Θεσμοθέτηση ψυχοθεραπείας: Ευθύνη της πολιτείας και δικαίωμα των πολιτών

Η ψυχική υγεία αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της δημόσιας υγείας. Αποτελεί βασικό πυλώνα μίας υγιούς και λειτουργικής κοινωνίας και η θωράκισή της είναι ευθύνη του κράτους και δικαίωμα των πολιτών.

Σε μια εποχή όπου οι ανάγκες ψυχικής στήριξης αυξάνονται διαρκώς – ιδίως για παιδιά, εφήβους και ευάλωτες ομάδες – η απουσία ενός σαφούς, σύγχρονου και ολοκληρωμένου νομικού πλαισίου για την άσκηση της ψυχοθεραπείας δημιουργεί κενά προστασίας, υπονομεύει την εμπιστοσύνη και αφήνει εκτεθειμένους τους πολίτες σε πρακτικές που δεν υπόκεινται σε επαρκή έλεγχο και λογοδοσία.

Αυτό ακριβώς το ζήτημα βρέθηκε στο επίκεντρο της Ετήσιας Γενικής Συνέλευσης του Παγκύπριου Συνδέσμου Ψυχοθεραπευτών που πραγματοποιήθηκε στις 3 Φεβρουαρίου, με τη συμμετοχή μελών από όλες τις επαρχίες της Κύπρου και την παρουσία θεσμικών φορέων, εκπροσώπων πολιτικών κομμάτων, εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, επαγγελματικών συνδέσμων και οργανισμών.

Η ευρεία και ουσιαστική αυτή παρουσία επιβεβαίωσε ότι η θεσμοθέτηση της ψυχοθεραπείας δεν αποτελεί ζήτημα ενός επαγγελματικού κλάδου, αλλά υπόθεση που αφορά την κοινωνία στο σύνολό της και την ποιότητα του ίδιου του συστήματος δημόσιας υγείας.

Η προστασία των πολιτών σε προτεραιότητα 

Κοινός άξονας των παρεμβάσεων που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της Γενικής Συνέλευσης, ήταν η ανάγκη για ένα σαφές θεσμικό πλαίσιο που να διασφαλίζει την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών και την προστασία των πολιτών.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής Εποπτείας και Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ψυχικά Ασθενών, Δρ. Νίκος Νικολάου, ανέδειξε τη σημασία της άμεσης κατοχύρωσης του επαγγέλματος του ψυχοθεραπευτή, επισημαίνοντας ότι η πολιτεία οφείλει να προχωρήσει χωρίς περαιτέρω καθυστερήσεις στη ρύθμιση των εκκρεμούντων νομοσχεδίων που αφορούν τον τομέα της ψυχικής υγείας, συμπεριλαμβανομένου του Περί Ψυχοθεραπευτών Νόμου. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, ένα σαφές νομικό πλαίσιο «θα προστατεύσει τους πολίτες από τυχοδιωκτικές και ανεπαρκώς τεκμηριωμένες πρακτικές».

Από την πλευρά της, η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, κα. Έλενα Περικλέους, υπογράμμισε ότι «δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική προστασία των παιδιών χωρίς ψυχική στήριξη». Τα παιδιά χρειάζονται σταθερότητα, ασφάλεια και ένα σύστημα προστασίας που να αντιμετωπίζει την ψυχική υγεία ως βασικό πυλώνα και όχι ως συμπληρωματική υπηρεσία.

Ζήτημα δημόσιας υγείας 

Σε ομιλία που απηύθυνε η απερχόμενη Πρόεδρος του Συνδέσμου, κα. Φωτεινή Δημητρίου – Ipsmiller, επεσήμανε ότι η απουσία ενός ολοκληρωμένου και σαφούς νομοθετικού πλαισίου για την ψυχοθεραπεία δημιουργεί κρίσιμα κενά. Κενά που δεν επηρεάζουν μόνο την αξιοπιστία και την επιστημονική υπόσταση του τομέα, αλλά εκθέτουν άμεσα τους πολίτες σε πρακτικές που δεν υπόκεινται σε επαρκή έλεγχο, εποπτεία και λογοδοσία.

Η έλλειψη καθορισμένων προδιαγραφών εκπαίδευσης, επαγγελματικών κριτηρίων και μηχανισμών ελέγχου αφήνει χώρο σε αυθαιρεσίες και αδιαφάνεια. Υπονομεύει την εμπιστοσύνη του κοινού και θολώνει τα όρια μεταξύ επιστημονικά τεκμηριωμένης ψυχοθεραπείας και μη πιστοποιημένων παρεμβάσεων. Και όταν η εμπιστοσύνη κλονίζεται, πολλοί άνθρωποι διστάζουν ή αποθαρρύνονται από το να ζητήσουν τη βοήθεια που πραγματικά χρειάζονται -με συνέπειες όχι μόνο ατομικές, αλλά και κοινωνικές.

