Το ελαιόλαδο και η δράση του στο μικροβίωμα του εντέρου και την υγεία του εγκεφάλου

Τα τελευταία χρόνια, οι επιστήμονες έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η διατροφή παίζει καθοριστικό ρόλο στην υγεία του εγκεφάλου. Ένας βασικός μηχανισμός που εξηγεί αυτή τη σχέση είναι ο λεγόμενος άξονας εντέρου-εγκεφάλου, ένα πολύπλοκο δίκτυο νεύρων που συνδέει το πεπτικό σύστημα με τον εγκέφαλο και επηρεάζει τη διάθεση, τη συμπεριφορά, τα επίπεδα στρες και τη γνωστική λειτουργία. Εκτός από το νευρικό σύστημα, σημαντικό ρόλο σε αυτή την αλληλεπίδραση διαδραματίζει και το μικροβίωμα του εντέρου, δηλαδή το σύνολο των μικροοργανισμών που ζουν στον πεπτικό σωλήνα. Πρόσφατη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Microbiome, υποστηρίζει ότι δεν έχει σημασία μόνο η ποσότητα ελαιολάδου που καταναλώνεται αλλά και το είδος του.

Δυσλειτουργία του άξονα εντέρου-εγκεφάλου έχει συνδεθεί με διάφορες παθήσεις, όπως το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, οι φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου, το σύνδρομο χρόνιας κόπωσης, η σκλήρυνση κατά πλάκας, η Nόσος Αλτσχάιμερ, η Nόσος Πάρκινσον και μεταβολικές διαταραχές. Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι ορισμένες διατροφικές επιλογές μπορούν να ενισχύσουν τη λειτουργία αυτού του άξονα, όπως τα τρόφιμα που έχουν υποστεί ζύμωση, οι φυτικές ίνες, τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, οι άπαχες πρωτεΐνες και τα υγιεινά λιπαρά, μεταξύ των οποίων και το εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο.

Οι ερευνητές εξέτασαν δεδομένα από 656 άτομα ηλικίας 55 έως 75 ετών, τα οποία συμμετείχαν στο πρόγραμμα PREDIMED-Plus. Όλοι οι συμμετέχοντες ήταν υπέρβαροι ή παχύσαρκοι και παρουσίαζαν μεταβολικό σύνδρομο. Κατά τη διάρκεια δύο ετών καταγράφηκε το είδος ελαιολάδου που χρησιμοποιούσαν, παρθένο ή εξευγενισμένο, καθώς και η σύνθεση του μικροβιώματος του εντέρου και οι μεταβολές στη γνωστική τους λειτουργία.

Το ελαιόλαδο αποτελεί βασική πηγή λιπαρών στη μεσογειακή διατροφή, η οποία έχει συσχετιστεί με καλύτερη καρδιομεταβολική και γνωστική υγεία. Ωστόσο, οι βιολογικοί μηχανισμοί που εξηγούν αυτά τα οφέλη δεν είναι πλήρως κατανοητοί. Οι ερευνητές θέλησαν να διερευνήσουν αν το μικροβίωμα του εντέρου αποτελεί έναν από τους βασικούς συνδετικούς κρίκους μεταξύ κατανάλωσης ελαιολάδου και διατήρησης της πνευματικής λειτουργίας με την πάροδο του χρόνου. Επιπλέον, έθεσαν το ερώτημα αν όλα τα είδη ελαιολάδου έχουν την ίδια διατροφική αξία ή αν οι διαφορές στην επεξεργασία τους οδηγούν σε διαφορετικές επιδράσεις στην υγεία.

Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν ότι τα άτομα που κατανάλωναν παρθένο ελαιόλαδο παρουσίασαν καλύτερη γνωστική λειτουργία και μεγαλύτερη ποικιλία μικροοργανισμών στο έντερο σε σύγκριση με όσους κατανάλωναν εξευγενισμένο ελαιόλαδο. Η μεγαλύτερη ποικιλότητα στο μικροβίωμα θεωρείται γενικά δείκτης καλής εντερικής και μεταβολικής υγείας. Το παρθένο ελαιόλαδο περιέχει περισσότερες βιοδραστικές ουσίες, όπως πολυφαινόλες και αντιοξειδωτικά, που μπορεί να συμβάλλουν στη μείωση της φλεγμονής και στην προστασία των νευρικών κυττάρων. Αντίθετα, η κατανάλωση εξευγενισμένου ελαιολάδου συσχετίστηκε με μικρότερη ποικιλία στο μικροβίωμα, πιθανώς λόγω της απώλειας αυτών των ωφέλιμων συστατικών κατά τη βιομηχανική επεξεργασία.

Παρά τη σημασία των ευρημάτων, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι πρόκειται για συσχετίσεις και όχι για αποδείξεις αιτιότητας. Δηλαδή, δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι το ελαιόλαδο από μόνο του αποτρέπει τη γνωστική έκπτωση. Ωστόσο, ενισχύεται η άποψη ότι η ποιότητα της διατροφής και ιδιαίτερα η υιοθέτηση προτύπων όπως η μεσογειακή διατροφή μπορεί να συμβάλει στη μακροχρόνια υγεία του εγκεφάλου.

Η διαφορά ανάμεσα στο παρθένο και στο εξευγενισμένο ελαιόλαδο σχετίζεται κυρίως με τον τρόπο παραγωγής. Το παρθένο και ιδιαίτερα το εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο παράγεται με μηχανική έκθλιψη χωρίς υψηλές θερμοκρασίες ή χημική επεξεργασία, διατηρώντας πολύτιμα θρεπτικά συστατικά. Αντίθετα, το εξευγενισμένο ελαιόλαδο υφίσταται θερμική και βιομηχανική επεξεργασία, γεγονός που μειώνει την περιεκτικότητά του σε αντιοξειδωτικά και άλλες προστατευτικές ουσίες.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι η κατανάλωση ελαιολάδου είναι πιο αποτελεσματική όταν εντάσσεται σε ένα συνολικά ισορροπημένο διατροφικό πρότυπο πλούσιο σε λαχανικά, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης και πηγές πρωτεΐνης όπως το ψάρι. Μικρές καθημερινές ποσότητες, όπως μία έως δύο κουταλιές της σούπας, μπορούν να ενσωματωθούν εύκολα στη διατροφή μέσω σαλατών, λαχανικών, σούπας ή άλλων γευμάτων.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η ποιότητα των λιπαρών που καταναλώνουμε, και ιδιαίτερα η επιλογή παρθένου ελαιολάδου, ενδέχεται να συμβάλλει στη διατήρηση της εντερικής ισορροπίας και της γνωστικής λειτουργίας με την πάροδο του χρόνου. Παράλληλα, υπογραμμίζεται η ανάγκη για περαιτέρω έρευνα ώστε να διευκρινιστούν οι ακριβείς μηχανισμοί που συνδέουν τη διατροφή, το μικροβίωμα και την υγεία του εγκεφάλου