Διατροφή: Σοβαρός παράγοντας προφύλαξης από την άνοια

Η άνοια αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα δημόσιας υγείας παγκοσμίως. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 2021 περίπου 57 εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν με κάποια μορφή άνοιας, ενώ οι προβλέψεις δείχνουν ότι ο αριθμός αυτός θα ξεπεράσει τα 150 εκατομμύρια έως το 2050. Αν και η γενετική προδιάθεση επηρεάζει τον κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων μορφών άνοιας, είναι πλέον γνωστό ότι σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και ο τρόπος ζωής. Η τακτική σωματική άσκηση, η διατήρηση φυσιολογικής αρτηριακής πίεσης, η πρόληψη ή ο σωστός έλεγχος του διαβήτη, η αντιμετώπιση της απώλειας ακοής, η αποφυγή του καπνίσματος και ο περιορισμός της κατανάλωσης αλκοόλ αποτελούν παράγοντες που μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η διατροφή. Εκτός από τη συμβολή της στην πρόληψη του διαβήτη και των καρδιαγγειακών παθήσεων, αυξάνονται οι ενδείξεις ότι μπορεί να επηρεάζει άμεσα και την υγεία του εγκεφάλου. Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open, ενισχύει αυτή την άποψη, δείχνοντας ότι οι ηλικιωμένοι που ακολουθούν διατροφή με χαμηλή φλεγμονώδη δράση εμφανίζουν μικρότερο κίνδυνο ανάπτυξης άνοιας και ιδιαίτερα της Νόσου Αλτσχάιμερ.

Η επικεφαλής ερευνήτρια Anja Mrhar διευκρίνισε ότι η μελέτη είναι παρατηρητική και επομένως δεν μπορεί να αποδείξει ότι η αλλαγή των διατροφικών συνηθειών προλαμβάνει ή θεραπεύει την άνοια. Ωστόσο, τα αποτελέσματα συμφωνούν με την ευρύτερη επιστημονική άποψη ότι η ποιότητα της διατροφής αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου, ιδιαίτερα στους ηλικιωμένους.

Η Νόσος Αλτσχάιμερ χαρακτηρίζεται από τη συσσώρευση στον εγκέφαλο δύο παθολογικών πρωτεϊνών: των πλακών β-αμυλοειδούς και των νευροϊνιδιακών συμπλεγμάτων της πρωτεΐνης tau. Οι αλλοιώσεις αυτές μπορούν να εμφανίζονται ακόμη και σε άτομα χωρίς συμπτώματα, γεγονός που υποδηλώνει ότι η παρουσία τους από μόνη της δεν οδηγεί απαραίτητα στην εκδήλωση της νόσου. Στη συγκεκριμένη έρευνα χρησιμοποιήθηκαν ειδικοί βιοδείκτες αίματος για την ανίχνευση πρώιμων αλλοιώσεων που σχετίζονται με το Αλτσχάιμερ και άλλων δεικτών νευροεκφύλισης.

Η μελέτη βασίστηκε σε δεδομένα της σουηδικής έρευνας SNAC-K, η οποία παρακολουθεί άτομα ηλικίας άνω των 60 ετών για μεγάλο χρονικό διάστημα. Συνολικά συμμετείχαν 1.865 άτομα, των οποίων οι διατροφικές συνήθειες αξιολογήθηκαν μέσω ερωτηματολογίου που περιλάμβανε 98 διαφορετικά τρόφιμα. Οι ερευνητές εξέτασαν κατά πόσο οι συμμετέχοντες ακολουθούσαν τρία διαφορετικά πρότυπα υγιεινής διατροφής.

