Η κατανομή του λίπους στο σώμα επηρεάζει την λειτουργία του εγκεφάλου μας

Nέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Mental Health δείχνει ότι η κατανομή του λίπους στο σώμα, και όχι μόνο η συνολική ποσότητά του, επηρεάζει σημαντικά και ανεξάρτητα τη δομή, τη λειτουργία και τη γνωστική απόδοση του εγκεφάλου σε άτομα μέσης και μεγαλύτερης ηλικίας. 

Μέχρι σήμερα, ο δείκτης μάζας σώματος (BMI) χρησιμοποιείται ευρέως ως βασικό μέτρο αξιολόγησης της παχυσαρκίας. Ωστόσο, ο BMI δεν αποκαλύπτει πού ακριβώς αποθηκεύεται το λίπος στο σώμα. Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει σαφές ότι το λίπος που συσσωρεύεται σε διαφορετικές περιοχές του σώματος έχει διαφορετικές βιολογικές επιδράσεις. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το σπλαχνικό λίπος, δηλαδή το λίπος που περιβάλλει τα εσωτερικά όργανα στην κοιλιακή χώρα. Το είδος αυτό του λίπους απελευθερώνει φλεγμονώδεις ουσίες που έχουν συνδεθεί με νευροφλεγμονή και νευροεκφυλιστικές διαδικασίες. Αντίθετα, το λίπος στα άκρα θεωρείται σε ορισμένες περιπτώσεις λιγότερο επιβλαβές ή ακόμη και προστατευτικό.

Με στόχο να διερευνήσουν τη σχέση μεταξύ τοπικής συσσώρευσης λίπους και εγκεφαλικής υγείας, οι ερευνητές, με επικεφαλής την Αντσί Κιού από το Πολυτεχνείο του Χονγκ Κονγκ, ανέλυσαν δεδομένα από περισσότερους από 18.000 συμμετέχοντες της βρετανικής βάσης δεδομένων UK Biobank. Η μέση ηλικία των συμμετεχόντων ήταν περίπου 62,5 έτη και σχεδόν οι μισοί ήταν άνδρες.

Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν ειδική απεικονιστική τεχνική (DXA) για να μετρήσουν με ακρίβεια το λίπος στα χέρια, στα πόδια, στον κορμό και το σπλαχνικό λίπος στην κοιλιά. Παράλληλα, αξιολόγησαν την εγκεφαλική υγεία μέσω πολλών τύπων μαγνητικής τομογραφίας, εξετάζοντας τόσο τη δομή όσο και τη λειτουργική συνδεσιμότητα του εγκεφάλου. Οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν επίσης σε γνωστικά τεστ που αξιολογούσαν τη μνήμη, τη λογική σκέψη, τις εκτελεστικές λειτουργίες και την ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών.

Οι αναλύσεις πραγματοποιήθηκαν με τρόπο που απέκλειε την επίδραση του συνολικού BMI, επιτρέποντας στους ερευνητές να εξετάσουν τις επιδράσεις κάθε περιοχής λίπους ξεχωριστά.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι κάθε τύπος και περιοχή αποθήκευσης λίπους συνδεόταν με διαφορετικές μεταβολές στον εγκέφαλο. Το αυξημένο λίπος στα χέρια και στον κορμό συσχετίστηκε ιδιαίτερα με λέπτυνση του αισθητικοκινητικού φλοιού, μιας περιοχής που σχετίζεται με την κίνηση και την αίσθηση της αφής. Επιπλέον, το λίπος στα χέρια συνδέθηκε με μικρότερο όγκο του ιππόκαμπου, μιας κρίσιμης εγκεφαλικής δομής που συμμετέχει στη μνήμη και τη μάθηση.

Όλοι οι τύποι λίπους συνδέθηκαν με μείωση του όγκου βαθύτερων εγκεφαλικών δομών και με εξασθένηση των συνδέσεων μεταξύ περιοχών που είναι υπεύθυνες για τον συντονισμό και την κίνηση.

Ιδιαίτερα ανησυχητικά ήταν τα ευρήματα για το σπλαχνικό λίπος. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αυτός ο τύπος λίπους είχε τη μεγαλύτερη αρνητική επίδραση στη λευκή ουσία του εγκεφάλου, δηλαδή στο δίκτυο νευρικών ινών που συνδέει τις διάφορες εγκεφαλικές περιοχές. Η αυξημένη παρουσία σπλαχνικού λίπους σχετιζόταν με μειωμένη πυκνότητα νευρικών ινών, αυξημένη συσσώρευση υγρών στον εγκεφαλικό ιστό και διαταραχή της οργάνωσης των νευρικών συνδέσεων.

Αντίθετα, το λίπος στα πόδια παρουσίασε μια διαφορετική σχέση. Συνδέθηκε με μειωμένη λειτουργική συνδεσιμότητα στο μεταιχμιακό σύστημα, το οποίο εμπλέκεται στα συναισθήματα, τη μνήμη και την επεξεργασία ανταμοιβής. Οι ερευνητές υποθέτουν ότι η σχέση αυτή μπορεί να σχετίζεται με τη λεπτίνη, μια ορμόνη που παράγεται σε μεγαλύτερες ποσότητες από το λίπος του κάτω μέρους του σώματος και επηρεάζει περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μνήμη.

Χρησιμοποιώντας υπολογιστικά μοντέλα, οι επιστήμονες υπολόγισαν επίσης τη λεγόμενη «ηλικία του εγκεφάλου». Διαπίστωσαν ότι η επιταχυνόμενη γήρανση συγκεκριμένων εγκεφαλικών δικτύων αποτελούσε τον βασικό μηχανισμό μέσω του οποίου το τοπικό λίπος επηρέαζε αρνητικά τις γνωστικές λειτουργίες. Σε όλες τις γνωστικές δοκιμασίες, το σπλαχνικό λίπος εμφάνισε τη μεγαλύτερη αρνητική επίδραση.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Παρότι η μελέτη δεν μπορεί να αποδείξει αιτιώδη σχέση – δηλαδή αν το λίπος προκαλεί τις εγκεφαλικές αλλαγές ή το αντίστροφο – τα ευρήματα αναδεικνύουν τη σημασία της αξιολόγησης της κατανομής του σωματικού λίπους και όχι μόνο του BMI, όταν εξετάζονται οι επιπτώσεις της παχυσαρκίας στη γήρανση του εγκεφάλου και στις γνωστικές λειτουργίες.