητός, μια βασική θεωρία είναι ότι η μέθοδος αυτή βοηθά στη ρύθμιση της δραστηριότητας των νευρικών κυττάρων στο locus coeruleus. Πολύ υψηλή δραστηριότητα μπορεί να προκαλέσει υπερβολική εγρήγορση και άγχος, ενώ πολύ χαμηλή δραστηριότητα μπορεί να οδηγήσει σε κατάθλιψη ή προβλήματα μνήμης. Η διέγερση φαίνεται να συμβάλλει στη διατήρηση μιας ισορροπίας, επιτρέποντας στα κύτταρα να λειτουργούν με τον κατάλληλο ρυθμό.

Ορισμένες έρευνες υποδηλώνουν ότι η διέγερση του πνευμονογαστρικού νεύρου μπορεί να βοηθήσει στη διατήρηση της μνήμης και της γνωστικής λειτουργίας. Σε μελέτη με 52 άτομα ηλικίας 55 έως 75 ετών με ήπια γνωστική διαταραχή, παρατηρήθηκαν σημαντικές βελτιώσεις στη μνήμη και στη συνολική γνωστική λειτουργία μετά από καθημερινή θεραπεία για περίπου έξι μήνες. Παρόμοια αποτελέσματα έχουν παρατηρηθεί και σε υγιείς ενήλικες διαφορετικών ηλικιών, ακόμη και μετά από μία μόνο συνεδρία διέγερσης.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Παρότι τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο. Ωστόσο, τα ευρήματα δημιουργούν ελπίδες ότι στο μέλλον μπορεί να αναπτυχθούν νέες μέθοδοι που θα βοηθήσουν στη μείωση των συμπτωμάτων της Νόσου Αλτσχάιμερ και των επιπτώσεων της γήρανσης στον εγκέφαλο.