Ακρίβεια και πολύτεκνες οικογένειες: Η στήριξη πρέπει να μετριέται ανά παιδί, όχι μόνο ανά νοικοκυρι
16 Οκτωβρίου 2026, 10:03
Η ακρίβεια δεν επιβαρύνει όλα τα νοικοκυριά με τον ίδιο τρόπο. Μια πολύτεκνη οικογένεια αντιμετωπίζει πολλαπλάσιες ανάγκες ανατροφής, διαβίωσης, στέγασης και μόρφωσης των παιδιών της, χωρίς αντίστοιχα περιθώρια περιορισμού των βασικών της δαπανών. Ωστόσο, η κρατική πολιτική εξακολουθεί να παραγνωρίζει αυτή την πραγματικότητα.
Εδώ βρίσκεται μια διαχρονική αδυναμία της πολιτικής στήριξης της οικογένειας στην Κύπρο: η Πολιτεία συνδέει την ανάγκη στήριξης των πολυτέκνων σχεδόν αποκλειστικά με το χαμηλό εισόδημα, αγνοώντας την πρόσθετη οικονομική ευαλωτότητα που δημιουργεί η ανατροφή πολλών παιδιών.
Η ίδια αντίληψη αναπαράγεται σήμερα και στα μέτρα αντιμετώπισης της ακρίβειας, τα οποία, παρότι προσφέρουν γενική ανακούφιση, δεν λαμβάνουν επαρκώς υπόψη το μέγεθος της οικογένειας.
Αυτή ήταν η βασική θέση που ανέδειξε η Παγκύπρια Οργάνωση Πολυτέκνων (ΠΟΠ) κατά τη συνεδρία της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ενέργειας, Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού, στις 13 Οκτωβρίου 2026, με θέμα «Το φαινόμενο της ακρίβειας στην Κύπρο και οι πολιτικές αντιμετώπισής του».
Η πολυτεκνία δημιουργεί πρόσθετη οικονομική ευαλωτότητα
Μια οικογένεια με τέσσερα ή περισσότερα παιδιά δεν μπορεί να περιορίσει εύκολα την κατανάλωση τροφίμων, ηλεκτρικού ρεύματος και νερού, ούτε τις ανάγκες ένδυσης, μετακίνησης και εκπαίδευσης. Παράλληλα, το κόστος στέγασης και εξυπηρέτησης δανείων περιορίζει σημαντικά το διαθέσιμο οικογενειακό εισόδημα.
Δύο οικογένειες με το ίδιο εισόδημα, αλλά διαφορετικό αριθμό παιδιών, δεν έχουν την ίδια οικονομική δυνατότητα. Για παράδειγμα, ένα ετήσιο οικογενειακό εισόδημα €60.000 έχει εντελώς διαφορετική αγοραστική δύναμη όταν πρέπει να καλύψει τις ανάγκες δύο γονέων και τεσσάρων παιδιών, σε σύγκριση με τις ανάγκες δύο γονέων και ενός παιδιού.
Το εισόδημα από μόνο του δεν αποτυπώνει την πραγματική οικονομική δυνατότητα μιας οικογένειας. Πρέπει να συνεκτιμάται και ο αριθμός των μελών που συντηρούνται από αυτό.
Αυτή ακριβώς είναι η πρόσθετη ευαλωτότητα της πολύτεκνης οικογένειας, η οποία γίνεται ακόμη εντονότερη σε περιόδους ακρίβειας.
Η αναγνώριση αυτής της πραγματικότητας δεν σημαίνει ότι όλες οι πολύτεκνες οικογένειες έχουν τις ίδιες οικονομικές δυσκολίες. Σημαίνει ότι η πολυτεκνική ιδιότητα πρέπει να αποτελεί αυτοτελές κριτήριο στήριξης, πέρα από τα εισοδηματικά κριτήρια που εφαρμόζονται για την αντιμετώπιση της φτώχειας.
Η Πολιτεία αναπαράγει τις ίδιες αδικίες
Κατά τη συνεδρία παρουσιάστηκαν κυβερνητικά μέτρα αντιμετώπισης της ακρίβειας, όπως μειώσεις στη φορολογία καυσίμων και πετρελαίου θέρμανσης, ελαφρύνσεις στο ηλεκτρικό ρεύμα και μηδενικός ΦΠΑ σε επιλεγμένα βασικά αγαθά.
