Έρχεται νέος τρόπος κατηγοριοποίησης της κατάθλιψης

Οι περισσότεροι από τους περίπου 100 δισεκατομμύρια νευρώνες του ανθρώπινου εγκεφάλου δημιουργούνται πριν από τη γέννηση. Ωστόσο, ένας μικρός αριθμός νέων νευρώνων συνεχίζει να σχηματίζεται και στην ενήλικη ζωή, κυρίως στον ιππόκαμπο, μια περιοχή του εγκεφάλου που συνδέεται με τη μνήμη και τη συναισθηματική επεξεργασία. Νέα έρευνα από το Columbia University Vagelos College of Physicians and Surgeons δείχνει ότι αυτή η διαδικασία, γνωστή ως νευρογένεση, μπορεί να διαταράσσεται σε ανθρώπους με μείζονα καταθλιπτική διαταραχή. Η μελέτη παρέχει τις πρώτες ενδείξεις ότι η παραγωγή νέων νευρώνων μπορεί να «μπλοκάρει» στον εγκέφαλο ενηλίκων με κατάθλιψη. Παράλληλα, οι ερευνητές εντόπισαν μοριακές αλλαγές που επηρεάζουν τη διαδικασία, ανοίγοντας πιθανές νέες κατευθύνσεις για την ανάπτυξη θεραπειών.

Παραδοσιακά, η κατάθλιψη θεωρούνταν κυρίως αποτέλεσμα ανεπάρκειας νευροδιαβιβαστών, όπως η σεροτονίνη. Σήμερα, όμως, οι επιστήμονες θεωρούν ότι πρόκειται για μια πολύ πιο σύνθετη διαταραχή, στην οποία επηρεάζεται η ικανότητα των νευρώνων να προσαρμόζονται στο στρες και στις αλλαγές του περιβάλλοντος. Η μειωμένη νευρογένεση ενδέχεται, επομένως, να περιορίζει την ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμόζεται αποτελεσματικά.

Ο ιππόκαμπος παίζει σημαντικό ρόλο στην επεισοδιακή μνήμη και στον τρόπο με τον οποίο αξιολογούμε συναισθηματικά τις εμπειρίες μας. Μία από τις βασικές λειτουργίες του είναι ο διαχωρισμός προτύπων (pattern separation): η ικανότητα να ξεχωρίζουμε παρόμοιες αλλά διαφορετικές εμπειρίες και να μην τις συγχέουμε μεταξύ τους.

Όταν αυτή η λειτουργία διαταράσσεται, μια ουδέτερη ή μεμονωμένη εμπειρία μπορεί να συνδεθεί με προηγούμενες αρνητικές αναμνήσεις. Για παράδειγμα, αν ένας φίλος είναι κουρασμένος και μιλάει λίγο, ένα άτομο με φυσιολογικό διαχωρισμό προτύπων μπορεί να θεωρήσει ότι πρόκειται απλώς για μια συγκεκριμένη περίσταση. Σε κάποιον με διαταραγμένη λειτουργία, όμως, η ίδια συμπεριφορά μπορεί να συνδεθεί με παλαιότερες εμπειρίες απόρριψης, οδηγώντας στην αρνητική σκέψη ότι «είναι θυμωμένος μαζί μου».

Μελέτες σε ποντίκια έχουν δείξει ότι η νευρογένεση στον ενήλικο εγκέφαλο είναι απαραίτητη για αυτή τη λειτουργία. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις από ανθρώπους που υποβλήθηκαν σε ακτινοθεραπεία του ιππόκαμπου ότι η σχέση αυτή πιθανόν να ισχύει και στον άνθρωπο. Οι νέοι νευρώνες φαίνεται να ανταποκρίνονται ιδιαίτερα στις νέες εμπειρίες και να ενσωματώνονται ευκολότερα σε νέα κυκλώματα μνήμης, βοηθώντας τον εγκέφαλο να διαχωρίζει τις καινούργιες εμπειρίες από τις παλαιότερες.

Οι αλλαγές που εντοπίστηκαν δεν περιορίζονταν στη νευρογένεση. Οι ερευνητές διαπίστωσαν διαταραχές σε γονίδια που σχετίζονται με τη δημιουργία νέων συνδέσεων μεταξύ νευρώνων, την επικοινωνία των εγκεφαλικών κυττάρων, την παραγωγή ενέργειας και τη μεταφορά υλικών μέσα στα κύτταρα. Παράλληλα, παρατηρήθηκαν ενδείξεις φλεγμονής και κυτταρικού στρες σε βασικά κυκλώματα του ιππόκαμπου.

Για να καταλήξουν στα συμπεράσματά τους, οι επιστήμονες ανέλυσαν σχεδόν 500.000 εγκεφαλικά κύτταρα από ανθρώπους με κατάθλιψη και από άτομα χωρίς τη διαταραχή. Με σύγχρονες τεχνικές μελέτησαν τη δραστηριότητα κάθε γονιδίου και τις αλλαγές στις κυτταρικές πρωτεΐνες.

Η έρευνα αποκάλυψε επίσης αλλαγές σε γονίδια που έχουν ήδη συσχετιστεί γενετικά με τη μείζονα κατάθλιψη, καθώς και επιγενετικές μεταβολές, οι οποίες μπορεί να αντανακλούν την επίδραση του στρες, των εμπειριών ζωής, της μάθησης και της γήρανσης.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η μεγάλη ποικιλία βιολογικών αλλαγών ίσως εξηγεί γιατί η κατάθλιψη εκδηλώνεται τόσο διαφορετικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Μακροπρόθεσμα, στόχος τους είναι η κατάθλιψη να ταξινομείται με βάση τα μοριακά και κυτταρικά χαρακτηριστικά της, όπως συμβαίνει ολοένα περισσότερο στην ογκολογία. Μια τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να οδηγήσει σε πιο εξατομικευμένες και αποτελεσματικές θεραπείες.