Προδιαβήτης: Μία προειδοποίηση που μπορεί να γίνει ευκαιρία πρόληψης

Ο προδιαβήτης είναι μια μεταβολική κατάσταση κατά την οποία τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα είναι υψηλότερα από τα φυσιολογικά, χωρίς όμως να φθάνουν τα επίπεδα που απαιτούνται για τη διάγνωση σακχαρώδη διαβήτη. Δεν αποτελεί απλώς ένα «οριακό» αποτέλεσμα μιας εξέτασης. Είναι μια σημαντική προειδοποίηση ότι ο οργανισμός έχει αρχίσει να δυσκολεύεται να διαχειριστεί αποτελεσματικά τη γλυκόζη και ότι αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, αλλά και άλλων καρδιομεταβολικών προβλημάτων. Το σημαντικό, ωστόσο, είναι ότι η εξέλιξη αυτή δεν είναι αναπόφευκτη. Ο προδιαβήτης αποτελεί ένα χρονικό παράθυρο στο οποίο η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά την πορεία της υγείας.

Γράφει η Δρ Σταυρούλα (Λίνα) Πάσχου, επ. καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας ΕΚΠΑ, υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου Νοσοκομείου ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ:

Ο προδιαβήτης συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα. Ένας άνθρωπος μπορεί επομένως να έχει διαταραγμένο μεταβολισμό της γλυκόζης χωρίς να αισθάνεται ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Για τον λόγο αυτό, ο προληπτικός έλεγχος έχει ιδιαίτερη σημασία, κυρίως σε άτομα που παρουσιάζουν παράγοντες αυξημένου κινδύνου.

Ο σημαντικότερος από αυτούς είναι το υπερβάλλον σωματικό βάρος και ιδιαίτερα η κοιλιακή και σπλαχνική παχυσαρκία. Το αυξημένο σπλαχνικό λίπος συνδέεται στενά με την ινσουλινοαντίσταση, δηλαδή με τη μειωμένη αποτελεσματικότητα της ινσουλίνης να δράσει στους ιστούς. Παράλληλα, η σωματική αδράνεια, η μη ισορροπημένη διατροφή, το οικογενειακό ιστορικό σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, η υπέρταση και οι διαταραχές των λιπιδίων αυξάνουν τον κίνδυνο. Αυξημένη πιθανότητα εμφανίζουν επίσης άτομα με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, λιπώδη νόσο του ήπατος που σχετίζεται με μεταβολική δυσλειτουργία και άλλες καταστάσεις που συνοδεύονται από ινσουλινοαντίσταση.

Η ηλικία αποτελεί επίσης παράγοντα κινδύνου, αλλά ο προδιαβήτης δεν αφορά μόνο τους μεγαλύτερους ανθρώπους. Η αύξηση της παχυσαρκίας και η καθιστική ζωή έχουν οδηγήσει στην εμφάνιση διαταραχών του μεταβολισμού της γλυκόζης και σε νεότερες ηλικίες. Επομένως, η πρόληψη δεν πρέπει να ξεκινά όταν εμφανιστεί ο διαβήτης, αλλά πολύ νωρίτερα.

Η διάγνωση του προδιαβήτη γίνεται με απλές αιματολογικές εξετάσεις. Προδιαβήτης θεωρείται όταν η γλυκόζη νηστείας βρίσκεται μεταξύ 100 και 125 mg/dL, όταν η γλυκόζη δύο ώρες μετά τη λήψη 75 g γλυκόζης κατά τη δοκιμασία ανοχής γλυκόζης βρίσκεται μεταξύ 140 και 199 mg/dL ή όταν η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη, γνωστή ως HbA1c, είναι μεταξύ 5,7% και 6,4%. Οι εξετάσεις αυτές αποτυπώνουν διαφορετικές πλευρές του μεταβολισμού της γλυκόζης και τα αποτελέσματά τους δεν είναι πάντοτε απολύτως ταυτόσημα. Όταν οι τιμές βρίσκονται κοντά στα ανώτερα όρια του προδιαβήτη, ο κίνδυνος εξέλιξης σε σακχαρώδη διαβήτη είναι μεγαλύτερος και απαιτείται στενότερη παρακολούθηση.

