"Καμπανάκι" και πάλι για τη γρίπη των πτηνών και νέο εμβόλιο με σταγόνες

Η γρίπη των πτηνών H5N1 εντοπίστηκε για πρώτη φορά στις Ηνωμένες Πολιτείες το 2014. Έκτοτε, ο ιός δεν περιορίστηκε στα άγρια πτηνά, αλλά επεκτάθηκε σε εκτρεφόμενα ζώα και τελικά μόλυνε και ανθρώπους. Από το 2022 έχουν καταγραφεί πάνω από 70 ανθρώπινα κρούσματα στις ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων δύο θανάτων. Καθώς ο ιός συνεχίζει να κυκλοφορεί ευρέως στα ζώα, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι έχει τη δυνατότητα να μεταλλαχθεί με τρόπους που θα του επιτρέψουν να μεταδίδεται ευκολότερα από άνθρωπο σε άνθρωπο, αυξάνοντας τον κίνδυνο μιας μελλοντικής πανδημίας.

Με στόχο τη μείωση του κινδύνου εκτεταμένης μετάδοσης, ερευνητές της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ουάσινγκτον στο Σεντ Λούις ανέπτυξαν ένα εμβόλιο που χορηγείται ρινικά αντί για ενδομυϊκή ένεση. Σε δοκιμές σε χάμστερ και ποντίκια, το ενδορρινικό εμβόλιο προκάλεσε ισχυρές ανοσολογικές αποκρίσεις και απέτρεψε τη μόλυνση μετά από έκθεση στον H5N1.

Η ερευνητική ομάδα αντιμετώπισε επίσης ένα σημαντικό πρόβλημα των εμβολίων κατά της γρίπης των πτηνών: η προϋπάρχουσα ανοσία από εποχική γρίπη ή προηγούμενους εμβολιασμούς μπορεί να μειώσει την αποτελεσματικότητα νέων εμβολίων. Στην περίπτωση αυτή, διαπιστώθηκε ότι το ρινικό εμβόλιο παρέμενε αποτελεσματικό ακόμη και σε ζώα με ήδη ανεπτυγμένη ανοσία έναντι της γρίπης. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στις 30 Ιανουαρίου στο περιοδικό Cell Reports Medicine.

Σύμφωνα με τον Jacco Boon, καθηγητή Ιατρικής και συν-ανώτερο συγγραφέα της μελέτης, η πρόσφατη μετάδοση του ιού σε αγελάδες γαλακτοπαραγωγής στις ΗΠΑ αποτέλεσε σαφή ένδειξη ότι απαιτείται προετοιμασία για πιθανή πανδημία. Όπως εξηγεί, το ρινικό εμβόλιο προστατεύει όχι μόνο από τη σοβαρή νόσο, αλλά και από τη μόλυνση του ανώτερου αναπνευστικού, κάτι που μπορεί να περιορίσει τη μετάδοση, καθώς εμποδίζει τη λοίμωξη από το αρχικό της στάδιο.

Αν και υπάρχει ήδη διαθέσιμο εμβόλιο για τη γρίπη των πτηνών, βασίζεται σε παλαιότερα στελέχη του ιού, ενδέχεται να μην είναι αποτελεσματικό έναντι των σημερινών παραλλαγών του H5N1 και δεν είναι ευρέως προσβάσιμο. Για τη δημιουργία μιας πιο σύγχρονης λύσης, οι ερευνητές αξιοποίησαν τεχνολογία ρινικού εμβολίου που είχε αναπτυχθεί στο ίδιο πανεπιστήμιο, και η οποία έχει ήδη χρησιμοποιηθεί σε εμβόλιο κατά της COVID-19, διαθέσιμο στην Ινδία από το 2022 και εγκεκριμένο για κλινικές δοκιμές στις ΗΠΑ.

Για να επιτευχθεί αποτελεσματική ανοσολογική απόκριση, οι επιστήμονες επέλεξαν πρωτεΐνες από στελέχη H5N1 που είναι γνωστό ότι μολύνουν ανθρώπους. Με βάση κοινά χαρακτηριστικά αυτών των πρωτεϊνών, σχεδίασαν ένα βελτιστοποιημένο αντιγόνο — το τμήμα του ιού που ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα. Το αντιγόνο ενσωματώθηκε σε έναν ακίνδυνο, μη αναπαραγόμενο αδενοϊό, ο οποίος λειτουργεί ως φορέας μεταφοράς του εμβολίου. Η μέθοδος αυτή είναι παρόμοια με εκείνη που χρησιμοποιήθηκε στο ρινικό εμβόλιο κατά της COVID-19.

Στις πειραματικές δοκιμές, το ρινικό εμβόλιο παρείχε σχεδόν πλήρη προστασία από τη μόλυνση με H5N1 σε χάμστερ και ποντίκια. Αντίθετα, τα υπάρχοντα εποχικά εμβόλια γρίπης προσέφεραν ελάχιστη προστασία. Επιπλέον, το ρινικό σκεύασμα αποδείχθηκε πιο αποτελεσματικό από το ίδιο εμβόλιο όταν χορηγήθηκε ενδομυϊκά. Εντυπωσιακό είναι ότι η προστασία παρέμεινε υψηλή ακόμη και με χαμηλές δόσεις και μετά από έντονη έκθεση στον ιό.

Η χορήγηση μέσω της μύτης προκάλεσε ισχυρή ανοσολογική απόκριση σε ολόκληρο το σώμα, με ιδιαίτερα αυξημένη δραστηριότητα στις ρινικές κοιλότητες και στο αναπνευστικό σύστημα. Αυτό αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα, καθώς η άμεση προστασία στη μύτη και στους πνεύμονες μπορεί να μειώσει τόσο τη σοβαρότητα της νόσου όσο και τη μετάδοση. Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, η στοχευμένη ανοσοποίηση του ανώτερου αεραγωγού μπορεί να διακόψει τον κύκλο λοίμωξης και διασποράς, κάτι κρίσιμο όχι μόνο για τον H5N1 αλλά και για άλλους αναπνευστικούς ιούς.

Σε επιπλέον πειράματα, εξετάστηκε κατά πόσο η προϋπάρχουσα ανοσία από προηγούμενη έκθεση σε ιούς γρίπης επηρέαζε την απόδοση του νέου εμβολίου. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η αποτελεσματικότητα παρέμενε υψηλή, στοιχείο ιδιαίτερα σημαντικό για την πρακτική εφαρμογή του, δεδομένου ότι οι περισσότεροι άνθρωποι διαθέτουν ήδη ανοσολογική μνήμη έναντι της γρίπης.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Η ερευνητική ομάδα σχεδιάζει περαιτέρω μελέτες σε ζωικά μοντέλα και σε οργανοειδή που προσομοιώνουν ανθρώπινους ανοσολογικούς ιστούς. Παράλληλα, εργάζεται σε βελτιωμένες εκδοχές του εμβολίου, με στόχο την περαιτέρω ενίσχυση της αντιιικής απόκρισης και τη μείωση της επίδρασης της προϋπάρχουσας ανοσίας.