Κύπρος: Μέχρι €28 δισ. οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής

Η κλιματική αλλαγή μπορεί να επιφέρει σημαντικές απώλειες στο ΑΕΠ της Κύπρου τις επόμενες δεκαετίες, ενώ η επιλογή και ο συνδυασμός πολιτικών παρεμβάσεων θα καθορίσουν το εύρος των επιπτώσεων στην οικονομία, σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν στο πρώτο εργαστήριο εφαρμοσμένης οικονομικής πολιτικής, του Κέντρου Οικονομικών Ερευνών του Πανεπιστημίου Κύπρου.

Η παρουσίαση που πραγματοποιήθηκε χθες στο Υπουργείο Οικονομικών, με θέμα «Κλιματική Αλλαγή: Επιπτώσεις και Παρεμβάσεις στην Κυπριακή Οικονομία» έγινε από τον Δρ. Στέλιο Σακκά, Ανώτερο Ερευνητή του ΚΟΕ, και τον Δρ. Κωνσταντίνο Μαυριγιαννάκη, Ερευνητή του ΚΟΕ.

Το μοντέλο ως εργαλείο οικονομικής πολιτικής

Στην έναρξη της παρουσίασης, ο κ. Κωνσταντίνος Μαυριγιαννάκης αναφέρθηκε στη χρήση δυναμικών στοχαστικών μοντέλων γενικής ισορροπίας, γνωστών ως DSGE, ως εργαλείων οικονομικής ανάλυσης και χάραξης πολιτικής. Όπως εξήγησε, τα μοντέλα αυτά χρησιμοποιούνται διεθνώς από οργανισμούς, κεντρικές τράπεζες, υπουργεία και θεσμούς, όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, για προβλέψεις βασικών οικονομικών μεγεθών και αξιολόγηση εναλλακτικών πολιτικών.

Ο ερευνητής ανέφερε ότι το ΚΟΕ έχει αναπτύξει αντίστοιχη εργαλειοθήκη για την κυπριακή οικονομία, με σκοπό την ανάλυση πολιτικών και εξωτερικών σοκ. Σε αυτό το πλαίσιο δημιουργήθηκε το Cyprus General Equilibrium Model, ένα υπόδειγμα μικρής ανοικτής οικονομίας, προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά της Κύπρου.

Σύμφωνα με την παρουσίαση, το μοντέλο διακρίνει τα νοικοκυριά σε κατηγορίες ανάλογα με τη συμμετοχή τους στις αγορές κεφαλαίου, ενώ οι επιχειρήσεις διαχωρίζονται σε εξαγωγικά προσανατολισμένες και μη εξαγωγικές. Περιλαμβάνει επίσης τον ενεργειακό τομέα, ο οποίος παράγει ενέργεια είτε από καθαρές εγχώριες πηγές είτε από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Οι εκπομπές ρύπων ενσωματώνονται στο μοντέλο ως αρνητική εξωτερικότητα, η οποία επηρεάζει την παραγωγικότητα της οικονομίας.

Βαθμονόμηση με βάση την κυπριακή οικονομία

Ο κ. Μαυριγιαννάκης σημείωσε ότι το μοντέλο βαθμονομήθηκε με βάση δεδομένα του 2023, ώστε να αναπαράγει με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ακρίβεια βασικά μεγέθη της κυπριακής οικονομίας, όπως η κατανάλωση, οι επενδύσεις, το δημόσιο χρέος και η σχέση της ενέργειας με την παραγωγή και την κατανάλωση.

Όπως ανέφερε, η αξία ενός τέτοιου εργαλείου έγκειται στο ότι επιτρέπει την ανάλυση όχι μόνο των άμεσων, αλλά και των μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων επιπτώσεων μιας πολιτικής. Έφερε ως παράδειγμα τη μείωση του δημόσιου χρέους, εξηγώντας ότι μια τέτοια πολιτική μπορεί αρχικά να περιορίσει την κατανάλωση και τις επενδύσεις, αλλά μεσοπρόθεσμα να επηρεάσει θετικά την οικονομία μέσω χαμηλότερων επιτοκίων και ενίσχυσης των ιδιωτικών επενδύσεων.

Η Κύπρος ως ευάλωτη οικονομία

Ο κ. Στέλιος Σακκάς παρουσίασε την εφαρμογή του μοντέλου στην ανάλυση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Όπως ανέφερε, η Κύπρος βρίσκεται στη λεκάνη της Μεσογείου, περιοχή που χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις κλιματικές μεταβολές.