Από πλευράς Υπουργείου Οικονομικών αναφέρθηκε ότι τα μέτρα έχουν άμεσο και βραχυπρόθεσμο χαρακτήρα και ότι η εφαρμογή στοχευμένων παρεμβάσεων συνεπάγεται πρόσθετο διοικητικό κόστος.
Τα οριζόντια μέτρα είναι χρήσιμα και μπορούν να ωφελήσουν όλες τις οικογένειες. Δεν αντιμετωπίζουν, όμως, από μόνα τους την πρόσθετη οικονομική επιβάρυνση που συνεπάγεται η πολυτεκνία.
Όταν μια ενίσχυση παραχωρείται ως ενιαίο ποσό ανά νοικοκυριό, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο αριθμός των παιδιών, η οικογένεια με πέντε παιδιά λαμβάνει την ίδια ενίσχυση με μια οικογένεια με ένα παιδί, παρότι οι ανάγκες της είναι σημαντικά μεγαλύτερες.
Έτσι, η Πολιτεία αντιμετωπίζει με τον ίδιο τρόπο οικογένειες που βρίσκονται σε διαφορετική οικονομική θέση, αναπαράγοντας αντί να περιορίζει την ανισότητα.
Η πραγματική ισότιμη μεταχείριση δεν σημαίνει υποχρεωτικά ίσα ποσά για όλους. Σημαίνει ότι η κρατική στήριξη πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις διαφορετικές ανάγκες, ώστε οι οικογένειες με περισσότερα παιδιά να μπορούν να προσεγγίζουν ένα συγκρίσιμο επίπεδο διαβίωσης με τις μικρότερες οικογένειες.
Η πολυτεκνία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο ως φτώχεια
Η αδικία γίνεται μεγαλύτερη όταν η πρόσβαση σε πρόσθετα μέτρα στήριξης συνδέεται με τη λήψη Επιδόματος Τέκνου.
Από το 2012, τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια έχουν περιορίσει σημαντικά την πρόσβαση των πολύτεκνων οικογενειών στο επίδομα. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι κυπριακές πολύτεκνες οικογένειες που λάμβαναν Επίδομα Τέκνου μειώθηκαν από 10.065 το 2012 σε μόλις 3.166 το 2024, δηλαδή κατά περίπου 69%.
Παράλληλα, καθώς τα μεγαλύτερα παιδιά παύουν να θεωρούνται εξαρτώμενα, τα εισοδηματικά όρια μειώνονται, φτάνοντας ακόμη και στις €49.000 για οικογένειες που έχουν αναθρέψει τέσσερα ή περισσότερα παιδιά.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οικογένειες που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν αυξημένες δαπάνες ανατροφής, στέγασης και μόρφωσης να αποκλείονται από παροχές επειδή δεν εμπίπτουν στα προβλεπόμενα εισοδηματικά όρια.
Η αντιμετώπιση της φτώχειας είναι υποχρέωση της Πολιτείας. Η στήριξη της πολυτεκνίας, όμως, αποτελεί μια επιπρόσθετη κοινωνική και δημογραφική ευθύνη, η οποία δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από το εάν μια οικογένεια θεωρείται οικονομικά αδύναμη.
Η ανάγκη αλλαγής πολιτικής αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία υπό το πρίσμα των δημογραφικών εξελίξεων. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν στη Βουλή, οι γεννήσεις τέταρτου και επόμενου παιδιού από μητέρες κυπριακής υπηκοότητας μειώθηκαν από 250 το 2015 σε 167 το 2024, δηλαδή κατά 33,2%.
Η στήριξη πρέπει να κλιμακώνεται ανά παιδί
Η ΠΟΠ ανέδειξε στη συνεδρία την ανάγκη τα μέτρα αντιμετώπισης της ακρίβειας να σχεδιάζονται με βάση τις πραγματικές ανάγκες των οικογενειών και να κλιμακώνονται ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών.
