Επανεκκίνηση...εγκεφάλου με πρόγραμμα διαλογισμού

Μία εβδομάδα εντατικού διαλογισμού και άλλων πρακτικών που συνδυάζουν το σώμα και το πνεύμα μπορεί να προκαλέσει μετρήσιμες αλλαγές στον εγκέφαλο και τον οργανισμό, πέρα από την απλή χαλάρωση. Αυτό δείχνει νέα μελέτη ερευνητών από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο (UC San Diego), σύμφωνα με την οποία ένα επταήμερο πρόγραμμα συνδέθηκε με αλλαγές στη λειτουργία του εγκεφάλου, τη χημεία του αίματος, την ανοσολογική απόκριση, τον μεταβολισμό και τους φυσικούς μηχανισμούς ελέγχου του πόνου.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Communications Biology, έδειξε επίσης ενδείξεις αυξημένης νευροπλαστικότητας, δηλαδή της ικανότητας του εγκεφάλου να προσαρμόζεται, να αναδιοργανώνεται και να δημιουργεί νέες συνδέσεις. Τα ευρήματα προσφέρουν νέα στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο οι νοητικές πρακτικές και οι συνειδητές εμπειρίες μπορεί να επηρεάζουν τη βιολογία του οργανισμού.

Στην έρευνα συμμετείχαν 20 υγιείς ενήλικες, οι οποίοι έλαβαν μέρος σε ένα επταήμερο πρόγραμμα διαμονής με καθημερινές διαλέξεις, περίπου 33 ώρες καθοδηγούμενου διαλογισμού και ομαδικές πρακτικές «θεραπείας». Ορισμένες από αυτές βασίζονταν στην προσέγγιση του «ανοιχτού placebo», κατά την οποία οι συμμετέχοντες γνωρίζουν εξαρχής ότι δεν λαμβάνουν κάποια δραστική φαρμακευτική ουσία. Οι ερευνητές εξετάζουν αυτή την πρακτική επειδή οι προσδοκίες, η κοινωνική αλληλεπίδραση και η ίδια η εμπειρία συμμετοχής σε μια θεραπευτική διαδικασία μπορεί να προκαλέσουν μετρήσιμες επιδράσεις.

Πριν και μετά το πρόγραμμα, οι επιστήμονες υπέβαλαν τους συμμετέχοντες σε λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI), ώστε να καταγράψουν αλλαγές στη δραστηριότητα και τη συνδεσιμότητα του εγκεφάλου. Παράλληλα, ανέλυσαν δείγματα αίματος για να εντοπίσουν μεταβολές στον μεταβολισμό, την ανοσολογική λειτουργία και άλλες μοριακές διεργασίες.

Μετά το επταήμερο πρόγραμμα, παρατηρήθηκε μειωμένη δραστηριότητα σε περιοχές του εγκεφάλου που συνδέονται με την εσωτερική νοητική «φλυαρία» κατά τη διάρκεια του διαλογισμού, κάτι που οι ερευνητές ερμήνευσαν ως ένδειξη πιο αποτελεσματικής λειτουργίας του εγκεφάλου. Παράλληλα, εργαστηριακά πειράματα έδειξαν ενδείξεις αυξημένης νευροπλαστικότητας. Όταν οι επιστήμονες εξέθεσαν νευρώνες σε πλάσμα αίματος που είχε ληφθεί από τους συμμετέχοντες μετά το πρόγραμμα, τα κύτταρα ανέπτυξαν μεγαλύτερες προεκτάσεις και περισσότερες συνδέσεις.

Αλλαγές παρατηρήθηκαν και στον μεταβολισμό. Τα κύτταρα που εκτέθηκαν στο μετα-παρεμβατικό πλάσμα παρουσίασαν αυξημένη γλυκολυτική δραστηριότητα, δηλαδή μεγαλύτερη ικανότητα να μετατρέπουν τη γλυκόζη σε ενέργεια. Οι ερευνητές εκτίμησαν ότι αυτό μπορεί να αντανακλά έναν πιο ευέλικτο και προσαρμοστικό μεταβολικό μηχανισμό.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η αύξηση των ενδογενών οπιοειδών στο αίμα. Πρόκειται για ουσίες που παράγει φυσικά ο οργανισμός και οι οποίες συμμετέχουν στη ρύθμιση του πόνου, ενεργοποιώντας ορισμένους από τους ίδιους βιολογικούς μηχανισμούς στους οποίους δρουν και τα οπιοειδή φάρμακα. Παράλληλα, καταγράφηκαν μεταβολές σε τόσο φλεγμονώδεις όσο και αντιφλεγμονώδεις δείκτες, γεγονός που υποδηλώνει μια πιο σύνθετη προσαρμοστική αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος.

Οι ερευνητές εξέτασαν ακόμη τις υποκειμενικές εμπειρίες των συμμετεχόντων. Όσοι ανέφεραν εντονότερες εμπειρίες ενότητας, υπέρβασης ή αλλαγμένης συνείδησης παρουσίασαν επίσης μεγαλύτερη ενσωμάτωση της δραστηριότητας μεταξύ διαφορετικών περιοχών του εγκεφάλου. Ορισμένα από τα μοτίβα εγκεφαλικής συνδεσιμότητας έμοιαζαν με εκείνα που έχουν παρατηρηθεί σε ανθρώπους μετά τη χρήση ψυχεδελικών ουσιών, όπως η ψιλοκυβίνη. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο διαλογισμός και οι ψυχεδελικές ουσίες προκαλούν ταυτόσημες επιδράσεις, αλλά ότι ενδέχεται να ενεργοποιούν σε ορισμένες περιπτώσεις κοινές νευροβιολογικές διεργασίες.

Τα ευρήματα δημιουργούν ενδιαφέρον για πιθανές εφαρμογές στον τομέα της ψυχικής υγείας, της διαχείρισης του στρες και του χρόνιου πόνου. Ωστόσο, η μελέτη αφορούσε υγιείς ανθρώπους και δεν μπορεί να αποδείξει ότι οι βιολογικές αλλαγές μεταφράζονται σε πραγματικά θεραπευτικά οφέλη. Επιπλέον, επειδή το πρόγραμμα περιλάμβανε πολλές διαφορετικές πρακτικές ταυτόχρονα, δεν είναι δυνατό να προσδιοριστεί ποια από αυτές ευθύνεται για κάθε αποτέλεσμα.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Οι ερευνητές σχεδιάζουν επόμενες μελέτες για να εξετάσουν ξεχωριστά τις επιμέρους πρακτικές, αλλά και για να διαπιστώσουν πόσο διαρκούν οι βιολογικές αλλαγές και αν μπορούν να ενισχυθούν ή να διατηρηθούν με επανάληψη. Τα μέχρι τώρα στοιχεία πάντως ενισχύουν την άποψη ότι η σχέση μεταξύ εγκεφάλου και σώματος είναι ιδιαίτερα στενή και ότι οι νοητικές εμπειρίες μπορούν να αφήσουν μετρήσιμα αποτυπώματα στη λειτουργία του οργανισμού.