Ιδιαίτερη σημασία έχει να κατανοήσουμε ότι ο προδιαβήτης δεν αποτελεί απλώς μια κατάσταση που πρέπει να «παρακολουθούμε». Είναι μια ευκαιρία για έγκαιρη πρόληψη. Η πιο αποτελεσματική παρέμβαση είναι η αλλαγή του τρόπου ζωής, ιδιαίτερα στα άτομα που έχουν υπερβάλλον βάρος ή παχυσαρκία. Απώλεια τουλάχιστον 5-7% του αρχικού σωματικού βάρους μπορεί να έχει σημαντικό όφελος, ενώ ακόμη μεγαλύτερη απώλεια βάρους, όταν είναι εφικτή και ασφαλής, μπορεί να προσφέρει ακόμη μεγαλύτερη μεταβολική προστασία.

Η διατροφή δεν χρειάζεται να είναι στερητική ούτε να βασίζεται σε αυστηρές απαγορεύσεις. Αυτό που έχει σημασία είναι η υιοθέτηση ενός υγιεινού και βιώσιμου διατροφικού προτύπου. Η μεσογειακού τύπου διατροφή αποτελεί εξαιρετική επιλογή, με έμφαση στα λαχανικά, τα όσπρια, τα φρούτα, τα δημητριακά ολικής άλεσης, τους ξηρούς καρπούς, το ελαιόλαδο και τις ποιοτικές πηγές πρωτεΐνης. Αντίθετα, χρειάζεται περιορισμός των ζαχαρούχων ποτών, των γλυκών, των επεξεργασμένων δημητριακών και γενικότερα των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων.

Εξίσου σημαντική είναι η συστηματική σωματική δραστηριότητα. Στόχος είναι τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας έντασης άσκησης την εβδομάδα, όπως γρήγορο περπάτημα, ποδηλασία ή κολύμβηση, κατά προτίμηση σε συνδυασμό με ασκήσεις μυϊκής ενδυνάμωσης. Η άσκηση βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη και την ικανότητα των μυών να χρησιμοποιούν τη γλυκόζη. Ακόμη και όταν η απώλεια βάρους δεν είναι μεγάλη, η αύξηση της σωματικής δραστηριότητας προσφέρει σημαντικά μεταβολικά οφέλη.

Σημαντικό ρόλο έχουν επίσης ο επαρκής ύπνος, η διαχείριση του χρόνιου στρες και η αποφυγή της παρατεταμένης καθιστικής συμπεριφοράς. Η υγεία του μεταβολισμού δεν εξαρτάται από έναν μόνο παράγοντα, αλλά από το σύνολο των καθημερινών συνηθειών.

Η αντιμετώπιση του προδιαβήτη δεν σταματά στην αλλαγή του τρόπου ζωής. Απαιτείται τακτική ιατρική παρακολούθηση, με επανέλεγχο της γλυκόζης ή της HbA1c τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο και συχνότερα όταν το ατομικό προφίλ κινδύνου το επιβάλλει. Παράλληλα, είναι σημαντικό να αξιολογούνται και να αντιμετωπίζονται συνολικά οι υπόλοιποι παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου, όπως η αρτηριακή πίεση, τα λιπίδια, το σωματικό βάρος και η περίμετρος μέσης.

Σε ορισμένα άτομα πολύ υψηλού κινδύνου, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν παχυσαρκία, σημαντική υπεργλυκαιμία ή άλλοι επιβαρυντικοί παράγοντες, μπορεί να εξεταστεί και φαρμακευτική παρέμβαση, πάντα εξατομικευμένα και σε συνδυασμό με την αλλαγή του τρόπου ζωής.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Το βασικό μήνυμα είναι ότι ο προδιαβήτης δεν αποτελεί καταδίκη ούτε μια αναπόφευκτη πορεία προς τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Είναι ένα πρώιμο στάδιο στο οποίο έχουμε ακόμη τη δυνατότητα να παρέμβουμε αποτελεσματικά. Η έγκαιρη διάγνωση, η διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους, η ποιοτική διατροφή, η συστηματική άσκηση και η τακτική ιατρική παρακολούθηση μπορούν να καθυστερήσουν σημαντικά ή και να αποτρέψουν την εμφάνιση διαβήτη σε πολλούς ανθρώπους. Ο προδιαβήτης, επομένως, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με φόβο, αλλά ως ένα πολύτιμο μήνυμα που μας δίνει την ευκαιρία να δράσουμε έγκαιρα και να προστατεύσουμε τη μελλοντική μας υγεία.