Τεχνητή νοημοσύνη και μαστογραφία: Μπορεί να μειώσει τους επιθετικούς καρκίνους του μαστού;

Ο προληπτικός έλεγχος για καρκίνο του μαστού, κυρίως μέσω μαστογραφίας, αποτελεί βασικό εργαλείο για την έγκαιρη διάγνωση της νόσου, συχνά πριν εμφανιστούν συμπτώματα. Η πρώιμη ανίχνευση αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες επιτυχούς θεραπείας, μειώνει την ανάγκη για επιθετικές χειρουργικές παρεμβάσεις και περιορίζει τη θνησιμότητα. Παρά τον τακτικό έλεγχο, ορισμένες γυναίκες διαγιγνώσκονται με «διαστηματικό καρκίνο» (interval cancer), δηλαδή καρκίνο που εμφανίζεται στο χρονικό διάστημα μεταξύ δύο προγραμματισμένων μαστογραφιών. Οι καρκίνοι αυτοί αντιστοιχούν σε περίπου 10–20 περιπτώσεις ανά 10.000 γυναίκες που υποβάλλονται σε έλεγχο ανά διετία και αποτελούν το 20–30% των συνολικών διαγνώσεων σε αυτόν τον πληθυσμό. Συνήθως είναι μεγαλύτεροι, αναπτύσσονται ταχύτερα, εξαπλώνονται πιο γρήγορα και έχουν χειρότερη πρόγνωση σε σύγκριση με όσους εντοπίζονται κατά τον προληπτικό έλεγχο.

Πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο The Lancet υποστηρίζει ότι η χρήση τεχνητής νοημοσύνης (AI) στη μαστογραφία μπορεί να μειώσει τα περιστατικά διαστηματικού καρκίνου, να αυξήσει τον συνολικό αριθμό διαγνώσεων και να βελτιώσει την αποδοτικότητα των ακτινολόγων.

Η έρευνα βασίζεται στη μεγάλη τυχαιοποιημένη μελέτη MASAI (Mammography Screening with Artificial Intelligence), στην οποία συμμετείχαν περισσότερες από 105.000 γυναίκες στη Σουηδία. Οι συμμετέχουσες χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες: η πρώτη υποβλήθηκε στη συνήθη διπλή ανάγνωση μαστογραφιών από ακτινολόγους, ενώ στη δεύτερη χρησιμοποιήθηκε σύστημα υποβοηθούμενο από AI (Transpara Detection), το οποίο βοηθούσε στην ιεράρχηση και αξιολόγηση των εξετάσεων.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η χρήση AI οδήγησε σε 12% λιγότερους διαστηματικούς καρκίνους σε σύγκριση με τον συμβατικό έλεγχο. Επιπλέον, οι καρκίνοι που διαγνώστηκαν στην ομάδα AI είχαν ηπιότερα χαρακτηριστικά: παρατηρήθηκαν 16% λιγότεροι διηθητικοί καρκίνοι, 19% λιγότεροι μεγάλοι όγκοι και 27% λιγότεροι επιθετικοί υποτύποι.

Συνολικά, η ανίχνευση καρκίνου αυξήθηκε κατά 29% με τη χρήση AI, χωρίς αύξηση στα ψευδώς θετικά αποτελέσματα — δηλαδή χωρίς να αυξηθούν οι άσκοπες επανεξετάσεις και το άγχος των γυναικών. Η ευαισθησία της εξέτασης (ικανότητα σωστής ανίχνευσης καρκίνου) ήταν 6,7 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερη στην ομάδα AI (80,5% έναντι 73,8%), ενώ η ειδικότητα (ικανότητα σωστής αναγνώρισης των υγιών γυναικών) παρέμεινε σταθερή στο 98,5%. Η βελτίωση παρατηρήθηκε σε όλες τις ηλικιακές ομάδες και ανεξαρτήτως πυκνότητας μαστού.

Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα αφορά τη μείωση του φόρτου εργασίας των ακτινολόγων. Προηγούμενα αποτελέσματα της μελέτης είχαν δείξει ότι η χρήση του συστήματος AI μπορεί να μειώσει τον χρόνο ανάγνωσης των εξετάσεων κατά 44%, λειτουργώντας ως «δεύτερο ζευγάρι ματιών». Το σύστημα βοηθά στην ιεράρχηση των ύποπτων περιπτώσεων, επιτρέποντας στους γιατρούς να επικεντρώνονται στα περιστατικά υψηλού κινδύνου. Ωστόσο, η τελική απόφαση για περαιτέρω έλεγχο παραμένει αποκλειστικά στους ακτινολόγους.

Τα ευρήματα θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικά για τα προγράμματα μαζικού προσυμπτωματικού ελέγχου, καθώς η έγκαιρη ανίχνευση επιθετικών καρκίνων μπορεί να οδηγήσει σε λιγότερο επεμβατικές θεραπείες και καλύτερη πρόγνωση. Παράλληλα, η μείωση του φόρτου εργασίας είναι κρίσιμη, δεδομένης της έλλειψης ακτινολόγων σε πολλές χώρες.

Όσον αφορά το οικονομικό σκέλος, μια νορβηγική μελέτη μοντελοποίησης έχει δείξει ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να είναι οικονομικά αποδοτική αν μειώνει τους διαστηματικούς καρκίνους κατά τουλάχιστον 5%. Στη μελέτη MASAI η μείωση έφτασε το 12%, γεγονός που υποδηλώνει πιθανή οικονομική βιωσιμότητα. Παρ’ όλα αυτά, η πλήρης ανάλυση κόστους-οφέλους βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.

Οι ερευνητές τονίζουν ότι, πριν από την ευρεία εφαρμογή, απαιτείται περαιτέρω μακροχρόνια παρακολούθηση, αξιολόγηση της απόδοσης των συστημάτων AI και κατάλληλη εκπαίδευση των ακτινολόγων. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αντικαθιστά τον γιατρό, αλλά λειτουργεί υποστηρικτικά.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Συνολικά, τα αποτελέσματα της μελέτης υποδεικνύουν ότι η ενσωμάτωση της AI στον προσυμπτωματικό έλεγχο καρκίνου του μαστού μπορεί να βελτιώσει την έγκαιρη διάγνωση, να μειώσει τις επιθετικές μορφές που διαφεύγουν της ανίχνευσης και να ενισχύσει τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας. Ωστόσο, απαιτούνται επιπλέον δεδομένα πριν καθιερωθεί ως καθολική πρακτική.