Ηλικιακή εκφύλιση ωχράς κηλίδας και θεραπεία για το διαβήτη τύπου 2

Ένα ευρέως συνταγογραφούμενο φάρμακο για τον διαβήτη τύπου 2, η μετφορμίνη, ενδέχεται να προσφέρει επιπλέον όφελος στην όραση, σύμφωνα με νέα μελέτη. Ερευνητές διαπίστωσαν ότι άτομα με διαβήτη ηλικίας 50 ετών και άνω που λάμβαναν μετφορμίνη είχαν 37% μικρότερη πιθανότητα να εμφανίσουν ενδιάμεσο στάδιο ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας (AMD) σε διάστημα πέντε ετών. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο BMJ Open Ophthalmology.

Η ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου του Λίβερπουλ ανέλυσε φωτογραφίες αμφιβληστροειδούς από περίπου 2.000 άτομα που συμμετείχαν σε πρόγραμμα προληπτικού ελέγχου για διαβητική οφθαλμοπάθεια. Οι επιστήμονες αξιολόγησαν την παρουσία και τη βαρύτητα της AMD και συνέκριναν όσους λάμβαναν μετφορμίνη με όσους δεν τη λάμβαναν. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, η ομάδα της μετφορμίνης εμφάνισε σημαντικά χαμηλότερα ποσοστά ανάπτυξης ενδιάμεσης AMD. Ο επικεφαλής της μελέτης, Δρ. Nicholas Beare, χαρακτήρισε τα ευρήματα ενθαρρυντικά, επισημαίνοντας ότι οι περισσότεροι ασθενείς με AMD δεν διαθέτουν αποτελεσματική θεραπεία και ότι απαιτούνται κλινικές δοκιμές για να εξεταστεί η πιθανή χρήση της μετφορμίνης ως θεραπείας.

Ωστόσο, άλλοι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα δεδομένα δεν είναι οριστικά. Ο δρ. Theodore Leng από το Πανεπιστήμιο Stanford ανέφερε ότι, παρότι η μελέτη δείχνει συσχέτιση, υπάρχουν περιορισμοί, κυρίως το μικρό μέγεθος δείγματος. Επικαλέστηκε μάλιστα μελέτη του 2025 με 1,6 εκατομμύρια συμμετέχοντες, η οποία δεν βρήκε σημαντική συσχέτιση μεταξύ μετφορμίνης και προχωρημένης AMD. Συνεπώς, απαιτείται περαιτέρω έρευνα πριν διατυπωθούν συγκεκριμένες συστάσεις. Παρόμοια άποψη εξέφρασε και ο οφθαλμίατρος δρ. Benjamin Bert, τονίζοντας ότι η μελέτη αφορούσε μόνο διαβητικούς άνω των 50 ετών και δεν γνωρίζουμε αν τα αποτελέσματα ισχύουν για τον γενικό πληθυσμό.

Η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας επηρεάζει σχεδόν 20 εκατομμύρια άτομα άνω των 40 ετών στις ΗΠΑ και αποτελεί κύρια αιτία απώλειας όρασης σε άτομα άνω των 60. Προκαλείται από εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, περιοχής του αμφιβληστροειδούς που ευθύνεται για την κεντρική όραση. Συνήθως δεν οδηγεί σε πλήρη τύφλωση ούτε επηρεάζει την περιφερική όραση, αλλά μπορεί να προκαλέσει σοβαρή απώλεια κεντρικής όρασης.

Υπάρχουν δύο τύποι AMD. Η ξηρή μορφή αφορά το 85–90% των περιπτώσεων και σχετίζεται με την εναπόθεση μικρών κιτρινωπών εναποθέσεων (drusen) κάτω από την ωχρά κηλίδα. Η υγρή μορφή, που αποτελεί το 10–15%, είναι πιο σοβαρή και προκαλείται από ανάπτυξη παθολογικών αιμοφόρων αγγείων κάτω από τον αμφιβληστροειδή, οδηγώντας σε ταχεία και έντονη απώλεια όρασης. Η νόσος είναι προοδευτική και μπορεί να επηρεάσει το ένα ή και τα δύο μάτια.

Πρώιμα συμπτώματα περιλαμβάνουν δυσκολία όρασης σε χαμηλό φωτισμό, μειωμένη ευκρίνεια και αλλοίωση χρωμάτων. Σε προχωρημένα στάδια εμφανίζονται θολή κεντρική όραση, ανάγκη για πιο έντονο φωτισμό και δυσκολία αναγνώρισης προσώπων (στην ξηρή μορφή), καθώς και σκοτεινά ή θολά σημεία στο οπτικό πεδίο (στην υγρή μορφή).

Δεν υπάρχει οριστική θεραπεία, όμως υπάρχουν παρεμβάσεις που επιβραδύνουν την εξέλιξη. Το συμπλήρωμα AREDS2, συνδυασμός βιταμίνης C, βιταμίνης Ε, ψευδαργύρου και άλλων θρεπτικών συστατικών, έχει αποδειχθεί ότι μειώνει κατά περίπου 25% τον κίνδυνο μετάβασης από ενδιάμεση σε προχωρημένη μορφή. Επίσης, συγκεκριμένες φαρμακευτικές θεραπείες βοηθούν κυρίως στην υγρή μορφή, ενώ πρόσφατα εγκρίθηκε και θεραπεία φωτοβιοδιέγερσης για την ξηρή AMD.

Η μετφορμίνη είναι βασικό φάρμακο για τον διαβήτη τύπου 2. Μειώνει την παραγωγή γλυκόζης από το ήπαρ, περιορίζει την απορρόφησή της από τις τροφές και βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη. Είναι γενικά ασφαλής και καλά ανεκτή, αλλά μπορεί να προκαλέσει γαστρεντερικές διαταραχές και, σπανίως, γαλακτική οξέωση (γι’ αυτό φέρει σχετική προειδοποίηση). Δεν συνιστάται σε άτομα χωρίς διαβήτη για πρόληψη της AMD, καθώς ενδέχεται να προκαλέσει υπογλυκαιμία.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η πρόληψη της AMD βασίζεται σε συνολική φροντίδα υγείας: τακτικές οφθαλμολογικές εξετάσεις, λήψη AREDS2 όπου ενδείκνυται, υγιεινή διατροφή (όπως η μεσογειακή), άσκηση, αποφυγή καπνίσματος και προστασία από την ηλιακή ακτινοβολία. Η μετφορμίνη δεν πρέπει να θεωρείται αυτόνομη θεραπεία για την AMD. Για όσους τη λαμβάνουν ήδη για διαβήτη, η συνέχιση είναι λογική, αλλά οι προσδοκίες για προστασία της όρασης πρέπει να παραμένουν μετριοπαθείς μέχρι να υπάρξουν ισχυρότερα επιστημονικά δεδομένα.