Σωτήριο φάρμακο για ένα δύσκολο καρκίνο

Ερευνητές έχουν στα χέρια τους ένα νέο φάρμακο που στοχεύει σε μετάλλαξη η οποία οδηγεί σε ένα δύσκολα αντιμετωπίσιμο καρκίνο του παγκρέατος. Η έγκριση του Rasonque, της Revolution Medicines, από την αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA)  αποτελεί ορόσημο στη θεραπεία ενός από τους πιο δύσκολους και ανθεκτικούς καρκίνους. «Αυτό αλλάζει ζωές», δήλωσε η Κάρλα Κουρκτζιάν, ογκολόγος στο Mercy Hospital της Οκλαχόμα Σίτι, η οποία δεν συμμετείχε στις μελέτες. «Και όχι μόνο για τους ασθενείς, καθώς τους βοηθά να παρατείνουν τη ζωή τους περισσότερο από οτιδήποτε είχαμε δει μέχρι σήμερα, αλλά και για εμάς τους γιατρούς, επειδή μπορούμε πλέον να κάνουμε μια εντελώς διαφορετική συζήτηση από αυτή που κάναμε τόσα χρόνια» προσθέτει.

Όπως μεταδίδει η Wall Street Journal, σε κλινική μελέτη προχωρημένου σταδίου, το Rasonque βοήθησε τους ασθενείς να ζήσουν περισσότερους από 13 μήνες, σχεδόν διπλάσιο διάστημα σε σχέση με όσους έλαβαν μόνο χημειοθεραπεία. Όταν τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν την περασμένη άνοιξη στη μεγαλύτερη παγκόσμια συνάντηση ερευνητών για τον καρκίνο, οι παρευρισκόμενοι τα υποδέχθηκαν με όρθιο χειροκρότημα που διήρκεσε σχεδόν ένα λεπτό.

Το φάρμακο, ωστόσο, συνοδεύεται και από παρενέργειες, μεταξύ των οποίων έντονο εξάνθημα σε ολόκληρο το σώμα και γαστρεντερικά προβλήματα.

Ο πρώην γερουσιαστής της Νεμπράσκα, Μπεν Σας, ο οποίος αποκάλυψε την άνοιξη ότι κατά τη συμμετοχή του σε κλινική δοκιμή του φαρμάκου οι όγκοι του είχαν μειωθεί σημαντικά, εμφανίστηκε στην τηλεόραση με το πρόσωπό του καλυμμένο από κόκκινες κηλίδες.

Το Rasonque, το οποίο εγκρίθηκε για ασθενείς στους οποίους άλλες θεραπείες έχουν αποτύχει, μπορεί να εξελιχθεί σε ένα από τα πλέον εμπορικά φάρμακα. Σύμφωνα με την εταιρεία φαρμακευτικών αναλύσεων Evaluate, οι ετήσιες πωλήσεις του θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 20 δισ. δολάρια, εφόσον αποδειχθεί ασφαλές και αποτελεσματικό και σε πρωιμότερα στάδια της νόσου, καθώς και σε άλλους τύπους καρκίνου.

«Πρόκειται για μια τεράστια ευκαιρία για τους ασθενείς και τις οικογένειές τους και πρέπει να κάνουμε ό,τι μπορούμε ώστε να ανοίξουμε τον δρόμο και να συμβεί αυτό όσο το δυνατόν πιο γρήγορα», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της Revolution Medicines, Μαρκ Γκόλντσμιθ. Το Rasonque είναι το πρώτο φάρμακο της Revolution Medicines που λαμβάνει έγκριση.

Η μεγάλη προοπτική της συγκεκριμένης κατηγορίας θεραπείας έχει προκαλέσει έντονο ανταγωνισμό. Μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες, μεταξύ των οποίων η Eli Lilly και η Pfizer, επιδίδονται σε αγώνα δρόμου για την ανάπτυξη δικών τους φαρμάκων κατά του καρκίνου του παγκρέατος που θα στοχεύουν τις μεταλλάξεις RAS.

