Προστέθηκε άλλο ένα κομμάτι στο παζλ των παραγόντων που προκαλούν τη Νόσο Πάρκινσον

Η Νόσος του Πάρκινσον αποτελεί τη δεύτερη συχνότερη νευροεκφυλιστική νόσο μετά τη νόσο Αλτσχάιμερ και επηρεάζει περίπου το 1% των ατόμων άνω των 60 ετών. Καθώς ο παγκόσμιος πληθυσμός γερνά, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι έως το 2030 οι πάσχοντες θα ξεπεράσουν τα 9 εκατομμύρια, αριθμός σχεδόν διπλάσιος σε σχέση με το 2005. Παρά τις σημαντικές προόδους στην αντιμετώπισή της, οι διαθέσιμες θεραπείες εξακολουθούν να περιορίζονται κυρίως στην ανακούφιση των συμπτωμάτων και όχι στην επιβράδυνση ή την αναστολή της εξέλιξης της νόσου. Για τον λόγο αυτό, κάθε νέα πληροφορία σχετικά με τους μηχανισμούς που κρύβονται πίσω από το Πάρκινσον θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική.

Μια νέα έρευνα, που παρουσιάστηκε στο συνέδριο της Federation of European Neuroscience Societies (FENS) 2026 στη Βαρκελώνη, φέρνει νέα στοιχεία για το γιατί η νόσος εμφανίζεται σημαντικά συχνότερα στους άνδρες απ' ό,τι στις γυναίκες. Είναι γνωστό ότι οι άνδρες έχουν περίπου 50% μεγαλύτερη πιθανότητα να αναπτύξουν Πάρκινσον, ενώ οι γυναίκες συνήθως εμφανίζουν τη νόσο σε μεγαλύτερη ηλικία και έχουν καλύτερη επιβίωση. Μέχρι σήμερα, οι διαφορές αυτές αποδίδονταν κυρίως σε περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως η μεγαλύτερη έκθεση των ανδρών σε φυτοφάρμακα, μέταλλα ή κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις. Ωστόσο, η νέα μελέτη υποδηλώνει ότι σημαντικό ρόλο παίζουν και βιολογικοί μηχανισμοί μέσα στα ίδια τα εγκεφαλικά κύτταρα.

Οι ερευνητές δεν επικεντρώθηκαν αποκλειστικά στους νευρώνες, όπως συμβαίνει στις περισσότερες μελέτες για το Πάρκινσον, αλλά εξέτασαν και τα γλοιακά κύτταρα, τα οποία υποστηρίζουν και προστατεύουν τους νευρώνες. Παράλληλα, μελέτησαν τις επιγενετικές αλλαγές, δηλαδή τις χημικές τροποποιήσεις που ενεργοποιούν ή απενεργοποιούν γονίδια χωρίς να αλλάζουν το ίδιο το γενετικό υλικό. Μία από τις σημαντικότερες επιγενετικές διαδικασίες είναι η μεθυλίωση του DNA, η οποία μπορεί να «σιωπήσει» συγκεκριμένα γονίδια.

Προηγούμενες εργασίες της ίδιας ερευνητικής ομάδας είχαν δείξει ότι στις γυναίκες με Πάρκινσον παρατηρούνται αλλαγές στη μεθυλίωση σε 69 διαφορετικές περιοχές του γονιδιώματος, ενώ στους άνδρες οι αντίστοιχες μεταβολές περιορίζονταν σε μόλις δύο περιοχές. Το εύρημα αυτό οδήγησε τους επιστήμονες να διερευνήσουν βαθύτερα ποιοι παράγοντες καθορίζουν αυτές τις διαφορές.