Για παράδειγμα, αντί μιας ενιαίας ενίσχυσης ανά νοικοκυριό, θα μπορούσε να παραχωρείται ποσό €100 για κάθε εξαρτώμενο παιδί. Αντίστοιχη αναλογικότητα πρέπει να εφαρμόζεται στις χρεώσεις ηλεκτρικού ρεύματος και νερού, στη σχολική σίτιση και στις εκπαιδευτικές παροχές.
Στόχος δεν είναι να αποκτήσουν οι πολύτεκνοι περισσότερα προνόμια από τις υπόλοιπες οικογένειες, αλλά να αντισταθμιστεί το πρόσθετο κόστος που συνεπάγεται η ανατροφή περισσότερων παιδιών.
Αυτό προϋποθέτει την αναγνώριση των πολύτεκνων οικογενειών ως κοινωνικής ομάδας με ιδιαίτερες ανάγκες και αυξημένη οικονομική ευαλωτότητα, ανεξάρτητα από το εάν λαμβάνουν Επίδομα Τέκνου.
Συγκεκριμένες εισηγήσεις προς το Υπουργείο Οικονομικών
Κατά τη συνεδρία, εκπρόσωπος του Υπουργείου Οικονομικών εισηγήθηκε στην ΠΟΠ να υποβάλει στοχευμένες προτάσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να εξεταστούν σε επόμενο πακέτο μέτρων αντιμετώπισης της ακρίβειας.
Στο πλαίσιο αυτό, μεταξύ των εισηγήσεων που προτίθεται να καταθέσει η Οργάνωση περιλαμβάνονται:
- Ένταξη όλων των πολύτεκνων οικογενειών στην κατηγορία των ευάλωτων καταναλωτών, ιδιαίτερα στον τομέα της ενέργειας.
- Αναστολή των αποκοπών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκά συστήματα πολύτεκνων οικογενειών.
- Δωρεάν σχολική σίτιση για όλα τα παιδιά πολύτεκνων οικογενειών, συμπεριλαμβανομένων των ολοήμερων σχολείων.
- Παραχώρηση τάμπλετ σε κάθε μαθητή πολύτεκνης οικογένειας, χωρίς εισοδηματικούς αποκλεισμούς.
- Οικονομικές ενισχύσεις ανά παιδί και αναλογικές ελαφρύνσεις στις χρεώσεις νερού και ηλεκτρικού ρεύματος.
Κοινή προϋπόθεση είναι η πρόσβαση όλων των πολύτεκνων οικογενειών, χωρίς να τίθεται ως απαραίτητος όρος η λήψη Επιδόματος Τέκνου.
Το διοικητικό κόστος των στοχευμένων μέτρων πρέπει ασφαλώς να λαμβάνεται υπόψη. Δεν μπορεί, όμως, να αποτελεί μόνιμο λόγο παράβλεψης των αυξημένων αναγκών των μεγάλων οικογενειών.
Η ακρίβεια αναδεικνύει την ανάγκη αλλαγής πολιτικής
Η σημερινή ακρίβεια αναδεικνύει μια διαχρονική αδυναμία της κοινωνικής πολιτικής: η πολυτεκνία δεν αναγνωρίζεται επαρκώς ως αυτοτελής παράγοντας οικονομικής επιβάρυνσης και ανάγκης στήριξης.
Όσο η Πολιτεία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις πολύτεκνες οικογένειες αποκλειστικά μέσα από τα κριτήρια της οικονομικής αδυναμίας, θα συνεχίσει να αποκλείει οικογένειες που, παρά το εισόδημά τους, επωμίζονται σημαντικά μεγαλύτερο κόστος διαβίωσης.
Η ακρίβεια απαιτεί άμεσα μέτρα. Η δημογραφική πρόκληση απαιτεί διαρκή πολιτική. Και η πολύτεκνη οικογένεια χρειάζεται και τα δύο.
Η Πολιτεία οφείλει να αναγνωρίσει ότι η ουσιαστική ισότητα δεν επιτυγχάνεται με την ίδια ενίσχυση προς όλους, αλλά με στήριξη που λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές ανάγκες κάθε οικογένειας.
Γιατί η πραγματικά δίκαιη στήριξη δεν πρέπει να σταματά στο νοικοκυριό. Πρέπει να φτάνει σε κάθε παιδί.
Του Ιωαννίκιου Φάκα
Αντιπροέδρου της Παγκύπριας Οργάνωσης Πολυτέκνων