Περίπου 67.000 άνθρωποι διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο με καρκίνο του παγκρέατος στις ΗΠΑ, σύμφωνα με την American Cancer Society. Οι θεραπευτικές επιλογές για τους ασθενείς παραμένουν περιορισμένες και συνήθως βασίζονται στη χημειοθεραπεία. Περίπου επτά στους οκτώ ασθενείς πεθαίνουν μέσα σε πέντε χρόνια από τη διάγνωση, ενώ πολλοί χάνουν τη ζωή τους μέσα στον πρώτο χρόνο.

Η νέα θεραπευτική εξέλιξη αποτελεί την κορύφωση μιας επιστημονικής προσπάθειας δεκαετιών για την επίλυση ενός από τα μεγαλύτερα αινίγματα στην αντιμετώπιση του καρκίνου.

Η μετάλλαξη 

Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, οι επιστήμονες εντόπισαν έναν μικρό αριθμό μεταλλαγμένων γονιδίων που ευθύνονται για μεγάλο μέρος των καρκίνων στον άνθρωπο. Ανάμεσά τους ξεχώρισε μια οικογένεια τριών στενά συγγενικών γονιδίων που ονομάζεται RAS. Συνολικά, οι μεταλλάξεις RAS ευθύνονται για έως και το ένα τρίτο όλων των καρκίνων στον άνθρωπο, συμπεριλαμβανομένης της πλειονότητας των όγκων του παγκρέατος.

Οι φαρμακευτικές εταιρείες έσπευσαν να αναζητήσουν θεραπείες, όμως το RAS αποδείχθηκε εξαιρετικά δύσκολος στόχος. Εκατομμύρια χημικές ενώσεις δοκιμάστηκαν χωρίς αποτέλεσμα. Το βασικό πρόβλημα ήταν το σχήμα της πρωτεΐνης που παράγεται από το μεταλλαγμένο γονίδιο: ήταν ουσιαστικά επίπεδη, χωρίς κάποια «εσοχή» πάνω στην οποία θα μπορούσε να προσδεθεί ένα συμβατικό φάρμακο.

Έτσι, ορισμένοι επιστήμονες χαρακτήρισαν το RAS «undruggable», δηλαδή έναν στόχο που δεν μπορούσε να αντιμετωπιστεί με φάρμακα, και εγκατέλειψαν την προσπάθεια.

Ο Γκρεγκ Βερντάιν, τότε ερευνητής στο Χάρβαρντ, στράφηκε στη φύση αναζητώντας έναν διαφορετικό τρόπο προσέγγισης. Στη φύση υπάρχουν ενώσεις που μπορούν να συνδεθούν με επίπεδες πρωτεΐνες όπως η RAS, αφού πρώτα «πιαστούν» πάνω σε μια βοηθητική πρωτεΐνη μέσα στα ανθρώπινα κύτταρα. Οι ενώσεις αυτές ονομάζονται «μοριακές κόλλες» (molecular glues). Το 2012 ο Βερντάιν ίδρυσε τη βιοτεχνολογική εταιρεία Warp Drive Bio με στόχο να εντοπίσει τέτοιες ενώσεις στη φύση. Η εταιρεία ανέλυσε το γενετικό υλικό 135.000 βακτηρίων, αναζητώντας έναν κατάλληλο υποψήφιο.

Η έρευνα εντόπισε έξι πιθανές ενώσεις, όμως καμία δεν λειτουργούσε πάνω στο RAS. Έτσι, ο Βερντάιν πρότεινε να δημιουργηθεί μια συνθετική «μοριακή κόλλα». Έναν χρόνο αργότερα, το 2013, ο ερευνητής του καρκίνου Κέβαν Σόκατ ανακάλυψε μια μικρή «εσοχή» στην πρωτεΐνη RAS, πάνω στην οποία μπορούσε τελικά να προσδεθεί ένα φάρμακο.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Ο Σόκατ, χημικός βιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο, έγινε συνιδρυτής της Revolution Medicines, η οποία το 2018 εξαγόρασε τη Warp Drive Bio. Η Revolution Medicines άρχισε να δοκιμάζει το φάρμακο στους πρώτους ασθενείς το 2022.