"Ένοχα" γονίδια για τη μεταβολικά σχετιζόμενη στεατωτική νόσο του ήπατος

Επιστήμονες από το Mayo Clinic Center for Individualized Medicine ανακάλυψαν μία σπάνια γενετική παραλλαγή που μπορεί να προκαλέσει άμεσα τη μεταβολικά σχετιζόμενη νόσο του ήπατος (λιπώδης διήθηση) που σχετίζεται με μεταβολική δυσλειτουργία, μία πάθηση που παλαιότερα ήταν γνωστή ως μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Τα αποτελέσματα της έρευνας δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Hepatology.

Μέχρι πρόσφατα οι επιστήμονες πίστευαν ότι η νόσος αυτή εμφανίζεται κυρίως λόγω συνδυασμού γενετικής προδιάθεσης και παραγόντων τρόπου ζωής ή περιβάλλοντος, όπως η παχυσαρκία, ο διαβήτης και η κακή διατροφή. Ωστόσο, η νέα μελέτη δείχνει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις μια μόνο κληρονομική γενετική μετάλλαξη μπορεί να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην εμφάνιση της νόσου.

Οι ερευνητές εντόπισαν τη συγκεκριμένη παραλλαγή στο γονίδιο MET. Το γονίδιο αυτό παίζει σημαντικό ρόλο στην επιδιόρθωση του ήπατος και στον τρόπο με τον οποίο το σώμα επεξεργάζεται τα λιπαρά. Όταν το γονίδιο δεν λειτουργεί σωστά, λίπος αρχίζει να συσσωρεύεται μέσα στα κύτταρα του ήπατος. Η συσσώρευση αυτή μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή. Με την πάροδο του χρόνου, η φλεγμονή μπορεί να εξελιχθεί σε ίνωση και ουλοποίηση, διαδικασία που κάνει το ήπαρ πιο άκαμπτο. Σε πιο προχωρημένα στάδια, η κατάσταση μπορεί να εξελιχθεί σε κίρρωση, η οποία μπορεί να προκαλέσει μόνιμη βλάβη στο ήπαρ ή ακόμη και καρκίνο του ήπατος.

Η μεταβολική στεατωτική νόσος του ήπατος επηρεάζει περίπου το ένα τρίτο των ενηλίκων παγκοσμίως. Η πιο σοβαρή μορφή της, η μεταβολική στεατοηπατίτιδα, αναμένεται να γίνει τα επόμενα χρόνια η κύρια αιτία κίρρωσης του ήπατος και ο βασικός λόγος για μεταμόσχευση ήπατος.

Ο κύριος συγγραφέας της μελέτης, Filippo Pinto e Vairo, ιατρικός διευθυντής του Προγράμματος Σπάνιων και Αδιάγνωστων Νοσημάτων στο Κέντρο Εξατομικευμένης Ιατρικής της Mayo Clinic, δήλωσε ότι η ανακάλυψη αυτή δείχνει πως σπάνιες κληρονομικές γενετικές παραλλαγές μπορούν να συμβάλουν στην εμφάνιση συχνών ασθενειών. Σύμφωνα με τον ίδιο, τα ευρήματα προσφέρουν νέα στοιχεία για τον μηχανισμό ανάπτυξης της νόσου και μπορούν να βοηθήσουν στον εντοπισμό πιθανών θεραπευτικών στόχων για μελλοντική έρευνα.

Η ανακάλυψη ξεκίνησε από τη μελέτη μιας οικογένειας. Οι ερευνητές ανέλυσαν το γονιδίωμα μιας γυναίκας και του πατέρα της, οι οποίοι και οι δύο είχαν μεταβολική στεατοηπατίτιδα. Εντυπωσιακό ήταν το γεγονός ότι κανείς από τους δύο δεν είχε διαβήτη ή υψηλή χοληστερόλη, δύο από τους πιο συνηθισμένους παράγοντες κινδύνου για συσσώρευση λίπους στο ήπαρ.

Επειδή οι συνηθισμένες εξηγήσεις δεν ίσχυαν στην περίπτωση αυτή, οι επιστήμονες προχώρησαν σε εκτεταμένη γενετική ανάλυση, εξετάζοντας το DNA σε περισσότερα από 20.000 γονίδια. Κατά τη διάρκεια της έρευνας εντόπισαν μια μικρή αλλά σημαντική αλλαγή στο γονίδιο MET.

