Υπερβολικά αυστηρές και ακατάλληλες οι δίαιτες πολλών εφήβων

Πολλοί έφηβοι που αντιμετωπίζουν προβλήματα βάρους στρέφονται σε μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης (AI) για να δημιουργήσουν διατροφικά προγράμματα με στόχο την απώλεια βάρους. Ωστόσο, νέα μελέτη δείχνει ότι τα προγράμματα που προκύπτουν δεν καλύπτουν πάντα επαρκώς τις απαραίτητες θρεπτικές ουσίες και τις θερμιδικές ανάγκες. Ερευνητές συνέκριναν την ικανότητα πέντε μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης να δημιουργούν διατροφικά πλάνα για εφήβους που θέλουν να χάσουν βάρος. Στη συνέχεια σύγκριναν τα αποτελέσματα με τα προγράμματα που θα πρότεινε ένας πιστοποιημένος διαιτολόγος. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Nutrition.

Σύμφωνα με τη Δρ. Ayşe Betül Bilen, επίκουρη καθηγήτρια στη Σχολή Επιστημών Υγείας του Πανεπιστημίου Istanbul Atlas, τα διατροφικά προγράμματα που δημιουργούνται από μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης τείνουν να υποεκτιμούν σημαντικά τη συνολική πρόσληψη ενέργειας και βασικά θρεπτικά συστατικά σε σύγκριση με τα προγράμματα που βασίζονται σε επιστημονικές οδηγίες και καταρτίζονται από διαιτολόγους. Η ίδια προειδοποιεί ότι η τήρηση τέτοιων μη ισορροπημένων ή υπερβολικά περιοριστικών διατροφών κατά την εφηβεία μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ανάπτυξη, τη μεταβολική υγεία και τις διατροφικές συνήθειες των νέων.

Για τη μελέτη, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τις δωρεάν εκδόσεις πέντε εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης: ChatGPT-4, Gemini 2.5 Pro, Bing Chat-5GPT, Claude 4.1 και Perplexity. Τα μοντέλα έλαβαν πληροφορίες όπως ηλικία, ύψος και βάρος του εφήβου, καθώς και οδηγία να δημιουργήσουν πρόγραμμα διατροφής τριών ημερών με τρία κύρια γεύματα και δύο σνακ την ημέρα. Τα πλάνα αφορούσαν τέσσερις 15χρονους εφήβους: ένα αγόρι και ένα κορίτσι με υπερβάλλον βάρος και ένα αγόρι και ένα κορίτσι με παχυσαρκία.

Όταν τα προγράμματα που δημιούργησε η τεχνητή νοημοσύνη συγκρίθηκαν με εκείνα ενός διαιτολόγου ειδικευμένου σε ασθένειες της εφηβείας, διαπιστώθηκε ότι τα μοντέλα AI υπολόγισαν κατά μέσο όρο σχεδόν 700 θερμίδες λιγότερες από όσες πρότεινε ο ειδικός. Η διαφορά αυτή ισοδυναμεί περίπου με ένα ολόκληρο γεύμα και θα μπορούσε να έχει σημαντικές κλινικές συνέπειες. Παρόλο που οι θερμίδες υπολογίστηκαν πολύ χαμηλότερα, η πρόσληψη ορισμένων μακροθρεπτικών συστατικών εκτιμήθηκε υψηλότερα.

Τα προγράμματα της τεχνητής νοημοσύνης παρουσίαζαν σημαντικές αποκλίσεις από την προτεινόμενη ισορροπία μακροθρεπτικών συστατικών, κάτι που είναι ιδιαίτερα προβληματικό για τους εφήβους. Για παράδειγμα, πρότειναν μεγαλύτερη κατανάλωση πρωτεΐνης, περίπου 20 γραμμάρια περισσότερα από το πρόγραμμα του διαιτολόγου. Έτσι, περίπου το 21-24% της συνολικής ενέργειας προερχόταν από πρωτεΐνη. Παράλληλα, και η πρόσληψη λιπών ήταν σημαντικά υψηλότερη, φτάνοντας το 41-45% της ενεργειακής πρόσληψης.

Αντίθετα, οι υδατάνθρακες ήταν σημαντικά λιγότεροι στα προγράμματα της AI, με μέση διαφορά περίπου 115 γραμμάρια. Αυτό σήμαινε ότι μόνο το 32-36% της ενέργειας προερχόταν από υδατάνθρακες. Για σύγκριση, σύμφωνα με τις συστάσεις της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών, Μηχανικής και Ιατρικής των ΗΠΑ, το 30-35% των θερμίδων θα πρέπει να προέρχεται από λιπαρά, το 15-20% από πρωτεΐνη και το 45-50% από υδατάνθρακες.

Οι ερευνητές σημειώνουν ότι παρόλο που υπάρχουν πολλές επίσημες οδηγίες για υγιεινή διατροφή από εθνικούς και διεθνείς οργανισμούς υγείας – όπως οι Τουρκικές Διατροφικές Οδηγίες ή οι οδηγίες διατροφής εφήβων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας – τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης δεν βασίζουν πάντα τις απαντήσεις τους σε επιστημονικά τεκμηριωμένες οδηγίες.

Σύμφωνα με τη Bilen, τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης είναι κυρίως σχεδιασμένα να παράγουν απαντήσεις που φαίνονται λογικές και εύχρηστες για τον χρήστη, και όχι απαραίτητα κλινικά ακριβείς. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να βασίζονται σε γενικευμένα ή δημοφιλή πρότυπα δίαιτας αντί να λαμβάνουν πλήρως υπόψη τις διατροφικές ανάγκες που σχετίζονται με την ηλικία.

Επειδή πολλοί έφηβοι δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε επαγγελματίες διαιτολόγους, οι ερευνητές τονίζουν ότι όσοι χρησιμοποιούν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για να σχεδιάσουν τη διατροφή τους πρέπει να είναι προσεκτικοί. Οι έφηβοι θα πρέπει να αποφεύγουν υπερβολικά περιοριστικές δίαιτες ή προγράμματα που βασίζονται σε υπερβολικά υψηλή πρόσληψη πρωτεΐνης ή λιπών.

Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι τα αποτελέσματα της μελέτης θα αυξήσουν την ενημέρωση σχετικά με τους περιορισμούς των εργαλείων AI στην ανάπτυξη ισορροπημένων διατροφικών προγραμμάτων και θα συμβάλουν στη δημιουργία ασφαλέστερων συστημάτων που θα ευθυγραμμίζονται περισσότερο με τις οδηγίες των ειδικών.

Παρόλο που η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται γρήγορα και τα μοντέλα μπορεί να έχουν ήδη βελτιωθεί από την εποχή της έρευνας, οι ερευνητές τονίζουν ότι η AI θα πρέπει να χρησιμοποιείται ως συμπληρωματικό εργαλείο εκπαίδευσης στη διατροφή και όχι ως υποκατάστατο της επαγγελματικής συμβουλευτικής, ιδιαίτερα για ευάλωτες ομάδες.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Τέλος, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η εφηβεία είναι μια κρίσιμη περίοδος για τη σωματική ανάπτυξη, την ανάπτυξη των οστών και την ωρίμανση του εγκεφάλου. Η χαμηλή πρόσληψη ενέργειας και υδατανθράκων, σε συνδυασμό με υψηλότερη αναλογία πρωτεΐνης και λιπών, μπορεί να δημιουργήσει κινδύνους για την υγιή ανάπτυξη των εφήβων.