Ο ιός Epstein-Barr μπορεί να αποτελεί την κύρια αιτία του "λύκου"

21 Ιανουαρίου 2026, 07:00

Ένας από τους πιο συχνούς ιούς στον κόσμο ενδέχεται να είναι η αιτία του λύκου, μίας αυτοάνοσης νόσου με πολύπλοκα και διαφορετικά συμπτώματα, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science Translational Medicine. Μέχρι σήμερα, η ακριβής αιτία του λύκου παρέμενε μυστήριο. Δεν είχε εντοπιστείσυγκεκριμένος μηχανισμός που να εξηγείγιατίτο ανοσοποιητικό επιτίθεται στους ίδιους τους ιστούς του σώματος και δεν υπάρχει ακόμη θεραπεία που να εξαλείφει τη νόσο. Η νέα έρευνα υποστηρίζει ότι ο ιός Epstein-Barr (EBV) -ο οποίος μολύνει περίπου το 95% των ανθρώπων κάποια στιγμή στη ζωή τους-μπορεί να πυροδοτεί τον λύκο, οδηγώντας τον οργανισμό να στραφεί εναντίον των υγιών του κυττάρων.

Η ανακάλυψη αυτή ενισχύει την ήδη υπάρχουσα θεωρία ότι ο EBV συνδέεται με πολλές χρόνιες παθήσεις, συμπεριλαμβανομένων άλλων αυτοάνοσων νόσων. Όσο τα στοιχεία αυξάνονται, οι επιστήμονες ζητούν επιτακτικά την ανάπτυξη εμβολίου κατά του ιού. «Αν πλέον κατανοούμε καλύτερα πώς αυτός ο επίμονος ιός ευθύνεται για αυτοάνοσα νοσήματα, ήρθε η ώρα να μάθουμε πώς να τον προλαμβάνουμε», δήλωσε η Δρ ΆνκαΑσκανάσε, διευθύντρια του Κέντρου Λύκου στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια.

Τι προκαλεί ο λύκος

Ο λύκος προκαλεί κόπωση, πόνο στις αρθρώσεις και δερματικά εξανθήματα, ενώ σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει σε νεφρική ανεπάρκεια ή αδυναμία του ανοσοποιητικού να αντιμετωπίσει λοιμώξεις.

Οι επιστήμονες υποψιάζονταν εδώ και δεκαετίες τη σύνδεση του ιού Epstein-Barr με τον λύκο, αλλά ο μηχανισμός παρέμενε αδιευκρίνιστος. Ο Δρ. Ουίλιαμ Ρόμπινσον, επικεφαλής του τμήματος Ανοσολογίας και Ρευματολογίας στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ και συγγραφέας της νέας μελέτης, δήλωσε:

«Πρόκειται για το βασικό, χαμένο κομμάτι του παζλ. Πιστεύουμε ότι ο μηχανισμός αυτός ισχύει για όλες τις περιπτώσεις λύκου», αναφέρει η ειδικός. Ωστόσο, η Δρ. Χουάν Νγκουέν, από τον οργανισμό Lupus Research Alliance, που χρηματοδότησε τη μελέτη, προειδοποίησε ότι απαιτούνται περισσότερα δεδομένα: «Τα στοιχεία είναι συναρπαστικά και ελπιδοφόρα, αλλά δεν γνωρίζουμε ακόμη αν ο μηχανισμός αφορά κάθε μορφή λύκου».

Ο ιός Epstein-Barr και η σχέση του με το ανοσοποιητικό

Ο Epstein-Barr μεταδίδεται κυρίως μέσω του σάλιου, με το φιλί ή την κοινή χρήση ποτηριών και μαχαιροπίρουνων. Είναι επίσης η κύρια αιτία της λοιμώδους μονοπυρήνωσης. Μετά τη μόλυνση, παραμένει μόνιμα στο σώμα, συνήθως σε ανενεργή μορφή.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο EBV συνδέεται με αυτοάνοσες διαταραχές,προηγούμενες έρευνες τον έχουν συνδέσει και με τη σκλήρυνση κατά πλάκας (MS). Ο Δρ. Ρόμπινσον θεωρεί ότι παρόμοιοι μηχανισμοί μπορεί να οδηγήσουν και σε άλλες νόσους, όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα ή η νόσος του Crohn, αν και χρειάζεται περαιτέρω έρευνα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι περισσότεροι άνθρωποι που φέρουν τον ιό δεν αναπτύσσουν λύκο ή άλλη αυτοάνοση πάθηση, πιθανώς επειδή μόνο ορισμένα στελέχη του EBV πυροδοτούν τέτοιες αντιδράσεις.

Πώς προκαλείται η αυτοάνοση επίθεση

Η ομάδα του Στάνφορντ επικεντρώθηκε στα Β κύτταρα, έναν τύπο λευκών αιμοσφαιρίων που καταπολεμούν τις λοιμώξεις. Στους υγιείς ανθρώπους, ο EBV παραμένει ανενεργός σε μικρό αριθμό Β κυττάρων. Όμως στους ασθενείς με λύκο, ο αριθμός αυτών των κυττάρων είναι 25 φορές υψηλότερος.

Η μελέτη αποκάλυψε ότι ο ιός μολύνει και “επαναπρογραμματίζει” τα Β κύτταρα, ώστε να παράγουν αντιπυρηνικά αντισώματα (ANA), πρωτεΐνες που επιτίθενται στον πυρήνα των ίδιων των κυττάρων του σώματος. Αυτά τα αντισώματα αποτελούν χαρακτηριστικό γνώρισμα του λύκου και προκαλούν φλεγμονές και καταστροφή ιστών.

Η θεωρία αυτή ευθυγραμμίζεται με άλλες υποθέσεις που υποστηρίζουν ότι γενετικοί και ορμονικοί παράγοντες μπορούν επίσης να προδιαθέσουν ένα άτομο στη νόσο. Μια άλλη μελέτη, στο περιοδικό Nature, είχε δείξει ότι οι ασθενείς με λύκο έχουν περίσσεια “επιθετικών” Τ κυττάρων και έλλειψη “επιδιορθωτικών”, κάτι που θα μπορούσε να εξηγηθεί από τον μηχανισμό του EBV.

Νέες προοπτικές θεραπείας

Σήμερα, τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τον λύκο, όπως τα κορτικοστεροειδή, στοχεύουν γενικά στη μείωση της φλεγμονής. Ο Ρόμπινσον πιστεύει ότι στο μέλλον οι θεραπείες θα μπορούν να στοχεύουν ειδικά τα Β κύτταρα πουέχουν μολυνθεί από τον Epstein-Barr, εξουδετερώνοντας τη ρίζα του προβλήματος. Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη κλινικές δοκιμές εμβολίων κατά του EBV, που θα μπορούσαν να αποτρέψουν τη μόλυνση εξαρχής.