Άτομα με διαταραχές προσωπικότητας: Τούς καταλαβαίνουμε ακόμα και από τις λέξεις που επιλέγουν
13 Ιανουαρίου 2026, 07:00
Μπορούμε άραγε να εντοπίσουμε δυσλειτουργικά στοιχεία προσωπικότητας απλώς από τις λέξεις που χρησιμοποιεί κάποιος στην καθημερινή του επικοινωνία; Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα, η απάντηση είναι "ναι" και μάλιστα πολύ νωρίτερα απ’ όσο φανταζόμαστε. Είτε πρόκειται για ένα σύντομο μήνυμα, ένα email, μια χαλαρήσυζήτηση ή μια ανάρτηση στο διαδίκτυο, η γλώσσα που επιλέγουμε αποκαλύπτει βαθύτερα μοτίβα του τρόπου με τον οποίο σκεφτόμαστε, νιώθουμε και σχετιζόμαστε με τους άλλους.
Όλοι οι άνθρωποι διαθέτουν χαρακτηριστικά προσωπικότητας, δηλαδή σταθερούς τρόπους σκέψης, συναισθηματικής αντίδρασης και συμπεριφοράς. Όταν όμως αυτά τα μοτίβα γίνονται άκαμπτα, έντονα ή δυσλειτουργικά, μπορεί να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα στη συναισθηματική ρύθμιση, στην αίσθηση του εαυτού και στις διαπροσωπικές σχέσεις. Στο πιο ακραίο άκρο του φάσματος βρίσκονται οι διαταραχές προσωπικότητας, όπως η ναρκισσιστική, η αντικοινωνική και η οριακή διαταραχή προσωπικότητας, που συνοδεύονται από σημαντική ψυχική επιβάρυνση και δυσκολία στη λειτουργικότητα.
Ωστόσο, η προσωπικότητα δεν είναι κάτι απόλυτο αλλά κινείται σε ένα συνεχές. Δεν έχουν όλοι μια κλινική διαταραχή· πολλοί άνθρωποι εμφανίζουν ηπιότερες δυσκολίες, όπως έντονες μεταβολές στη διάθεση, αρνητικότητα, άκαμπτο τρόπο σκέψης ή «σκοτεινά» χαρακτηριστικά, όπως χειριστικότητα και έλλειψη ενσυναίσθησης. Συχνά, αυτά τα στοιχεία γίνονται εμφανή στη γλώσσα πολύ πριν εκδηλωθούν σε ξεκάθαρες συμπεριφορές.
Η παρατήρηση τέτοιων γλωσσικών μοτίβων μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα τους άλλους, να στηρίξουμε άτομα που δυσκολεύονται και να κινηθούμε πιο συνειδητά και με ασφάλεια στις κοινωνικές μας σχέσεις, τόσο εκτός όσο και εντός διαδικτύου.
Υπάρχουν και ακραία παραδείγματα. Γλωσσολόγοι που ανέλυσαν προσωπικές επιστολές του Αυστριακού κατά συρροή δολοφόνου JackUnterweger διαπίστωσαν υπερβολική χρήση αυτοαναφορικής γλώσσας («εγώ», «μου») και έναν συναισθηματικά επίπεδο τόνο, χαρακτηριστικά που συνδέονται με κακοήθη ναρκισσισμό. Αντίστοιχα ευρήματα έχουν καταγραφεί και σε κείμενα άλλων εγκληματιών, όπως ο DennisRader (BTK).
Η ψυχολογία γνωρίζει εδώ και δεκαετίες ότι ο τρόπος ομιλίας και γραφής αντανακλά την εσωτερική ψυχική κατάσταση. Άτομα που βιώνουν έντονη ψυχική δυσφορία τείνουν να χρησιμοποιούν περισσότερες αυτοαναφορικές λέξεις και περισσότερους όρους αρνητικού συναισθήματος, επειδή είναι στραμμένα προς τα μέσα και βιώνουν έντονη αρνητική συναισθηματικότητα. Όσοι εμφανίζουν «σκοτεινά» χαρακτηριστικά προσωπικότητας χρησιμοποιούν συχνότερα εχθρική, αποσυνδεδεμένη και επιθετική γλώσσα, περισσότερες βρισιές και λέξεις θυμού, ενώ αποφεύγουν λέξεις που δηλώνουν κοινωνική σύνδεση, όπως το «εμείς».
Σημαντικό είναι ότι αυτές οι γλωσσικές επιλογές σπάνια είναι συνειδητές. Η γλώσσα ακολουθεί την προσοχή, το συναίσθημα και τη σκέψη. Με τη βοήθεια της υπολογιστικής ανάλυσης κειμένου, οι ερευνητές μπορούν πλέον να εντοπίζουν τέτοια μοτίβα γρήγορα και σε μεγάλη κλίμακα.
Σε σειρά τεσσάρων μελετών, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η δυσλειτουργία προσωπικότητας αφήνει σαφές«ίχνος» στην καθημερινή επικοινωνία. Σε μελέτη 530 ατόμων, άτομα με μεγαλύτερη δυσλειτουργία προσωπικότητας χρησιμοποιούσαν επείγουσα και έντονα αυτοαναφορική γλώσσα («πρέπει», «χρειάζομαι», «είμαι»), παρελθοντικό χρόνο και περισσότερες λέξεις θυμού. Παράλληλα, χρησιμοποιούσαν λιγότερους όρους οικειότητας και σύνδεσης, όπως «αγάπη» και «οικογένεια».
Άλλες έρευνες σε γραπτό και προφορικό λόγο, καθώς και σε διαδικτυακές αναρτήσεις (Reddit), έδειξαν ότι άτομα με διαταραχές προσωπικότητας χρησιμοποιούν πιο αρνητική, απόλυτη και περιορισμένη γλώσσα, με συχνές αρνήσεις («δεν μπορώ»), λέξεις θλίψης και θυμού, καθώς και όρους όπως«πάντα» και «ποτέ», που αντανακλούν άκαμπτη, ασπρόμαυρη σκέψη.
Η σημασία αυτών των ευρημάτων δεν είναι η «διάγνωση» ανθρώπων από τα μηνύματά τους, αλλά η κατανόηση αλλαγών στη γλώσσα που μπορεί να υποδηλώνουν δυσκολία. Όταν η επικοινωνία κάποιου γίνεται ξαφνικά υπερβολικά αρνητική, επείγουσα, απόλυτη και κοινωνικά αποσυνδεδεμένη, ίσως αποτελεί ένδειξη ότι παλεύει με κάτι βαθύτερο. Οι λέξεις, με την πάροδο του χρόνου, μπορούν να λειτουργήσουν ως παράθυρο στον εσωτερικό ψυχικό κόσμο, πολύ πριν κάποιος μιλήσει ανοιχτά για ό,τι τον ανησυχεί.
