Εγκέφαλος: Όσο περισσότερο τον χρησιμοποιούμε, τόσο διατηρείται υγιής

Πρόσφατη δημοσίευση στο Medical News Today παρουσιάζει ερευνητικά δεδομένα που ενισχύουν την άποψη ότι η πνευματική δραστηριότητα σε όλη τη διάρκεια της ζωής μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης Νόσου Αλτσχάιμερ και ήπιας γνωστικής εξασθένησης. Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Neurology και πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Rush University Medical Center, αναδεικνύει τη σημασία της δια βίου μάθησης ως πιθανού προστατευτικού παράγοντα για τον εγκέφαλο.

Η έρευνα βασίστηκε σε 1.939 άτομα με μέση ηλικία περίπου τα 80 έτη, τα οποία δεν είχαν διαγνωστεί με άνοια κατά την έναρξη της μελέτης. Οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν για αρκετά χρόνια και υποβλήθηκαν σε τακτικές γνωστικές αξιολογήσεις. Παράλληλα, κλήθηκαν να απαντήσουν σε ερωτηματολόγια σχετικά με το πόσο συχνά ασχολούνταν με δραστηριότητες που ενισχύουν τη νοητική λειτουργία σε διάφορες περιόδους της ζωής τους.

Οι δραστηριότητες αυτές περιλάμβαναν την ανάγνωση βιβλίων, εφημερίδων ή περιοδικών, τη συγγραφή (όπως ημερολόγιο ή επιστολές), τη συμμετοχή σε εκπαιδευτικά προγράμματα, την επίλυση παζλ και σταυρολέξων, καθώς και την εκμάθηση νέων γλωσσών. Οι ερευνητές εξέτασαν τρία βασικά στάδια ζωής: την παιδική και εφηβική ηλικία (έως τα 18 έτη), τη μέση ενήλικη ζωή (περίπου στα 40) και την τρίτη ηλικία (γύρω στα 80).

Με βάση τις απαντήσεις, οι συμμετέχοντες κατατάχθηκαν σε ομάδες υψηλού και χαμηλού «γνωστικού εμπλουτισμού». Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Τα άτομα με υψηλότερα επίπεδα πνευματικής δραστηριότητας παρουσίασαν περίπου 38% μικρότερο κίνδυνο να αναπτύξουν Νόσο Αλτσχάιμερ σε σύγκριση με εκείνους που είχαν χαμηλότερα επίπεδα. Παράλληλα, ο κίνδυνος εμφάνισης ήπιας γνωστικής εξασθένησης ήταν μειωμένος κατά περίπου 36%.

Πέρα όμως από τη συνολική μείωση του κινδύνου, παρατηρήθηκε και σημαντική καθυστέρηση στην εμφάνιση των συμπτωμάτων. Συγκεκριμένα, τα άτομα με τη μεγαλύτερη νοητική δραστηριότητα εμφάνισαν Αλτσχάιμερ κατά μέσο όρο πέντε χρόνια αργότερα σε σχέση με εκείνα με χαμηλή δραστηριότητα. Αντίστοιχα, η ήπια γνωστική εξασθένηση εμφανίστηκε έως και επτά χρόνια αργότερα. Η χρονική αυτή διαφορά θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς μπορεί να μεταφραστεί σε περισσότερα χρόνια ανεξαρτησίας και καλύτερης ποιότητας ζωής.

Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η δια βίου μάθηση ενισχύει το λεγόμενο «γνωστικό απόθεμα» του εγκεφάλου — δηλαδή την ικανότητά του να αντισταθμίζει βλάβες ή παθολογικές αλλαγές που σχετίζονται με τη γήρανση. Με απλά λόγια, ένας εγκέφαλος που έχει «εκπαιδευτεί» συστηματικά μέσα από πνευματικά ερεθίσματα φαίνεται να διαθέτει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στις νευροεκφυλιστικές διεργασίες.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο γεγονός ότι δεν αρκεί μόνο η δραστηριότητα στην τρίτη ηλικία. Αντίθετα, η συνολική πνευματική πορεία του ατόμου, από τα σχολικά χρόνια έως τα βαθιά γεράματα, φαίνεται να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο. Η πρόσβαση σε βιβλία και εκπαίδευση στην παιδική ηλικία, η συνέχιση της μάθησης στη μέση ηλικία και η ενεργή νοητική ενασχόληση στα γηρατειά συνθέτουν μια αθροιστική προστατευτική επίδραση.

Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν ορισμένους περιορισμούς. Οι πληροφορίες για τις δραστηριότητες σε νεότερες ηλικίες βασίστηκαν σε αναδρομικές αναφορές των συμμετεχόντων, γεγονός που ενδέχεται να επηρεάζει την ακρίβεια των δεδομένων. Επιπλέον, η μελέτη δείχνει συσχέτιση και όχι άμεση αιτιώδη σχέση· δεν μπορεί δηλαδή να αποδείξει ότι η πνευματική δραστηριότητα προκαλεί από μόνη της τη μείωση του κινδύνου.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Παρά τους περιορισμούς, τα ευρήματα ενισχύουν την ιδέα ότι η δια βίου μάθηση αποτελεί έναν προσβάσιμο και πρακτικό τρόπο ενίσχυσης της εγκεφαλικής υγείας. Η συστηματική ανάγνωση, η συγγραφή, η ενασχόληση με γλωσσικές και εκπαιδευτικές δραστηριότητες και η γενικότερη περιέργεια για γνώση φαίνεται να λειτουργούν ως επένδυση για το μέλλον του εγκεφάλου. Σε συνδυασμό με σωματική άσκηση, υγιεινή διατροφή και κοινωνική συμμετοχή, η πνευματική δραστηριότητα μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας σε προχωρημένη ηλικία.