Επεξεργασμένα τρόφιμα και διαβήτης τύπου 2

Δεν υπάρχει ένας και μοναδικός, παγκοσμίως αποδεκτός ορισμός για τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα. Ωστόσο, ο πιο ευρέως χρησιμοποιούμενος είναι η ταξινόμηση NOVA, η οποία περιγράφει τα τρόφιμα αυτά ως προϊόντα που περιέχουν συνθέσεις συστατικών κυρίως βιομηχανικής χρήσης και παράγονται μέσω μιας σειράς βιομηχανικών διεργασιών και τεχνικών. Ένας εναλλακτικός, πιο πρακτικός ορισμός αναφέρει ότι υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα είναι όσα περιέχουν συστατικά που συνήθως δεν βρίσκονται σε ένα οικιακό ντουλάπι, όπως γαλακτωματοποιητές, πρόσθετα ή σταθεροποιητές.

Στις ανεπτυγμένες χώρες, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα αντιπροσωπεύουν πάνω από το 50% της συνολικής ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης. Τα τελευταία χρόνια, πληθώρα ερευνών έχει συνδέσει την αυξημένη κατανάλωσή τους με αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία, μεταξύ των οποίων και η αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Παράλληλα, υπάρχουν ενδείξεις ότι η αντικατάστασή τους με πιο υγιεινές, λιγότερο επεξεργασμένες επιλογές μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο όχι μόνο για διαβήτη, αλλά και για άλλα χρόνια νοσήματα.

Ιδιαίτερη σημασία φαίνεται να έχει η κατανάλωση κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος. Μια μεγάλη μελέτη του 2024 ανέδειξε ότι η κατανάλωση αυτών των τροφίμων σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2. Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 31 μελέτες σε 20 χώρες, με συνολικό δείγμα περίπου 1,97 εκατομμυρίων ατόμων. Κατά τη διάρκεια της δεκαετούς παρακολούθησης, 107.271 συμμετέχοντες διαγνώστηκαν με διαβήτη τύπου 2.

Η ανάλυση των διατροφικών συνηθειών έδειξε ότι άτομα που κατανάλωναν περίπου 50 γραμμάρια επεξεργασμένου κρέατος ημερησίως, ποσότητα αντίστοιχη με δύο φέτες ζαμπόνείχαν 15% υψηλότερο κίνδυνο να αναπτύξουν διαβήτη μέσα στα επόμενα 10 χρόνια. Αντίστοιχα, η καθημερινή κατανάλωση 100 γραμμαρίων μη επεξεργασμένου κόκκινου κρέατος, ποσότητα που αντιστοιχεί σε ένα μικρό μπριζολάκι, συνδέθηκε με 10% αυξημένο κίνδυνο.

Η SilvanaObici, ενδοκρινολόγος στο StonyBrookMedicine, τόνισε ότι η μελέτη επιβεβαιώνει, με ευρύτερη και πιο ολοκληρωμένη ανάλυση, τη σχέση μεταξύ αυξημένης κατανάλωσης κόκκινου ή επεξεργασμένου κρέατος και διαβήτη τύπου 2. Παράλληλα, επισήμανε ότι μια στατιστική συσχέτιση δεν συνεπάγεται απαραίτητα αιτιώδη σχέση.

Διαιτολόγοι επισημαίνουν ότι τα επεξεργασμένα κρέατα περιέχουν συχνά υψηλά επίπεδα κορεσμένων λιπαρών, νατρίου και συντηρητικών, όπως τα νιτρικά άλατα, τα οποία έχουν συσχετιστεί με την αντίσταση στην ινσουλίνη. Ιδιαίτερα οι νιτροζαμίνες, που σχηματίζονται από νιτρώδη και νιτρικά άλατα, θεωρείται ότι μπορούν να προκαλέσουν βλάβες στο DNA και στα παγκρεατικά κύτταρα που παράγουν ινσουλίνη. Επιπλέον, το κόκκινο κρέας είναι πλούσιο σε αιμικό σίδηρο, ο οποίος μπορεί να ενισχύσει το οξειδωτικό στρες και τη φλεγμονή, παράγοντες που εμπλέκονται στην παθογένεση του διαβήτη.

Νεότερη έρευνα του 2024 έδειξε ότι η αντικατάσταση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων με πιο υγιεινές επιλογές μπορεί να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι για κάθε αύξηση κατά 10% της συμμετοχής των υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων στη διατροφή, ο κίνδυνος διαβήτη αυξανόταν κατά 17%. Ωστόσο, η κατανάλωση ελάχιστα επεξεργασμένων τροφίμων μπορούσε να αντισταθμίσει αυτόν τον κίνδυνο.

Οι ομάδες υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων που εμφάνισαν τον υψηλότερο κίνδυνο ήταν τα αλμυρά σνακ, τα ζωικά προϊόντα όπως τα επεξεργασμένα κρέατα, τα έτοιμα γεύματα και τα ζαχαρούχα ή τεχνητά γλυκαντικά ποτά. Αντίθετα, ορισμένες κατηγορίες υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων, όπως το ψωμί, τα μπισκότα, τα δημητριακά πρωινού, τα επιδόρπια και οι φυτικές εναλλακτικές, δεν φάνηκαν να αυξάνουν τον κίνδυνο, γεγονός που υποδηλώνει την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Οι ειδικοί τονίζουν ότι οι μικρές, σταδιακές αλλαγές είναι συχνά πιο αποτελεσματικές από τις ριζικές. Η αντικατάσταση ζαχαρούχων σνακ με φρούτα ή ξηρούς καρπούς, η επιλογή απλού γιαουρτιού αντί για γλυκαντικό, καθώς και το μαγείρεμα περισσότερων γευμάτων στο σπίτι μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη βελτίωση της διατροφής. Παράλληλα, η αντικατάσταση επεξεργασμένων κρεάτων με άπαχο κοτόπουλο, ψάρι ή φυτικές επιλογές αποτελεί μια πρακτική στρατηγική με σημαντικά οφέλη για την υγεία.