Ο ίδιος σημείωσε ότι η κλιματική αλλαγή συνδέεται με φυσικούς κινδύνους, όπως πλημμύρες, πυρκαγιές, επιπτώσεις στην παραγωγικότητα και στη δημόσια υγεία, αλλά και με κινδύνους μετάβασης, δηλαδή το κόστος των πολιτικών που πρέπει να εφαρμοστούν για τη μείωση των εκπομπών και τη μετάβαση σε καθαρότερες μορφές ενέργειας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, η Κύπρος χρησιμοποιεί σε πολύ μεγάλο βαθμό ορυκτά καύσιμα για την παραγωγή ενέργειας, με ποσοστό που προσεγγίζει το 90%. Παράλληλα, οι κατά κεφαλήν εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα παραμένουν υψηλότερες από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αν και ακολουθούν πτωτική τάση.

Χαμηλή ιδιωτική συμμετοχή στις πράσινες επενδύσεις

Ο κ. Σακκάς αναφέρθηκε επίσης στις δημόσιες και ιδιωτικές περιβαλλοντικές επενδύσεις. Όπως είπε, οι δημόσιες επενδύσεις της Κύπρου για το περιβάλλον κινούνται περίπου στον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με μεγάλο μέρος τους να αφορά τη διαχείριση υδάτινων πόρων, λόγω του υδρολογικού προβλήματος που αντιμετωπίζει η χώρα.

Αντίθετα, η ιδιωτική επένδυση σε πράσινες δράσεις παρουσιάστηκε ως ιδιαίτερα χαμηλή. Σύμφωνα με τα στοιχεία που αναφέρθηκαν, η Κύπρος βρίσκεται μαζί με την Ελλάδα στις τελευταίες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την ιδιωτική πρωτοβουλία να αντιστοιχεί σε ποσοστό κάτω του 0,2% του ΑΕΠ.

Σενάρια για το κόστος της κλιματικής αλλαγής

Η παρουσίαση περιέλαβε τρία αντιπροσωπευτικά κλιματικά σενάρια, βασισμένα στα διεθνή σενάρια Shared Socioeconomic Pathways του IPCC, μέσα από τα οποία εξετάστηκε ο πιθανός μακροοικονομικός αντίκτυπος της κλιματικής αλλαγής στην Κύπρο.

Το πρώτο σενάριο, «business as usual», περιγράφηκε ως σενάριο απουσίας κλιματικής πολιτικής και αντιστοιχεί στο SSP8.5, με αύξηση της θερμοκρασίας από 1,6°C έως 4,4°C.

Σε αυτή την περίπτωση, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, το ΑΕΠ της Κύπρου θα μπορούσε να μειωθεί κατά 7% έως το 2050, απώλεια που αντιστοιχεί σε περίπου €26-€28 δισ., ενώ έως το 2100 η μείωση θα μπορούσε να φτάσει το 27%.

Το δεύτερο σενάριο, «Middle of the Road», αντιστοιχεί στο SSP2-4.5 και κινείται σε ένα ενδιάμεσο πλαίσιο, με αύξηση της θερμοκρασίας από 1,5°C έως 2,7°C. Σε αυτό το σενάριο, οι απώλειες για το κυπριακό ΑΕΠ εκτιμήθηκαν στο 5% έως το 2050, δηλαδή περίπου €15-€18 δισ., και στο 14% έως το 2100.

Το τρίτο σενάριο, «Sustainable», αντιστοιχεί στο SSP1-1.9 και αφορά πορεία ισχυρότερης κλιματικής δράσης, με συγκράτηση της αύξησης της θερμοκρασίας μεταξύ 1,5°C και 1,3°C. Σε αυτή την περίπτωση, οι απώλειες για το ΑΕΠ παρουσιάστηκαν ως χαμηλά μονοψήφια ποσοστά, με συνολικές απώλειες περίπου €5 δισ.

Ο κ. Σακκάς σημείωσε ότι η σύγκριση των τριών σεναρίων αναδεικνύει το μη γραμμικό κόστος της καθυστέρησης στην κλιματική δράση.

Όσο πιο περιορισμένες είναι οι παρεμβάσεις και όσο περισσότερο καθυστερεί η μετάβαση, τόσο μεγαλύτερες εμφανίζονται οι απώλειες για την οικονομία σε βάθος χρόνου.

Ερωτήματα για το κόστος των παρεμβάσεων

Την παρουσίαση ακολούθησε συζήτηση με συμμετέχοντες του εργαστηρίου και δημοσιογράφους που έθεσαν ερωτήματα για το κατά πόσο έχουν κοστολογηθεί οι κρατικές παρεμβάσεις και αν οι εκτιμήσεις λαμβάνουν υπόψη την οικονομική ανάπτυξη και άλλους παράγοντες που επηρεάζουν τη ζήτηση ενέργειας.

