Μελέτη για την "τοξική αρρενωπότητα"

Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη σε περισσότερους από 15.000 ετεροφυλόφιλους άνδρες στη Νέα Ζηλανδία, η πλειονότητα των ανδρών δεν ταιριάζει στο διαδεδομένο στερεότυπο της «τοξικής αρρενωπότητας». Η έρευνα εντόπισε πέντε διακριτές ομάδες ανδρών, βασισμένες στις στάσεις τους απέναντι σε χαρακτηριστικά και πεποιθήσεις που συχνά θεωρούνται προβληματικές, με τους περισσότερους να εμφανίζουν χαμηλά έως μέτρια επίπεδα τέτοιων στοιχείων. Τα ευρήματα αυτά, που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Psychology of Men & Masculinities, αμφισβητούν απλουστευτικές αντιλήψεις περί ανδρικής ταυτότητας και υπογραμμίζουν την ανάγκη για πιο σύνθετες και ακριβείς προσεγγίσεις.

Ο όρος «τοξική αρρενωπότητα» έχει καθιερωθεί τόσο στον δημόσιο λόγο όσο και στην ακαδημαϊκή συζήτηση, συχνά για να περιγράψει στάσεις και συμπεριφορές όπως ο μισογυνισμός, η ομοφοβία, η συναισθηματική καταστολή και η επιθετικότητα. Ωστόσο, αρκετοί ερευνητές έχουν αμφισβητήσει τη χρησιμότητα και τη σαφήνειά του, επισημαίνοντας ότι μπορεί να είναι υπερβολικά γενικός ή στιγματιστικός και να δυσχεραίνει τον ουσιαστικό διάλογο γύρω από τα ανδρικά ζητήματα και την ψυχική υγεία.

Με στόχο να καλυφθεί αυτό το ερευνητικό κενό, οι Deborah Hill Cone, Chris G. Sibley και Danny Osborne από το Πανεπιστήμιο του Όκλαντ, μαζί με τον Kieren J. Lilly από το Πανεπιστήμιο του Κουίνσλαντ, επιδίωξαν να εξετάσουν συστηματικά αν πράγματι υπάρχει ένα σαφές προφίλ «τοξικής αρρενωπότητας», πόσο συχνό είναι και ποιες άλλες μορφές αρρενωπότητας συνυπάρχουν στον ανδρικό πληθυσμό.

Η μελέτη βασίστηκε στα δεδομένα της δέκατης φάσης της Έρευνας Στάσεων και Αξιών της Νέας Ζηλανδίας (2018–2019). Το δείγμα περιλάμβανε 15.808 ετεροφυλόφιλους άνδρες ηλικίας 18 έως 99 ετών (μέση ηλικία 51 έτη), προσφέροντας μια ευρεία και αντιπροσωπευτική εικόνα. Οι συμμετέχοντες απάντησαν σε ερωτήσεις που αξιολογούσαν οκτώ δείκτες συνδεδεμένους με προβληματικές εκφάνσεις της αρρενωπότητας: κεντρικότητα ανδρικής ταυτότητας, σεξουαλική προκατάληψη, δυσάρεστο χαρακτήρα (disagreeableness), ναρκισσισμό, εχθρικό σεξισμό, «καλοπροαίρετο» σεξισμό, αντίθεση σε πολιτικές πρόληψης της ενδοοικογενειακής βίας και προσανατολισμό κοινωνικής κυριαρχίας (SDO). Παρότι ορισμένα μέτρα ήταν σύντομα, κρίθηκαν επαρκώς αξιόπιστα.

Με τη χρήση Ανάλυσης Λανθανόντων Προφίλ (Latent Profile Analysis), οι ερευνητές εντόπισαν πέντε διακριτά προφίλ αρρενωπότητας. Το μεγαλύτερο, οι «Ατοξικοί» (35,4%), εμφάνιζε τα χαμηλότερα επίπεδα σε όλους τους δείκτες. Ακολουθούσε το προφίλ «Μετριοπαθείς ανεκτικοί προς ΛΟΑΤΚΙ» (27,2%), με χαμηλή σεξουαλική προκατάληψη αλλά μέτρια επίπεδα ναρκισσισμού και δυσάρεστου χαρακτήρα. Ένα παρόμοιο προφίλ ήταν οι «Μετριοπαθείς αντι-ΛΟΑΤΚΙ» (26,6%), που διέφεραν κυρίως λόγω υψηλότερης σεξουαλικής προκατάληψης.

Δύο μικρότερες ομάδες παρουσίαζαν εντονότερα προβληματικά χαρακτηριστικά. Οι «Καλοπροαίρετα τοξικοί» (7,6%) είχαν υψηλά επίπεδα καλοπροαίρετου σεξισμού και σεξουαλικής προκατάληψης, καθώς και μέτρια επίπεδα εχθρικού σεξισμού και αντίθεσης στην πρόληψη της ενδοοικογενειακής βίας, υποδηλώνοντας μια πατερναλιστική και περιοριστική στάση απέναντι στις γυναίκες. Το μικρότερο προφίλ, οι «Εχθρικά τοξικοί» (3,2%), εμφάνιζε τα υψηλότερα επίπεδα στους περισσότερους δείκτες και αντιστοιχούσε περισσότερο στο στερεότυπο της «τοξικής αρρενωπότητας».

Η ανάλυση έδειξε επίσης ότι οι άνδρες του εχθρικά τοξικού προφίλ ήταν συχνότερα μεγαλύτερης ηλικίας, άνεργοι, μόνοι, θρησκευόμενοι, πολιτικά συντηρητικοί και με αυξημένη συναισθηματική δυσ-ρύθμιση, δηλαδή με δυσκολία διαχείρισης των συναισθημάτων. Αντίθετα, η ανώτερη εκπαίδευση και η θετική εικόνα σώματος συνδέονταν με μεγαλύτερη πιθανότητα ένταξης στο ατοξικό προφίλ.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Παρά τη σημασία της, η μελέτη έχει περιορισμούς: είναι εγκάρσια (cross-sectional), αφορά μόνο ετεροφυλόφιλους άνδρες και ένα δυτικό πολιτισμικό πλαίσιο. Οι ερευνητές τονίζουν ότι τα προφίλ δεν είναι απόλυτα ούτε σταθερά. Μελλοντικές έρευνες θα μπορούσαν να εξετάσουν τη διαχρονική εξέλιξή τους, να συμπεριλάβουν μη ετεροφυλόφιλους και μη cisgender άνδρες, καθώς και να επεκταθούν σε άλλα πολιτισμικά περιβάλλοντα.