Σε συνεργασία με ερευνητές από το Medical College of Wisconsin John & Linda Mellowes Center for Genomic Sciences and Precision Medicine και υπό την καθοδήγηση του Raul Urrutia, η ερευνητική ομάδα επιβεβαίωσε ότι αυτή η μετάλλαξη επηρεάζει μια κρίσιμη βιολογική διαδικασία. Τα γονίδια αποτελούνται από χημικά «γράμματα» που περιέχουν οδηγίες για τη λειτουργία του σώματος. Στην περίπτωση αυτή, η αντικατάσταση ενός μόνο γράμματος στη σειρά του DNA αλλοίωσε το γενετικό μήνυμα, με αποτέλεσμα το ήπαρ να μην μπορεί να επεξεργαστεί σωστά τα λιπαρά. Η συγκεκριμένη γενετική παραλλαγή που εντοπίστηκε στην οικογένεια δεν είχε καταγραφεί προηγουμένως στην επιστημονική βιβλιογραφία ούτε σε δημόσιες βάσεις γενετικών δεδομένων.

Για να εξετάσουν αν παρόμοιες μεταλλάξεις εμφανίζονται και σε άλλους ασθενείς, οι επιστήμονες ανέλυσαν δεδομένα από τη μελέτη Mayo Clinic Tapestry Study. Πρόκειται για ένα μεγάλο πρόγραμμα αλληλούχησης εξονίων που έχει ως στόχο να εντοπίσει γενετικούς παράγοντες που επηρεάζουν την εμφάνιση ασθενειών.

Στο πλαίσιο της μελέτης αυτής έχουν αναλυθεί δείγματα DNA από περισσότερους από 100.000 συμμετέχοντες στις Ηνωμένες Πολιτείες, δημιουργώντας μια εκτενή γενετική βάση δεδομένων που υποστηρίζει την έρευνα τόσο για γνωστές όσο και για νέες ασθένειες.

Από σχεδόν 4.000 ενήλικες της μελέτης που είχαν μεταβολική στεατωτική νόσο του ήπατος, περίπου το 1% έφερε σπάνιες παραλλαγές στο ίδιο γονίδιο MET που θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην ανάπτυξη της νόσου. Επιπλέον, σχεδόν το 18% αυτών των παραλλαγών εντοπίστηκε στην ίδια κρίσιμη περιοχή του γονιδίου που είχε βρεθεί και στην αρχική οικογένεια, γεγονός που ενισχύει την υπόθεση ότι το συγκεκριμένο γονίδιο παίζει σημαντικό ρόλο στις ηπατικές παθήσεις.

Ο ερευνητής Konstantinos Lazaridis τόνισε ότι η ανακάλυψη αυτή θα μπορούσε να αφορά εκατοντάδες χιλιάδες ή ακόμη και εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως που έχουν ή κινδυνεύουν να εμφανίσουν τη συγκεκριμένη νόσο. Παράλληλα υπογράμμισε τη σημασία μεγάλων γενετικών βάσεων δεδομένων, όπως η Tapestry, για την αποκάλυψη κρυμμένων γενετικών παραγόντων πίσω από σύνθετες ασθένειες.

Η μελέτη αναδεικνύει επίσης τον αυξανόμενο ρόλο της γονιδιωματικής ιατρικής στη σύγχρονη κλινική πρακτική. Από το 2019, το Πρόγραμμα Σπάνιων και Αδιάγνωστων Νοσημάτων της Mayo Clinic έχει προσφέρει σε περισσότερους από 3.200 ασθενείς πρόσβαση σε εκτεταμένες γενετικές εξετάσεις και συνεργάζεται με περίπου 300 κλινικούς γιατρούς από 14 διαφορετικά τμήματα.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι μελλοντικές μελέτες θα εξετάσουν πώς αυτή η ανακάλυψη μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη στοχευμένων θεραπειών και να βελτιώσει τη διάγνωση και τη διαχείριση της μεταβολικής στεατωτικής νόσου του ήπατος.