Καρκίνος μαστού και οι πιο επιβαρυντικοί παράγοντες

Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί την κυριότερη αιτία καρκινικής νόσου και θανάτου στις γυναίκες παγκοσμίως. Σύμφωνα με νέα παγκόσμια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο The Lancet Oncology, το 2023 καταγράφηκαν περίπου 2,3 εκατομμύρια νέα περιστατικά και 764.000 θάνατοι από τη νόσο. Συνολικά, η επιβάρυνση αυτή αντιστοιχεί σε περίπου 24 εκατομμύρια έτη υγιούς ζωής που χάθηκαν εξαιτίας ασθένειας ή πρόωρης θνησιμότητας. Τα δεδομένα προέρχονται από τη μελέτη Global Burden of Disease Study 2023, η οποία αναλύει συστηματικά το φορτίο ασθενειών σε 185 χώρες.

Η έκθεση παρουσιάζει μια διττή εικόνα. Στις χώρες υψηλού εισοδήματος η επίπτωση του καρκίνου του μαστού παραμένει σταθερή και η θνησιμότητα μειώνεται, πιθανότατα χάρη στην έγκαιρη διάγνωση και στις αποτελεσματικές θεραπείες. Αντίθετα, σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος τόσο τα νέα περιστατικά όσο και οι θάνατοι αυξάνονται, γεγονός που εντείνει τις ήδη υπάρχουσες ανισότητες στην υγεία. Ειδικοί που σχολίασαν τα ευρήματα επισημαίνουν ότι, παρότι σημειώνεται πρόοδος σε ανεπτυγμένα συστήματα υγείας, η πρόσβαση σε διαγνωστικές εξετάσεις και ποιοτική θεραπεία παραμένει άνιση διεθνώς.

Οι προβλέψεις είναι ανησυχητικές. Παρά τις θεραπευτικές εξελίξεις, τα νέα περιστατικά αναμένεται να αυξηθούν από 2,3 εκατομμύρια το 2023 σε πάνω από 3,5 εκατομμύρια έως το 2050. Οι ετήσιοι θάνατοι προβλέπεται να φτάσουν τα 1,4 εκατομμύρια. Ωστόσο, η κατανομή δεν είναι ομοιόμορφη: Σήμερα το 73% των διαγνώσεων γίνεται σε χώρες υψηλού εισοδήματος, αλλά το 39% των θανάτων καταγράφεται σε χώρες χαμηλού και κατώτερου μεσαίου εισοδήματος. Μεταξύ 1990 και 2023, το ηλικιακά προτυποποιημένο ποσοστό θνησιμότητας μειώθηκε κατά 29,9% στις πλούσιες χώρες, ενώ στις φτωχότερες αυξήθηκε σχεδόν κατά 99,3%.

Η World Health Organization, μέσω της Παγκόσμιας Πρωτοβουλίας για τον Καρκίνο του Μαστού, έχει θέσει ως στόχο ετήσια μείωση της θνησιμότητας τουλάχιστον κατά 2,5%. Ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, όπως το Βέλγιο και η Δανία, ήδη επιτυγχάνουν αυτόν τον ρυθμό, ενώ σε πολλές αφρικανικές χώρες οι λόγοι θνησιμότητας προς επίπτωση παραμένουν ιδιαίτερα υψηλοί. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η κρίση δεν αφορά μόνο την αύξηση των περιστατικών, αλλά κυρίως την άνιση πρόσβαση σε έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία.

Σημαντικό εύρημα της μελέτης είναι ότι το 28% του παγκόσμιου φορτίου του καρκίνου του μαστού συνδέεται με έξι τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου: υψηλή κατανάλωση κόκκινου κρέατος (σχεδόν 11% των χαμένων ετών υγείας), χρήση καπνού και παθητικό κάπνισμα (8%), αυξημένο σάκχαρο αίματος (6%), υψηλό δείκτη μάζας σώματος (4%), κατανάλωση αλκοόλ (2%) και χαμηλή φυσική δραστηριότητα (2%). Από το 1990 έως το 2023 σημειώθηκε σημαντική μείωση της επίδρασης του καπνίσματος και του αλκοόλ, κατά 28% και 47% αντίστοιχα, όμως οι υπόλοιποι παράγοντες δεν παρουσίασαν ανάλογη βελτίωση.

Η πρόληψη αναδεικνύεται ως κρίσιμη στρατηγική. Σε χώρες υψηλού εισοδήματος, περισσότερο από το ένα τρίτο των περιστατικών θα μπορούσε να προληφθεί μέσω αλλαγών στον τρόπο ζωής. Σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, όπου αναμένεται η μεγαλύτερη αύξηση του φορτίου, απαιτούνται στοχευμένες πολιτικές δημόσιας υγείας, προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου και εκστρατείες ενημέρωσης.

Σύμφωνα με τα Centers for Disease Control and Prevention (CDC), ορισμένοι παράγοντες κινδύνου, όπως η ηλικία και το οικογενειακό ιστορικό, δεν μπορούν να τροποποιηθούν. Ωστόσο, πολλοί άλλοι είναι ελέγξιμοι. Συνιστάται διατήρηση φυσιολογικού βάρους (ΔΜΣ 18–25), ισορροπημένη διατροφή, τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας άσκησης εβδομαδιαίως, περιορισμένη κατανάλωση αλκοόλ (έως ένα ποτό ημερησίως για τις γυναίκες), ιατρική συμβουλή για ορμονική θεραπεία ή αντισυλληπτικά, καθώς και θηλασμός για τουλάχιστον έξι μήνες, που μειώνει τον κίνδυνο καρκίνου μαστού και ωοθηκών. Σε περίπτωση οικογενειακού ιστορικού, προτείνεται εξατομικευμένη ιατρική καθοδήγηση.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Συνολικά, οι προβλέψεις δείχνουν αύξηση των περιστατικών κατά 38%–54% και των θανάτων κατά 68–71% έως το 2050, με δυσανάλογη επιβάρυνση των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών. Η ενίσχυση της πρωτογενούς πρόληψης, η ισότιμη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και η έγκαιρη διάγνωση αποτελούν βασικούς πυλώνες για τον περιορισμό της παγκόσμιας επιβάρυνσης του καρκίνου του μαστού.