Αναιμία, κόπωση, νευρολογικές διαταραχές και προβλήματα μνήμης από την έλλειψη μίας βιταμίνης

Η βιταμίνη Β12 θεωρείται ένα από τα πιο σημαντικά θρεπτικά συστατικά για τον ανθρώπινο οργανισμό. Συμβάλλει στη δημιουργία ερυθρών αιμοσφαιρίων, στη σωστή λειτουργία του νευρικού συστήματος και στην παραγωγή και επιδιόρθωση του DNA. Χωρίς επαρκή ποσότητα Β12, το σώμα δεν μπορεί να λειτουργήσει σωστά, γεγονός που εξηγεί γιατί η ανεπάρκειά της συνδέεται με σοβαρά προβλήματα υγείας.

Η Β12, γνωστή και ως κοβαλαμίνη, βρίσκεται κυρίως σε ζωικά προϊόντα όπως το κρέας, τα ψάρια, τα αυγά και τα γαλακτοκομικά. Για όσους δεν καταναλώνουν ζωικές τροφές, ορισμένα δημητριακά και άλλα προϊόντα εμπλουτίζονται με τη βιταμίνη αυτή. Παρότι οι περισσότεροι άνθρωποι λαμβάνουν επαρκείς ποσότητες μέσω μιας ισορροπημένης διατροφής, υπάρχουν ομάδες που κινδυνεύουν περισσότερο από έλλειψη, όπως οι vegans, οι ηλικιωμένοι και όσοι πάσχουν από προβλήματα απορρόφησης στο έντερο.

Η ανεπάρκεια Β12 μπορεί να προκαλέσει αναιμία, κόπωση, νευρολογικές διαταραχές και προβλήματα μνήμης. Τα τελευταία χρόνια, όμως, οι επιστήμονες εξετάζουν και μια διαφορετική πλευρά του ζητήματος: αν τα πολύ υψηλά επίπεδα Β12 ή η υπερβολική χρήση συμπληρωμάτων σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου.

Η σχέση αυτή είναι περίπλοκη. Η Β12 συμμετέχει στη διαδικασία αντιγραφής του DNA, κάτι απαραίτητο για τη δημιουργία νέων κυττάρων. Όταν τα επίπεδά της είναι χαμηλά, το DNA μπορεί να αντιγράφεται λανθασμένα, αυξάνοντας θεωρητικά τον κίνδυνο μεταλλάξεων και εμφάνισης καρκίνου, ιδιαίτερα στο παχύ έντερο. Για τον λόγο αυτό, η έλλειψη Β12 θεωρείται σοβαρό πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπίζεται.

Ωστόσο, ορισμένες πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι ούτε τα υπερβολικά υψηλά επίπεδα είναι απαραίτητα ωφέλιμα. Έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 2025 στο Βιετνάμ έδειξε ότι τόσο η πολύ χαμηλή όσο και η πολύ υψηλή πρόσληψη Β12 συνδέονταν με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου. Οι επιστήμονες περιέγραψαν το φαινόμενο ως «σχέση σχήματος U», όπου οι ακραίες τιμές φαίνεται να είναι πιο επιβαρυντικές από τα φυσιολογικά επίπεδα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Β12 προκαλεί καρκίνο. Οι περισσότερες σχετικές μελέτες είναι παρατηρητικές και δείχνουν μόνο συσχετισμούς, όχι άμεση αιτία και αποτέλεσμα. Παρ’ όλα αυτά, τα ευρήματα υπογραμμίζουν τη σημασία της ισορροπίας και της αποφυγής υπερβολών.

Θεωρητικά, επειδή η Β12 βοηθά την ανάπτυξη και ανανέωση των κυττάρων, θα μπορούσε να υποστηρίζει όχι μόνο τα υγιή κύτταρα αλλά και τα προκαρκινικά ή καρκινικά. Αν υπάρχουν ήδη ανώμαλα κύτταρα στον οργανισμό, οι μεγάλες ποσότητες Β12 ίσως διευκολύνουν την ανάπτυξή τους. Ωστόσο, αυτή η υπόθεση είναι δύσκολο να αποδειχθεί επιστημονικά στους ανθρώπους.

Οι περισσότερες έρευνες για τη μακροχρόνια χρήση υψηλών δόσεων βιταμινών Β δεν έχουν δείξει σαφή προστατευτική δράση απέναντι στον καρκίνο. Αντίθετα, ορισμένες μελέτες συνέδεσαν τη μακροχρόνια λήψη υψηλών δόσεων Β6 και Β12 με ελαφρώς αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα, ιδιαίτερα σε άνδρες καπνιστές. Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τέτοιες μελέτες δεν αποδεικνύουν ότι τα συμπληρώματα ήταν η πραγματική αιτία.

Παράλληλα, οι γιατροί έχουν παρατηρήσει ότι πολλοί ασθενείς με καρκίνο εμφανίζουν αυξημένα επίπεδα Β12 στο αίμα. Αυτό δημιούργησε το ερώτημα αν η υψηλή Β12 συμβάλλει στην ανάπτυξη της νόσου ή αν αποτελεί συνέπεια του ίδιου του καρκίνου. Σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι πιθανότερο είναι να συμβαίνει το δεύτερο.

Οι όγκοι φαίνεται ότι μπορούν να επηρεάζουν το ήπαρ, όπου αποθηκεύεται η Β12, ή να αυξάνουν συγκεκριμένες πρωτεΐνες που μεταφέρουν τη βιταμίνη στο αίμα. Έτσι, οι εξετάσεις δείχνουν υψηλές τιμές χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι ο οργανισμός χρησιμοποιεί περισσότερη Β12. Για τον λόγο αυτό, οι επιστήμονες θεωρούν πλέον ότι τα αυξημένα επίπεδα Β12 μπορεί να λειτουργούν περισσότερο ως δείκτης ύπαρξης ή εξέλιξης καρκίνου παρά ως αιτία του.

Για τους περισσότερους ανθρώπους, πάντως, δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας. Η Β12 που λαμβάνεται μέσω μιας φυσιολογικής διατροφής σπάνια προκαλεί προβλήματα, καθώς είναι δύσκολο να καταναλωθούν υπερβολικές ποσότητες μόνο από τις τροφές. Η ανεπάρκεια παραμένει πολύ πιο συχνή και επικίνδυνη από την υπερβολή.

Η βασική ανησυχία αφορά κυρίως τη μακροχρόνια χρήση υψηλών δόσεων συμπληρωμάτων χωρίς ιατρική παρακολούθηση ή τις επίμονες υψηλές τιμές Β12 στις εξετάσεις αίματος χωρίς εμφανή αιτία. Οι ειδικοί τονίζουν ότι η πρόληψη του καρκίνου δεν εξαρτάται από μία μόνο βιταμίνη αλλά από συνολικά υγιεινές συνήθειες, όπως σωστή διατροφή, άσκηση, αποφυγή καπνίσματος και τακτικούς ιατρικούς ελέγχους.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Επομένως, η βιταμίνη Β12 πρέπει να λαμβάνεται στις σωστές ποσότητες, είτε μέσω τροφών είτε μέσω συμπληρωμάτων όταν υπάρχει ανάγκη. Ο στόχος δεν είναι η υπερβολή, αλλά η ισορροπία.