Αρχαίες ασθένειες αποκαλύπτουν τώρα τα μυστικά τους

Νέα διεθνής μελέτη, με επικεφαλής ερευνήτρια από το Charles Sturt University, αμφισβητεί μια μακροχρόνια αντίληψη σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες αναγνωρίζουν αρχαίες ασθένειες. Η ανάλυση σκελετικών καταλοίπων παιδιών που έζησαν στο προϊστορικό Βιετνάμ δείχνει ότι οι τρεπονηματώδεις λοιμώξεις, μια ομάδα ασθενειών που περιλαμβάνει τη σύφιλη, τη νόσο yaws και την ενδημική σύφιλη, μπορούσαν να μεταδίδονται από τη μητέρα στο παιδί ήδη πριν από χιλιάδες χρόνια.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο International Journal of Osteoarchaeology, εξέτασε 309 ανθρώπους από 16 αρχαιολογικούς χώρους στο βόρειο και νότιο Βιετνάμ, οι οποίοι έζησαν σε μια περίοδο από περίπου 10.000 έως 1.000 χρόνια πριν. Σε τρία παιδιά εντοπίστηκαν χαρακτηριστικές αλλοιώσεις στα δόντια και στα οστά, συμβατές με συγγενή τρεπονημάτωση και ηλικίας τουλάχιστον 3.500 ετών.

Δύο από τα παιδιά προέρχονταν από τον αρχαιολογικό χώρο Man Bac στο βόρειο Βιετνάμ, όπου προηγούμενες έρευνες είχαν καταγράψει ασυνήθιστα υψηλά ποσοστά τρεπονηματώδους νόσου. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι οι περισσότερες λοιμώξεις στον συγκεκριμένο πληθυσμό εντοπίζονταν σε παιδιά και εφήβους. Το μοτίβο αυτό παραπέμπει περισσότερο σε μη σεξουαλικά μεταδιδόμενη μορφή της νόσου, όπως η πλανόδιος τρεπονημάτωση ή φραμπαισία, η οποία μεταδίδεται κυρίως μέσω στενής επαφής με το δέρμα και εμφανίζεται κυρίως σε τροπικές περιοχές.

Μέχρι σήμερα, η παρουσία συγγενούς λοίμωξης σε αρχαιολογικά κατάλοιπα θεωρούνταν ισχυρή ένδειξη ότι επρόκειτο για σεξουαλικά μεταδιδόμενη σύφιλη. Τα νέα ευρήματα, όμως, δείχνουν ότι η υπόθεση αυτή μπορεί να είναι λανθασμένη. Σύμφωνα με την επικεφαλής της μελέτης, Melandri Vlok, και άλλες τρεπονηματώδεις ασθένειες μπορούν να μεταδίδονται από τη μητέρα στο παιδί.

Η ανακάλυψη μπορεί να επηρεάσει και τη μελέτη της προέλευσης της σύφιλης, ένα από τα μεγαλύτερα ιστορικά ερωτήματα της ιατρικής. Οι επιστήμονες έχουν χρησιμοποιήσει στο παρελθόν ενδείξεις συγγενούς λοίμωξης για να υποστηρίξουν ή να απορρίψουν την παρουσία της σύφιλης σε διάφορες περιοχές πριν από τα ταξίδια του Χριστόφορου Κολόμβου. Ωστόσο, η νέα μελέτη υποδεικνύει ότι η συγγενής μετάδοση από μόνη της δεν αρκεί για να ξεχωρίσει τη σεξουαλικά μεταδιδόμενη σύφιλη από άλλες παρόμοιες λοιμώξεις.

Η έρευνα αναδεικνύει επίσης τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι επιστήμονες όταν μελετούν αρχαίες ασθένειες. Σε τροπικές περιοχές όπως η Νοτιοανατολική Ασία, το αρχαίο DNA συχνά διατηρείται σε πολύ κακή κατάσταση, γεγονός που δυσκολεύει την ακριβή ταυτοποίηση των παθογόνων. Παράλληλα, η καταστροφική δειγματοληψία ανθρώπινων καταλοίπων δημιουργεί σημαντικά ηθικά ζητήματα. Οι ερευνητές τονίζουν ότι μελλοντικές μελέτες θα πρέπει να πραγματοποιούνται σε συνεργασία με τις κοινότητες που συνδέονται με τα αρχαιολογικά κατάλοιπα, δίνοντας προτεραιότητα στη διατήρησή τους.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Τα ευρήματα δείχνουν τελικά ότι η ιστορία των τρεπονηματωδών ασθενειών είναι πολύ πιο σύνθετη από ό,τι πιστευόταν. Αντί να επικεντρώνονται αποκλειστικά στην προέλευση της σύφιλης, οι επιστήμονες προτείνουν να εξεταστεί ο τρόπος με τον οποίο διαφορετικές μορφές αυτών των ασθενειών εξελίχθηκαν μαζί με τους ανθρώπινους πληθυσμούς και τις αλλαγές στο περιβάλλον. Η κατανόηση αυτής της σύνθετης εξέλιξης είναι απαραίτητη για την ανασύνθεση του τρόπου με τον οποίο οι λοιμώδεις ασθένειες επηρέασαν την ανθρώπινη ιστορία, ιδιαίτερα καθώς ασθένειες όπως το yaws φαίνεται να επανεμφανίζονται σε συνθήκες κλιματικής αλλαγής.