Ο κ. Σακκάς διευκρίνισε ότι ορισμένα δεδομένα προέρχονται από συνεργάτες και οικονομετρικές αναλύσεις, στις οποίες λαμβάνονται υπόψη μεταβλητές και παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν τις προβολές.

Σε ερώτηση για το αν τα σενάρια βασίζονται στις πολιτικές της Κύπρου ή στις μεταβολές της παγκόσμιας θερμοκρασίας, ο ερευνητής εξήγησε ότι τα σενάρια φυσικών κινδύνων βασίζονται κυρίως στις αυξήσεις της θερμοκρασίας σε παγκόσμιο επίπεδο και στον τρόπο με τον οποίο αυτές πλήττουν την κυπριακή οικονομία.

Φόροι άνθρακα και πράσινες επενδύσεις

Στο μέρος της παρουσίασης που αφορούσε τις πολιτικές μετάβασης, παρουσιάστηκε σενάριο σταδιακής αύξησης των φόρων άνθρακα κατά 20% έως το 2031.

Όπως αναφέρθηκε, η χρήση μόνο φόρων άνθρακα μπορεί να οδηγήσει σε μικρή αλλά επίμονη συρρίκνωση της παραγωγής και να δημιουργήσει πληθωριστικές πιέσεις στις τιμές της ενέργειας.

Ο κ. Σακκάς ανέφερε ότι οι φόροι άνθρακα από μόνοι τους δεν επαρκούν ως εργαλείο πολιτικής.

Αντίθετα, η ανακύκλωση των φορολογικών εσόδων προς πράσινες επενδύσεις ή επιδοτήσεις μπορεί να περιορίσει τις απώλειες στο ΑΕΠ και να ενισχύσει την παραγωγή καθαρής ενέργειας.

Παρουσιάστηκε επίσης, ένα ευρύτερο σενάριο που περιλαμβάνει συνδυασμό φόρων άνθρακα, διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, νέων τεχνολογιών και συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα.

Σύμφωνα με την ανάλυση, ένα τέτοιο μείγμα πολιτικής θα μπορούσε να συνδεθεί με αύξηση του ΑΕΠ κατά 2% έως 4%, με παράλληλη μείωση των εκπομπών και προσέγγιση των στόχων κλιματικής ουδετερότητας.

Ο ρόλος του ιδιωτικού τομέα

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ανάγκη συμμετοχής της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Σύμφωνα με την παρουσίαση, το κράτος και οι φορολογούμενοι μπορούν να καλύψουν μόνο μέρος των αναγκών για την κλιματική μετάβαση, περίπου 20% έως 30%.

Το υπόλοιπο θα πρέπει να προέλθει από ιδιωτικές επενδύσεις και από την αξιοποίηση χρηματοδοτικών εργαλείων, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο του νέου προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ενεργειακά σοκ και αβεβαιότητα

Η παρουσίαση έκλεισε με αναφορά σε εξωτερικά σοκ, όπως η αύξηση των διεθνών τιμών ενέργειας λόγω γεωπολιτικών εξελίξεων.

Ο κ. Σακκάς παρουσίασε ενδεικτικό σενάριο αύξησης της τιμής των εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων κατά 30%, και ανόδου των τιμών των υπόλοιπων εισαγωγών κατά 1%, όπως περίπου παρατηρείται σήμερα με την κρίση στη Μέση Ανατολή, κάτι το οποίο, όπως ανέφερε, θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση του πληθωρισμού κατά περίπου 1.5%.

Ο ίδιος διευκρίνισε ότι δεν πρόκειται για ολοκληρωμένη μελέτη, αλλά για παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο τα εξωτερικά σοκ μπορούν να επηρεάσουν την οικονομία και να μεταβάλουν την αποτελεσματικότητα ή το κόστος των πολιτικών μετάβασης.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Στις καταληκτικές ερωτήσεις, οι ερευνητές ανέφεραν ότι το μοντέλο λαμβάνει υπόψη τις εκπομπές ρύπων, την επίδρασή τους στην παραγωγικότητα και τις αποφάσεις νοικοκυριών και επιχειρήσεων μέσω της τιμής της ενέργειας, της κατανάλωσης και των επενδύσεων.

Όπως σημειώθηκε, στόχος του εργαλείου δεν είναι να προβλέψει με απόλυτη βεβαιότητα το μέλλον, αλλά να προσφέρει ένα πλαίσιο ανάλυσης εναλλακτικών σεναρίων και πολιτικών επιλογών.

Του Αλέξανδρου Χρονίδη