Σχέση με ναρκισσιστή: Μύθοι και πραγματικότητα

Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Personality δείχνει ότι η ύπαρξη ενός ιδιαίτερα ναρκισσιστικού και ανταγωνιστικού συντρόφου συνδέεται με χαμηλότερη συνολική ικανοποίηση από τη σχέση. Ωστόσο, το χαρακτηριστικό αυτό δεν φαίνεται να προκαλεί ταχύτερη μείωση της ικανοποίησης με την πάροδο του χρόνου. Τα ευρήματα αυτά αμφισβητούν τη διαδεδομένη άποψη ότι οι σχέσεις με ναρκισσιστικά άτομα ξεκινούν με πολύ υψηλή ικανοποίηση και στη συνέχεια καταρρέουν απότομα.

Οι επιστήμονες Γκουέντολιν Σάιντμαν και Γουίλιαμ Τσόπικ πραγματοποίησαν την έρευνα για να κατανοήσουν πώς συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του ναρκισσισμού επηρεάζουν τις ρομαντικές σχέσεις σε βάθος χρόνου. Ο ναρκισσισμός είναι χαρακτηριστικό προσωπικότητας που περιλαμβάνει υπερβολική αίσθηση αυτοσημαντικότητας και έντονη ανάγκη για προσοχή και θαυμασμό. Αν και πολλές έρευνες επικεντρώνονται στα ίδια τα ναρκισσιστικά άτομα, αρκετές θεωρίες υποστηρίζουν ότι οι αρνητικές συνέπειες εμφανίζονται κυρίως στις σχέσεις τους με άλλους ανθρώπους.

Παλαιότερα θεωρητικά μοντέλα, όπως το «Μοντέλο της Σοκολατένιας Τούρτας», υποστηρίζουν ότι η σχέση με ένα ναρκισσιστικό άτομο είναι ιδιαίτερα ευχάριστη στην αρχή αλλά γίνεται επιβλαβής με την πάροδο του χρόνου. Για να εξετάσουν αυτή την ιδέα, οι ερευνητές επικεντρώθηκαν σε δύο βασικές διαστάσεις του μεγαλοπρεπούς ναρκισσισμού: τον θαυμασμό και τον ανταγωνισμό.

Ο ναρκισσιστικός θαυμασμός αφορά την επιθυμία ενός ατόμου να θεωρείται μοναδικό και ξεχωριστό και εκδηλώνεται συχνά μέσω γοητευτικής συμπεριφοράς και αυτοπροβολής. Αντίθετα, ο ναρκισσιστικός ανταγωνισμός αποτελεί πιο εχθρικό χαρακτηριστικό και περιλαμβάνει την υποτίμηση των άλλων. Τα άτομα με υψηλό ανταγωνισμό τείνουν να επιδεικνύουν επιθετική συμπεριφορά για να διατηρήσουν την αίσθηση ανωτερότητας.

Για τη μελέτη χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα από μια μεγάλη εθνική έρευνα στη Γερμανία που περιλάμβανε 5.869 ζευγάρια με διαφορετική διάρκεια σχέσης. Επιπλέον, μια μικρότερη ομάδα 533 ζευγαριών αποτελούνταν από άτομα που βρίσκονταν σε σχέση μικρότερη του ενός έτους. Η σύγκριση μεταξύ νέων και μακροχρόνιων σχέσεων επέτρεψε την καλύτερη κατανόηση των αλλαγών με την πάροδο του χρόνου.

Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ερωτηματολόγιο που αξιολογούσε τα επίπεδα ναρκισσιστικού θαυμασμού και ανταγωνισμού σε κλίμακα από το 1 έως το 5. Στη συνέχεια, για διάστημα έως έξι ετών, τόσο οι ίδιοι όσο και οι σύντροφοί τους αξιολογούσαν την ικανοποίηση από τη σχέση σε κλίμακα από το 0 έως το 10. Η αξιολόγηση και από τα δύο μέλη του ζευγαριού παρείχε πιο ολοκληρωμένη εικόνα της δυναμικής της σχέσης.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο ναρκισσιστικός ανταγωνισμός συνδέεται με χαμηλότερη συνολική ικανοποίηση από τη σχέση. Στα ζευγάρια με μακροχρόνιες σχέσεις, υψηλά επίπεδα ανταγωνισμού συσχετίστηκαν με χαμηλότερη ικανοποίηση τόσο για το ναρκισσιστικό άτομο όσο και για τον σύντροφό του. Η αρνητική επίδραση ήταν μάλιστα ισχυρότερη για τα ίδια τα ναρκισσιστικά άτομα, τα οποία συχνά έχουν υψηλές προσδοκίες για τέλεια σχέση και απογοητεύονται εύκολα.

Αντίθετα, στις πολύ νέες σχέσεις ο ναρκισσιστικός ανταγωνισμός δεν φάνηκε να επηρεάζει την ικανοποίηση. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι στα πρώτα στάδια μιας σχέσης οι σύντροφοι συχνά αγνοούν ή δεν αντιλαμβάνονται εχθρικές συμπεριφορές, καθώς και τα δύο άτομα προσπαθούν να δείξουν την καλύτερη εικόνα του εαυτού τους. Ο ναρκισσιστικός θαυμασμός, δηλαδή τα πιο γοητευτικά στοιχεία του ναρκισσισμού, δεν φάνηκε να επηρεάζει την ικανοποίηση σε καμία ομάδα.

Κατά τη διάρκεια των έξι ετών της μελέτης, η ικανοποίηση από τη σχέση μειώθηκε γενικά για τα περισσότερα ζευγάρια, κάτι που θεωρείται φυσιολογικό καθώς ο αρχικός ενθουσιασμός μειώνεται και αντικαθίσταται από καθημερινές συνήθειες. Οι ερευνητές περίμεναν ότι σε σχέσεις με υψηλό ναρκισσιστικό ανταγωνισμό η ικανοποίηση θα μειωνόταν πολύ πιο γρήγορα. Ωστόσο, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η μείωση συνέβη με παρόμοιο ρυθμό για όλα τα ζευγάρια. Δηλαδή, οι σχέσεις με ναρκισσιστικό σύντροφο ξεκινούσαν με χαμηλότερη ικανοποίηση, αλλά η πτώση δεν ήταν ταχύτερη.

Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι οι αρνητικές συνέπειες του ανταγωνιστικού ναρκισσισμού μπορεί να εμφανίζονται σε έντονες στιγμές σύγκρουσης και όχι απαραίτητα ως σταδιακή φθορά. Επίσης, η συνεχής υποτίμηση από έναν σύντροφο μπορεί να επηρεάσει την αυτοεκτίμηση και την ανεξαρτησία του άλλου χωρίς να αλλάζει άμεσα τη γενική αξιολόγηση της σχέσης.

Η μελέτη παρουσιάζει ορισμένους περιορισμούς. Η αξιολόγηση της προσωπικότητας βασίστηκε σε σύντομο ερωτηματολόγιο και η ικανοποίηση από τη σχέση μετρήθηκε με μία μόνο ερώτηση, γεγονός που μπορεί να μην αποτυπώνει πλήρως τις αλλαγές στη συμπεριφορά των ζευγαριών. Επιπλέον, το δείγμα περιλάμβανε κυρίως σταθερά ζευγάρια, ενώ πιο δυσλειτουργικές σχέσεις μπορεί να είχαν ήδη διαλυθεί και να μην συμπεριλήφθηκαν.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Στο μέλλον, οι ερευνητές προτείνουν τη χρήση πιο αναλυτικών ερωτηματολογίων και συχνότερων μετρήσεων, ιδιαίτερα κατά τους πρώτους μήνες μιας σχέσης, ώστε να εντοπιστεί πότε ακριβώς τα αρνητικά χαρακτηριστικά του ναρκισσισμού αρχίζουν να δημιουργούν προβλήματα.