Ο ρατσισμός συνοδεύεται από ψυχιατρικά προβλήματα

Νέα επιστημονική μελέτη φέρνει στο φως μια ανατρεπτική οπτική για τη σχέση ανάμεσα στον ρατσισμό και την ψυχική υγεία. Αντί να υποστηρίζει ότι τα ψυχικά προβλήματα οδηγούν σε ρατσιστικές απόψεις, η έρευνα δείχνει ότι το αντίστροφο μπορεί να είναι πιο ακριβές: Η διατήρηση ρατσιστικών στάσεων φαίνεται να προβλέπει αύξηση της ψυχολογικής δυσφορίας με την πάροδο του χρόνου. Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Comprehensive Psychiatry, πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Australian National University με επικεφαλής την καθηγήτρια Tegan Cruwys. Οι επιστήμονες θέλησαν να εξετάσουν τη διαχρονική σχέση μεταξύ προκατάληψης και ψυχικής ευεξίας, αμφισβητώντας την ευρέως διαδεδομένη αντίληψη ότι ο ρατσισμός αποτελεί κυρίως προϊόν ψυχικής διαταραχής.

Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από τρεις μεγάλες διαχρονικές (longitudinal) μελέτες στην Αυστραλία, οι οποίες διήρκεσαν περίπου έξι μήνες η καθεμία. Συνολικά συμμετείχαν χιλιάδες ενήλικες, οι οποίοι αξιολογήθηκαν σε τρία διαφορετικά χρονικά σημεία.

Στην πρώτη μελέτη (2020), που διεξήχθη κατά την περίοδο του πρώτου κύματος της πανδημίας COVID-19, συμμετείχαν 2.361 άτομα. Μετρήθηκαν οι ρατσιστικές στάσεις μέσω δεικτών κοινωνικής απόστασης και «συναισθηματικής θερμότητας» απέναντι σε διαφορετικές εθνοτικές ομάδες. Παράλληλα, αξιολογήθηκαν συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης, καθώς και το αίσθημα κοινωνικής απομόνωσης.

Οι δύο επόμενες μελέτες πραγματοποιήθηκαν το 2023, σε ένα πολιτικά φορτισμένο περιβάλλον λόγω δημοψηφίσματος για τα δικαιώματα των Αυτοχθόνων Αυστραλών. Συμμετείχαν 3.860 και 2.424 άτομα αντίστοιχα. Και σε αυτές εξετάστηκαν οι ρατσιστικές απόψεις, η ψυχολογική δυσφορία και η κοινωνική συνδεσιμότητα.

Τι έδειξαν τα αποτελέσματα

Όταν οι ερευνητές εξέτασαν τα δεδομένα σε μία μόνο χρονική στιγμή, η σχέση μεταξύ ρατσισμού και ψυχολογικής δυσφορίας φαινόταν ασθενής και ασταθής. Δηλαδή, δεν υπήρχε σαφής ένδειξη ότι όσοι είχαν περισσότερες προκαταλήψεις παρουσίαζαν απαραίτητα χειρότερη ψυχική υγεία εκείνη τη στιγμή.

Ωστόσο, η εικόνα άλλαξε όταν αναλύθηκαν οι μεταβολές με την πάροδο του χρόνου. Και στις τρεις μελέτες διαπιστώθηκε ότι η αύξηση στις ρατσιστικές στάσεις προέβλεπε μελλοντική αύξηση στην ψυχολογική δυσφορία. Με άλλα λόγια, τα άτομα που ενίσχυαν ή διατηρούσαν έντονες προκαταλήψεις είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν αυξημένα συμπτώματα άγχους ή κατάθλιψης αργότερα.

Αντίθετα, η υπόθεση ότι η ψυχολογική δυσφορία οδηγεί σε αύξηση ρατσιστικών στάσεων δεν επιβεβαιώθηκε με συνέπεια. Αυτό ενισχύει την άποψη ότι η προκατάληψη ενδέχεται να αποτελεί παράγοντα κινδύνου για την ψυχική υγεία και όχι απλώς συνέπειά της.

Ο ρόλος της κοινωνικής απομόνωσης

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα αφορούσε την κοινωνική συνδεσιμότητα. Τα άτομα που ένιωθαν κοινωνικά απομονωμένα ή λιγότερο ενταγμένα παρουσίαζαν τόσο αυξημένες ρατσιστικές στάσεις όσο και μεγαλύτερη ψυχολογική δυσφορία με την πάροδο του χρόνου.

Όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη το επίπεδο κοινωνικής σύνδεσης, η άμεση σχέση μεταξύ ρατσισμού και δυσφορίας αποδυναμώθηκε σημαντικά. Αυτό υποδηλώνει ότι η κοινωνική απομόνωση μπορεί να λειτουργεί ως κοινός υποκείμενος παράγοντας που ενισχύει τόσο την προκατάληψη όσο και την ψυχική επιβάρυνση.

Πιθανές εξηγήσεις

Οι επιστήμονες προτείνουν ότι οι ρατσιστικές πεποιθήσεις ενδέχεται να διατηρούν μια διαρκή αίσθηση απειλής απέναντι σε άλλες ομάδες. Αυτή η ψυχολογική εγρήγορση μπορεί να αυξάνει το άγχος, να ενισχύει τα αρνητικά συναισθήματα και να επιβαρύνει μακροπρόθεσμα την ψυχική ευεξία.

Παράλληλα, οι προκαταλήψεις μπορεί να περιορίζουν τις κοινωνικές σχέσεις και την αίσθηση του «ανήκειν», ενισχύοντας τον φαύλο κύκλο απομόνωσης και δυσφορίας.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Η μελέτη έχει σημαντικές κοινωνικές και κλινικές προεκτάσεις. Καταρρίπτει την απλουστευτική ιδέα ότι ο ρατσισμός είναι απλώς σύμπτωμα ψυχικής νόσου, αποφεύγοντας έτσι τον στιγματισμό των ανθρώπων με ψυχικές διαταραχές. Παράλληλα, υποδεικνύει ότι η μείωση των προκαταλήψεων και η ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής ενδέχεται να συμβάλλουν όχι μόνο σε μια πιο δίκαιη κοινωνία, αλλά και σε καλύτερη ψυχική υγεία.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση, ιδίως σε διαφορετικά πολιτισμικά πλαίσια και για άλλες μορφές προκατάληψης. Ωστόσο, το μήνυμα είναι σαφές: η προκατάληψη δεν βλάπτει μόνο τα θύματά της, μπορεί να επιβαρύνει και εκείνους που την υιοθετούν.