Μόνιμες οι αλλαγές στον εγκέφαλο σε νέους που πίνουν τακτικά αλκοόλ

Πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστημίου της Μασαχουσέτης στο Άμχερστ έδειξε ότι η χρήση αλκοόλ ως μέσου αντιμετώπισης του στρες κατά την πρώιμη ενήλικη ζωή μπορεί να προκαλέσει μόνιμες αλλαγές στον εγκέφαλο, οι οποίες δεν εξαφανίζονται ακόμη και μετά από πολλά χρόνια αποχής. Οι αλλαγές αυτές αρχίζουν να γίνονται εμφανείς στη μέση ηλικία, μειώνοντας την πνευματική ευελιξία, αυξάνοντας την πιθανότητα επιστροφής στην κατανάλωση αλκοόλ σε περιόδους έντονου στρες και συμβάλλοντας σε γνωστική έκπτωση που σχετίζεται με την άνοια και τη Νόσο Αλτσχάιμερ.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Alcohol: Clinical and Experimental Research, προσφέρει νέα στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο το στρες και το αλκοόλ αλληλεπιδρούν και επηρεάζουν τα νευρωνικά κυκλώματα του εγκεφάλου. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η καλύτερη κατανόηση αυτών των μηχανισμών θα μπορούσε να οδηγήσει στην ανάπτυξη αποτελεσματικότερων θεραπειών, οι οποίες δεν θα επικεντρώνονται μόνο στη διακοπή της κατανάλωσης αλκοόλ, αλλά και στην αντιμετώπιση των μακροχρόνιων επιπτώσεών του στον εγκέφαλο.

Είναι ήδη γνωστό ότι το στρες και το αλκοόλ δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο. Η κατανάλωση αλκοόλ μπορεί προσωρινά να μειώσει το αίσθημα άγχους, όμως η επαναλαμβανόμενη χρήση αποδυναμώνει σταδιακά τη φυσική ικανότητα του εγκεφάλου να διαχειρίζεται το στρες. Έτσι, το άτομο χρειάζεται ολοένα μεγαλύτερες ποσότητες αλκοόλ για να πετύχει το ίδιο αποτέλεσμα. Παράλληλα, η υπερβολική κατανάλωση μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένες αποφάσεις και προβλήματα που αυξάνουν ακόμη περισσότερο το στρες, ενισχύοντας τον φαύλο κύκλο εξάρτησης.

Η επικεφαλής της έρευνας, καθηγήτρια Βιολογίας Elena Vazey, εξηγεί ότι το εργαστήριό της μελετά τα νευρωνικά κυκλώματα που εμπλέκονται στη λήψη αποφάσεων. Οι ερευνητές θέλησαν να εξετάσουν πώς η συνδυασμένη επίδραση του αλκοόλ και του στρες στην πρώιμη ενήλικη ζωή επηρεάζει τη λειτουργία αυτών των κυκλωμάτων καθώς το άτομο μεγαλώνει.

Με τη χρηματοδότηση του Εθνικού Ινστιτούτου για την Κατάχρηση Αλκοόλ και τον Αλκοολισμό των ΗΠΑ, η ερευνητική ομάδα πραγματοποίησε πειράματα σε ποντίκια, των οποίων τα εγκεφαλικά κυκλώματα παρουσιάζουν σημαντικές ομοιότητες με εκείνα του ανθρώπου. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο συνδυασμός χρόνιου στρες και υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ προκαλεί πολύ σοβαρότερες επιπτώσεις από ό,τι κάθε παράγοντας ξεχωριστά.

Συγκεκριμένα, τα ποντίκια που είχαν καταναλώσει μεγάλες ποσότητες αλκοόλ για να αντιμετωπίσουν το στρες κατά την πρώιμη ενήλικη ζωή εμφάνισαν πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα να επιστρέψουν στην κατανάλωση αλκοόλ όταν βρέθηκαν ξανά σε στρεσογόνες συνθήκες κατά τη μέση ηλικία, ακόμη και μετά από μεγάλο χρονικό διάστημα πλήρους αποχής. Το εύρημα αυτό δείχνει ότι οι επιδράσεις του αλκοόλ και του στρες μπορούν να παραμείνουν στον εγκέφαλο για πολλά χρόνια.

Παρότι δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφορές στις βασικές μαθησιακές ικανότητες μεταξύ των ποντικών με ιστορικό βαριάς κατανάλωσης και εκείνων που είχαν πιει λιγότερο, εντοπίστηκαν σημαντικά προβλήματα στη γνωστική ευελιξία. Τα ζώα δυσκολεύονταν να προσαρμόζονται σε νέες καταστάσεις και να αλλάζουν στρατηγική όταν οι συνθήκες μεταβάλλονταν. Σύμφωνα με τη Vazey, αυτή η δυσκολία αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα των πρώτων σταδίων της άνοιας και της Νόσου Αλτσχάιμερ.

Για να εξηγήσουν τους μηχανισμούς αυτών των αλλαγών, οι επιστήμονες επικεντρώθηκαν στον υπομέλανα τόπο (locus coeruleus), μια μικρή περιοχή του εγκεφαλικού στελέχους που παίζει σημαντικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων και στην προσαρμογή σε αγχογόνες καταστάσεις. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, η περιοχή αυτή ενεργοποιείται κατά τη διάρκεια του στρες και επανέρχεται στη φυσιολογική της λειτουργία όταν το στρες υποχωρεί. Στα πειραματόζωα που είχαν εκτεθεί τόσο σε χρόνιο στρες όσο και σε αλκοόλ, ο μηχανισμός αυτός είχε υποστεί σοβαρές βλάβες, με αποτέλεσμα η περιοχή να παραμένει δυσλειτουργική και να επηρεάζει αρνητικά τη λήψη αποφάσεων.

Επιπλέον, οι ερευνητές διαπίστωσαν αυξημένο οξειδωτικό στρες στην ίδια περιοχή του εγκεφάλου. Το οξειδωτικό στρες αποτελεί μορφή κυτταρικής βλάβης που παρατηρείται συχνά σε ασθενείς με Νόσο Αλτσχάιμερ και συμβάλλει στην καταστροφή των νευρικών κυττάρων. Ακόμη και μετά από μακροχρόνια αποχή από το αλκοόλ, ο εγκέφαλος των ποντικών εμφάνιζε ελάχιστα σημάδια αποκατάστασης αυτών των βλαβών.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η χρόνια έκθεση στο στρες και στο αλκοόλ κατά την πρώιμη ενήλικη ζωή μπορεί να αλλάξει μόνιμα τον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου. Επομένως, η διακοπή της κατανάλωσης αλκοόλ δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη δύναμη της θέλησης, αλλά απαιτεί θεραπευτικές παρεμβάσεις που θα αντιμετωπίζουν τις επίμονες νευροβιολογικές αλλαγές που προκαλεί ο συνδυασμός στρες και αλκοόλ.