Το πρώτο ήταν η εναλλακτική Μεσογειακή διατροφή (AMED), η οποία δίνει έμφαση στα φρούτα, τα λαχανικά, τα όσπρια, τους ξηρούς καρπούς, τα δημητριακά ολικής άλεσης και τα ψάρια, ενώ περιορίζει το κόκκινο και επεξεργασμένο κρέας. Το δεύτερο ήταν ο Δείκτης Υγιεινής Διατροφής (AHEI), που αξιολογεί συνολικά την ποιότητα της διατροφής και ευνοεί την κατανάλωση φυτικών τροφών, ωμέγα-3 λιπαρών οξέων και πολυακόρεστων λιπαρών, ενώ αποθαρρύνει τα αναψυκτικά με ζάχαρη, τα επεξεργασμένα κρέατα, τα τρανς λιπαρά και την υπερβολική πρόσληψη αλατιού. Το τρίτο ήταν ο αντίστροφος Δείκτης Φλεγμονώδους Διατροφής (rEDII), ο οποίος εκτιμά κατά πόσο η διατροφή μειώνει τη φλεγμονή. Υψηλές βαθμολογίες αντιστοιχούν σε αυξημένη κατανάλωση λαχανικών, τσαγιού και καφέ και σε μειωμένη κατανάλωση κόκκινου κρέατος, επεξεργασμένων τροφίμων, αναψυκτικών και εξευγενισμένων δημητριακών.

Κατά τη διάρκεια της 15ετούς παρακολούθησης, 240 από τους συμμετέχοντες εμφάνισαν άνοια. Ωστόσο, όσοι ακολουθούσαν πιο υγιεινά διατροφικά πρότυπα παρουσίαζαν μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου. Ιδιαίτερα σημαντικά ήταν τα αποτελέσματα για τη διατροφή με αντιφλεγμονώδη δράση. Σε άτομα που είχαν ήδη αυξημένους βιοδείκτες κινδύνου για Αλτσχάιμερ, η προσήλωση σε αυτή τη διατροφή συνδέθηκε με μείωση του κινδύνου άνοιας κατά 21% έως 29%.

Αντίθετα, η Μεσογειακή διατροφή φάνηκε να προσφέρει προστασία κυρίως σε άτομα που δεν εμφάνιζαν εξαρχής σημαντικές βιολογικές αλλοιώσεις. Οι ερευνητές θεωρούν ότι η μείωση της χρόνιας φλεγμονής μπορεί να επιβραδύνει ορισμένες από τις διαδικασίες που οδηγούν στη γνωστική έκπτωση, χωρίς όμως να αναστρέφει τις ήδη υπάρχουσες αλλοιώσεις του Αλτσχάιμερ.

Η ειδικός Emer MacSweeney εξηγεί ότι ολοένα περισσότερες έρευνες δείχνουν πως η κατάσταση του οργανισμού επηρεάζει τις φλεγμονώδεις διεργασίες στον εγκέφαλο μέσω της αλληλεπίδρασης εντέρου, ανοσοποιητικού συστήματος και εγκεφάλου. Μια διατροφή πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ξηρούς καρπούς, δημητριακά ολικής άλεσης και υγιεινά λιπαρά μπορεί να μειώσει τη συστηματική φλεγμονή και ενδεχομένως να αυξήσει την ανθεκτικότητα του εγκεφάλου απέναντι στις εκφυλιστικές αλλοιώσεις.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Παρά τα αισιόδοξα ευρήματα, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι καμία συγκεκριμένη τροφή ή διατροφικό συμπλήρωμα δεν έχει αποδειχθεί ότι προλαμβάνει την άνοια. Αυτό που φαίνεται να έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η συνολική ποιότητα και η συνέπεια των διατροφικών συνηθειών σε βάθος πολλών ετών. Η υιοθέτηση μιας ισορροπημένης, αντιφλεγμονώδους διατροφής, σε συνδυασμό με άσκηση, αποφυγή καπνίσματος και υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ, αποτελεί μια ασφαλή στρατηγική για τη διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου και τη μείωση του κινδύνου γνωστικής έκπτωσης κατά τη γήρανση.