Σύφιλη 5500 ετών

Επιστήμονες κατάφεραν να ανακατασκευάσουν με επιτυχία το γονιδίωμα του βακτηρίου Treponema pallidum από ανθρώπινα λείψανα ηλικίας περίπου 5.500 ετών, τα οποία βρέθηκαν στην περιοχή Sabana de Bogotá στην Κολομβία. Το συγκεκριμένο βακτήριο είναι υπεύθυνο σήμερα για σοβαρές λοιμώδεις ασθένειες, όπως η σύφιλη. Τα ευρήματα, που δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Science, επεκτείνουν σημαντικά τη γνώση μας για το πόσο παλιά επηρεάζουν οι τρεπονεμικές λοιμώξεις τους ανθρώπινους πληθυσμούς.

Τα λείψανα ανασκάφηκαν σε ένα βραχοκαταφύγιο κοντά στη σημερινή Μπογκοτά και χρονολογούνται περίπου 5.500 χρόνια πριν. Με την ταυτοποίηση αυτού του αρχαίου γονιδιώματος, οι ερευνητές επέκτειναν τη γνωστή γενετική ιστορία του Treponema pallidum κατά περισσότερα από 3.000 χρόνια. Τα στοιχεία ενισχύουν την άποψη ότι οι τρεπονεμικές ασθένειες κυκλοφορούσαν στην αμερικανική ήπειρο πολύ νωρίτερα απ’ ό,τι είχε τεκμηριωθεί μέχρι σήμερα.

Σύμφωνα με το γενετιστή Lars Fehren-Schmitz από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στη Σάντα Κρουζ, τα ευρήματα αναδεικνύουν τη μοναδική δυναμική της παλαιογονιδιωματικής στην κατανόηση της εξέλιξης των ειδών και των κινδύνων για την υγεία, τόσο στο παρελθόν όσο και στο παρόν.

Το Treponema pallidum είναι ένα σπειροειδές βακτήριο που σήμερα απαντά σε τρία πολύ στενά συγγενικά υποείδη, τα οποία προκαλούν διαφορετικές ασθένειες: σύφιλη, yaws και bejel. Μια τέταρτη τρεπονεμική νόσος, η pinta, προκαλείται από το Treponema carateum ή Treponema pallidum υποείδος carateum. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει ανακτηθεί πλήρες γονιδίωμα του παθογόνου που προκαλεί την pinta, γεγονός που αφήνει ανοιχτά ερωτήματα για την εξελικτική του θέση.

Παρότι τα τρεπονεμικά βακτήρια έχουν σχεδόν πανομοιότυπο γενετικό υλικό, οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη πότε και πώς προέκυψαν οι διαφορετικές μορφές της νόσου. Τα οστά μπορούν μερικές φορές να δείξουν ενδείξεις λοίμωξης, όμως η γενετική συχνά αποκαλύπτει μια πιο σύνθετη εικόνα.

Η μελέτη έδειξε ότι το αρχαίο DNA ανήκει μεν στο είδος Treponema pallidum, αλλά δεν αντιστοιχεί σε καμία από τις σύγχρονες μορφές που προκαλούν σήμερα νόσο. Αν και είναι συγγενικό με τα σημερινά στελέχη, φαίνεται ότι αποσχίστηκε πολύ νωρίς στην εξελικτική ιστορία του βακτηρίου. Μία πιθανότητα είναι ότι πρόκειται για μια αρχαία μορφή του παθογόνου που προκαλεί την pinta, μια νόσο ενδημική στην Κεντρική και Νότια Αμερική, με συμπτώματα κυρίως στο δέρμα. Αν και αυτό δεν μπορεί ακόμη να αποδειχθεί, αποτελεί μια σημαντική κατεύθυνση για μελλοντική έρευνα.

Γενετικές αναλύσεις δείχνουν ότι αυτό το αρχαίο στέλεχος διαχωρίστηκε από άλλα τρεπονεμικά στελέχη πριν από περίπου 13.700 χρόνια, ενώ τα τρία σύγχρονα υποείδη φαίνεται να διαφοροποιήθηκαν πολύ αργότερα, γύρω στα 6.000 χρόνια πριν. Τα δεδομένα αυτά υπογραμμίζουν τη μεγάλη ποικιλομορφία των τρεπονεμικών παθογόνων στο μακρινό παρελθόν.

Η ανακάλυψη έγινε σχεδόν τυχαία. Αρχικά, οι ερευνητές ανέλυσαν το DNA του ατόμου για να μελετήσουν την ιστορία των αρχαίων ανθρώπινων πληθυσμών, παράγοντας περίπου 1,5 δισεκατομμύριο γενετικά θραύσματα. Κατά τον έλεγχο, εντοπίστηκαν ίχνη T. pallidum και αποφασίστηκε η περαιτέρω διερεύνησή τους. Αν και το βακτηριακό DNA αποτελούσε ελάχιστο μέρος του συνολικού υλικού, το μεγάλο βάθος αλληλούχισης επέτρεψε την ανακατασκευή του γονιδιώματος.

Αξιοσημείωτο είναι ότι ο σκελετός δεν παρουσίαζε εμφανή σημάδια λοίμωξης και το δείγμα προήλθε από κνήμη, οστό που σπάνια χρησιμοποιείται σε τέτοιες μελέτες. Αυτό δείχνει ότι ακόμη και οστά χωρίς εμφανείς παθολογικές αλλοιώσεις μπορούν να διατηρούν πολύτιμες γενετικές πληροφορίες.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Η κατανόηση της ιστορίας των αρχαίων ασθενειών είναι σημαντική και για το σήμερα, καθώς βοηθά τους επιστήμονες να προβλέπουν πώς μπορεί να εξελιχθούν μελλοντικές απειλές για τη δημόσια υγεία. Πριν από τη δημοσίευση, τα αποτελέσματα κοινοποιήθηκαν σε τοπικές κοινότητες στην Κολομβία, με στόχο την ηθική και υπεύθυνη διαχείριση μιας ανακάλυψης άρρηκτα συνδεδεμένης με την ιατρική και πολιτισμική ιστορία της χώρας.