Για τις ανάγκες της νέας μελέτης αναλύθηκαν δείγματα εγκεφαλικού ιστού από 73 άτομα που είχαν διαγνωστεί με Πάρκινσον και από 24 άτομα χωρίς τη νόσο. Οι επιστήμονες εξέτασαν πέντε διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου και κατέγραψαν τη δραστηριότητα των γονιδίων σε όλα τα βασικά είδη εγκεφαλικών κυττάρων, τόσο στους νευρώνες όσο και στα διάφορα είδη γλοιακών κυττάρων, όπως τα αστροκύτταρα, τα ολιγοδενδροκύτταρα και τα μικρογλοιακά κύτταρα.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι, ανεξάρτητα από το φύλο, όλα τα κύτταρα παρουσίαζαν ενδείξεις έντονου κυτταρικού στρες. Ενεργοποιούσαν, μάλιστα, πρωτεΐνες που βοηθούν στη σωστή αναδίπλωση των κατεστραμμένων πρωτεϊνών, έναν αμυντικό μηχανισμό που ενεργοποιείται όταν τα κύτταρα προσπαθούν να αντιμετωπίσουν βλάβες.

Παράλληλα όμως εντοπίστηκαν και σημαντικές διαφορές ανάμεσα στους άνδρες και στις γυναίκες. Στα αστροκύτταρα καταγράφηκαν διαφορετικά πρότυπα δραστηριότητας γονιδίων που σχετίζονται με τα μιτοχόνδρια, τα οργανίδια που παράγουν την ενέργεια των κυττάρων. Αντίστοιχα, στα ολιγοδενδροκύτταρα παρατηρήθηκαν διαφορές στα γονίδια που συμμετέχουν στον σχηματισμό της μυελίνης, του προστατευτικού περιβλήματος που εξασφαλίζει την ομαλή μετάδοση των νευρικών σημάτων.

Σύμφωνα με την επικεφαλής της μελέτης, καθηγήτρια Julia Schulze-Hentrich, τα ευρήματα δείχνουν ότι, παρότι όλα τα εγκεφαλικά κύτταρα αντιδρούν στο Πάρκινσον με παρόμοιους μηχανισμούς άμυνας, υπάρχουν ουσιαστικές διαφορές στον τρόπο με τον οποίο τα υποστηρικτικά κύτταρα διαχειρίζονται την παραγωγή ενέργειας και προστατεύουν τις νευρικές συνδέσεις στους άνδρες και στις γυναίκες. Οι διαφορές αυτές ενδέχεται να εξηγούν γιατί η νόσος εμφανίζεται συχνότερα στους άνδρες και γιατί η πορεία της δεν είναι ίδια στα δύο φύλα.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η καλύτερη κατανόηση αυτών των μηχανισμών θα μπορούσε στο μέλλον να οδηγήσει σε πιο εξατομικευμένες θεραπείες, προσαρμοσμένες στα ιδιαίτερα βιολογικά χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς, αντί της ίδιας θεραπευτικής προσέγγισης για όλους.

Παρά τη σημασία των νέων ευρημάτων, οι ειδικοί υπενθυμίζουν ότι το Πάρκινσον παραμένει μία ιδιαίτερα πολύπλοκη νόσος. Η εκδήλωσή του αρχίζει πιθανότατα πολλά χρόνια πριν εμφανιστούν τα χαρακτηριστικά κινητικά συμπτώματα, γεγονός που δυσκολεύει τόσο την έγκαιρη διάγνωση όσο και την αναγνώριση των παραγόντων που συμβάλλουν στην εμφάνισή του. Επιπλέον, κάθε ασθενής παρουσιάζει διαφορετικά συμπτώματα, διαφορετικό ρυθμό εξέλιξης της νόσου, διαφορετικό γενετικό υπόβαθρο και διαφορετικές περιβαλλοντικές επιδράσεις.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η νόσος πιθανότατα δεν προκαλείται από ένα μόνο παράγοντα, αλλά από τη σύνθετη αλληλεπίδραση γενετικών, επιγενετικών, περιβαλλοντικών και φλεγμονωδών μηχανισμών, καθώς και παραγόντων του τρόπου ζωής. Αν και η νέα μελέτη δεν δίνει ακόμη όλες τις απαντήσεις, προσθέτει ένα σημαντικό κομμάτι στο παζλ της κατανόησης του Πάρκινσον και ανοίγει τον δρόμο για πιο στοχευμένες και αποτελεσματικές θεραπείες στο μέλλον.