Όπως το κράτος ρυθμίζει την ιατρική πράξη, την εκπαίδευση και κάθε επάγγελμα που επηρεάζει άμεσα την ανθρώπινη ζωή και αξιοπρέπεια, έτσι οφείλει να προχωρήσει και στη θεσμική ρύθμιση της ψυχοθεραπείας. Όχι για να παρεμβαίνει στη θεραπευτική σχέση, αλλά για να τη θωρακίσει, να διασφαλίσει την ποιότητά της και να προστατεύσει τόσο τον πολίτη όσο και τον επαγγελματία.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Παγκύπριος Σύνδεσμος Ψυχοθεραπευτών ζητά από την πολιτεία να προχωρήσει άμεσα στη θεσμοθέτηση και ρύθμιση του επαγγέλματος. Διεκδικούμε σαφή, δεσμευτικά και διαφανή πλαίσια εκπαίδευσης, πιστοποίησης, εποπτείας και συνεχιζόμενης επιμόρφωσης, καθώς και αποτελεσματικούς μηχανισμούς λογοδοσίας που να διασφαλίζουν την ασφάλεια των πολιτών και ιδιαίτερα των ευάλωτων ομάδων.

Επιδιώκουμε μια σύγχρονη και λειτουργική νομοθεσία που να εγγυάται ότι η άσκηση της ψυχοθεραπείας γίνεται αποκλειστικά από κατάλληλα καταρτισμένους επαγγελματίες, ότι οι επαγγελματικοί τίτλοι προστατεύονται θεσμικά και ότι υπάρχουν σαφείς, προσβάσιμες και αξιόπιστες διαδικασίες υποβολής και εξέτασης παραπόνων.

Η προστασία των πολιτών αποτελεί θεμελιώδη υποχρέωση του κράτους. Το Υπουργείο Υγείας έχει καθοριστικό ρόλο και ευθύνη να θέσει το ζήτημα αυτό σε προτεραιότητα και να ηγηθεί μιας συντονισμένης προσπάθειας για την κατοχύρωση και τη ρύθμιση του επαγγέλματος.

Η επόμενη μέρα του Συνδέσμου

Στο πλαίσιο της Ετήσιας Γενικής Συνέλευσης, τα μέλη του Παγκύπριου Συνδέσμου Ψυχοθεραπευτών προχώρησαν στην εκλογή του νέου Διοικητικού Συμβουλίου, το οποίο αναλαμβάνει τη συνέχιση και την ενίσχυση πορείας του Συνδέσμου σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία για τον χώρο της ψυχικής υγείας στην Κύπρο.

Μετά την εκλογική διαδικασία, με ιδιαίτερη τιμή, αναλαμβάνω την Προεδρία του Συνδέσμου. Αντιπρόεδρος αναδείχθηκε ο Δρ. Πέτρος Αντωνίου, Γραμματέας η Λώρα Σαββίδου, Βοηθός Γραμματέας η Αμαλία Δελή και Ταμίας ο Νίκος Αλεξανδρόπουλο. Ως Μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου εκλέγηκαν οι: Νέλλη Κωνσταντίνου Παπαδοπούλου, Θεκλίνα Θεοφίλου, Παναγιώτης Προεστός, Λίζα Παύλου Παπαγιάννη, Michelle Φραντζή Karan, Μαρία Κάσσινου, Βίβιαν Δημητρίου, Δημήτρης Σούερ, Δρ Μαρία Μιχαηλίδου, Κλειώ Σκουρή.

Ως το νέο Διοικητικό Συμβούλιο καλούμαστε να διαχειριστούμε με υπευθυνότητα και συλλογικότητα τις προκλήσεις της επόμενης περιόδου, με βασική προτεραιότητα την προώθηση της θεσμοθέτησης της ψυχοθεραπείας και την ενίσχυση της παρουσίας του Συνδέσμου ως αξιόπιστου συνομιλητή της πολιτείας και της κοινωνίας.

Η συνεργασία το «κλειδί»

Ο Σύνδεσμός μας τονίζει με σαφήνεια ότι η θεσμοθέτηση της ψυχοθεραπείας δεν αποτελεί ζήτημα επαγγελματικού συμφέροντος. Είναι ζήτημα δημοκρατικών αρχών, κοινωνικής ευθύνης και ουσιαστικής φροντίδας των πολιτών. Αφορά την προστασία των πιο ευάλωτων, την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης στο σύστημα ψυχικής υγείας.

Ένας τέτοιος στόχος δεν μπορεί να επιτευχθεί μονομερώς. Απαιτεί θεσμική συνεργασία, ειλικρινή και τεκμηριωμένο διάλογο, καθώς και κοινή δέσμευση από όλους τους εμπλεκόμενους. Η ευθύνη είναι συλλογική - της πολιτείας, του Υπουργείου Υγείας, των επαγγελματιών του κλάδου, των επιστημονικών φορέων και της ίδιας της κοινωνίας.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Παγκύπριος Σύνδεσμος Ψυχοθεραπευτών δηλώνει έτοιμος να συμβάλλει με υπευθυνότητα στη διαμόρφωση ενός σύγχρονου και λειτουργικού θεσμικού πλαισίου. Διαβεβαιώνουμε το Υπουργείο Υγείας και όλους τους αρμόδιους φορείς ότι επιδιώκουμε ουσιαστική συνεργασία και ενεργή συμμετοχή στη διαδικασία διαμόρφωσης πολιτικών και λήψης αποφάσεων, με μοναδικό γνώμονα το δημόσιο συμφέρον και την προστασία των πολιτών.

Θέκλα Βασιλείου

Πρόεδρος Παγκύπριου Συνδέσμου Ψυχοθεραπευτών

Ψυχολόγος (MSc)

Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια