Οι γονείς μπορούν να κάνουν το παιδί πιο σίγουρο και θαρραλέο στη ζωή του

Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο International Journal of Psychology παρακολουθεί μαθητές με την πάροδο του χρόνου και δείχνει πώς η οικογενειακή δυναμική μετατρέπεται στο χαρακτηριστικό που είναι γνωστό ως “grit”, (συνδυασμός πάθους και επιμονής για μακροπρόθεσμους στόχους που γενικά αποδίδεται στα ελληνικά και ως "θάρρος") μέσα από μια αλυσιδωτή αντίδραση ευγνωμοσύνης και ικανοποίησης από τη ζωή. Η εργασία αυτή δείχνει ότι η γονεϊκή ζεστασιά ενισχύει την αποφασιστικότητα, καλλιεργώντας πρώτα ένα αίσθημα ευγνωμοσύνης και γενικής ευημερίας.

Το «θάρρος», έχει αποκτήσει σημαντική θέση στην ψυχολογία και την εκπαίδευση. Ορίζεται ως συνδυασμός πάθους και επιμονής προς μακροπρόθεσμους στόχους. Η Angela Duckworth, η βασική ερευνήτρια του πεδίου, το περιέγραψε ως μη γνωστικό χαρακτηριστικό που προβλέπει την επιτυχία. Αφορά τη διατήρηση του ενδιαφέροντος και της προσπάθειας παρά τις αποτυχίες, τα εμπόδια ή τις στασιμότητες. Αν και συχνά αντιμετωπίζεται ως ατομικό γνώρισμα, όλο και περισσότερη έρευνα εξετάζει τους περιβαλλοντικούς παράγοντες που το διαμορφώνουν.

Η οικογένεια αποτελεί το πρωταρχικό περιβάλλον κοινωνικής ανάπτυξης στην πρώιμη εφηβεία. Ακόμη κι αν οι έφηβοι στρέφονται προς μεγαλύτερη αυτονομία και επηρεάζονται από τους συνομηλίκους, οι γονείς παραμένουν βασική πηγή συναισθηματικής υποστήριξης. Οι ερευνητές της συγκεκριμένης μελέτης προσπάθησαν να αποτυπώσουν τον ψυχολογικό μηχανισμό που συνδέει τις γονεϊκές συμπεριφορές με την εσωτερική ανθεκτικότητα του εφήβου. Υπέθεσαν ότι ανάμεσα στη γονεϊκή στάση και την επίμονη προσπάθεια πρέπει να μεσολαβούν συγκεκριμένες εσωτερικές διεργασίες.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από ομάδα επιστημόνων από το Πανεπιστήμιο Μακάο, το Shanghai Jiao Tong University School of Medicine και το Beijing Normal University. Το θεωρητικό πλαίσιο που χρησιμοποίησαν ήταν η θεωρία “broaden-and-build”, η οποία υποστηρίζει ότι τα θετικά συναισθήματα διευρύνουν τη σκέψη και την προσοχή, προωθούν νέες ιδέες και συμπεριφορές και, με τον χρόνο, χτίζουν προσωπικούς πόρους όπως ανθεκτικότητα και κοινωνικές σχέσεις. Στο πλαίσιο αυτό, η ευγνωμοσύνη θεωρείται ένα από τα θεμελιώδη θετικά συναισθήματα.

Η μελέτη διήρκεσε 18 μήνες και συμμετείχαν 660 μαθητές δύο γυμνασίων στη Νότια Κίνα, ηλικίας 11–15 ετών. Οι ερευνητές συνέλεξαν δεδομένα σε τρία χρονικά κύματα. Στην πρώτη φάση, οι μαθητές αξιολόγησαν τις συμπεριφορές των γονιών τους μέσω του Parental Bonding Instrument, εργαλείου που μετρά ζεστασιά, ενθάρρυνση αυτονομίας και έλεγχο. «Θετική γονεϊκότητα» ορίστηκε ως υψηλή φροντίδα, υψηλή υποστήριξη αυτονομίας και χαμηλός έλεγχος.

Εννέα μήνες αργότερα, οι μαθητές συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια για την ευγνωμοσύνη και τη συνολική ικανοποίηση από τη ζωή. Επρόκειτο για το ενδιάμεσο ψυχολογικό στάδιο που αναμενόταν να επηρεαστεί από το προηγούμενο γονεϊκό στιλ. Στο τρίτο κύμα, επτά μήνες μετά, οι ερευνητές μέτρησαν τα επίπεδα grit μέσω της Short Grit Scale, εξετάζοντας την επιμονή και τη συνέπεια ενδιαφέροντος.

Η ανάλυση αποκάλυψε μια καθαρή αλυσίδα επιδράσεων. Οι έφηβοι που αντιλαμβάνονταν τους γονείς τους ως ζεστούς και υποστηρικτικούς στην πρώτη φάση παρουσίασαν υψηλότερα επίπεδα ευγνωμοσύνης στη δεύτερη. Η ευγνωμοσύνη αυτή οδήγησε σε μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη ζωή, η οποία τελικά σχετίστηκε με αυξημένο grit στην τελευταία φάση. Το μοτίβο αυτό περιγράφηκε ως «σειριακή μεσολάβηση»: Η θετική γονεϊκότητα ενεργοποιεί συναισθήματα ευγνωμοσύνης, τα οποία ενισχύουν την ευημερία και οδηγούν σε ισχυρότερη επιμονή.

Επιπλέον, η ευγνωμοσύνη βρέθηκε να είναι ανεξάρτητος και σημαντικός μεσολαβητής. Αντίθετα, η ικανοποίηση από τη ζωή λειτούργησε ως μεσολαβητής μόνο όταν προϋπήρχε η ευγνωμοσύνη, γεγονός που υποδηλώνει ότι η απλή γονεϊκή ζεστασιά δεν αρκεί για να δημιουργήσει έναν επίμονο, ικανοποιημένο έφηβο. Χρειάζεται πρώτα να καλλιεργηθεί η ευγνωμοσύνη ως βάση.

Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι αυτά τα εσωτερικά συναισθηματικά αποθέματα προστατεύουν τους εφήβους από την εγκατάλειψη των στόχων τους. Καθώς τα μακροπρόθεσμα σχέδια συχνά συνοδεύονται από πίεση και απογοήτευση, η ευγνωμοσύνη και η θετική αξιολόγηση της ζωής λειτουργούν ως «μαξιλάρι» που επιτρέπει ταχύτερη ανάκαμψη από αποτυχίες.

Παρότι η μελέτη είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική, έχει περιορισμούς: όλοι οι συμμετέχοντες ήταν Κινέζοι έφηβοι, και οι πολιτισμικές αξίες γύρω από την οικογένεια και την επίδοση μπορεί να επηρεάζουν τα αποτελέσματα. Επίσης, τα δεδομένα βασίστηκαν σε αυτοαναφορές, που ενδέχεται να εμπεριέχουν μεροληψία. Ωστόσο, ακόμη και όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη τη «νοοτροπία ανάπτυξης» (growth mindset), η συναισθηματική αλυσίδα από τη γονεϊκότητα προς το "θάρρος" παρέμεινε ισχυρή.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Μελλοντικές έρευνες θα μπορούσαν να εξετάσουν παρεμβάσεις που διδάσκουν ευγνωμοσύνη στους εφήβους ή εκπαιδεύουν γονείς να ενισχύουν την αυτονομία των παιδιών τους. Η κατανόηση αυτού του μηχανισμού μπορεί να βοηθήσει εκπαιδευτικούς και ψυχολόγους να ενισχύσουν έγκαιρα την ανθεκτικότητα των νέων.