Αδυνάτισμα: Στο μικροσκόπιο ο χρόνος και όχι το είδος διατροφής

Η διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους μπορεί να εξαρτάται όχι μόνο από το τι τρώμε, αλλά και από το πότε τρώμε. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity έδειξε ότι δύο συγκεκριμένες συνήθειες συνδέονται με χαμηλότερο δείκτη μάζας σώματος (BMI) με την πάροδο του χρόνου: H παράταση της νυχτερινής νηστείας και η κατανάλωση πρωινού νωρίς το πρωί. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από το Barcelona Institute for Global Health (ISGlobal), ένα ερευνητικό κέντρο που υποστηρίζεται από το la Caixa Foundation.

Τα αποτελέσματα βασίστηκαν σε δεδομένα από περισσότερους από 7.000 ενήλικες ηλικίας 40 έως 65 ετών, οι οποίοι συμμετείχαν στο πρόγραμμα GCAT | Genomes for Life, το οποίο συντονίζεται από το Germans Trias i Pujol Research Institute (IGTP). Το 2018, οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια με πληροφορίες σχετικά με το ύψος, το βάρος, την ώρα των γευμάτων, τις καθημερινές συνήθειες και το κοινωνικοοικονομικό τους υπόβαθρο. Πέντε χρόνια αργότερα, το 2023, περισσότεροι από 3.000 από αυτούς επέστρεψαν για επανέλεγχο, όπου καταγράφηκαν νέες μετρήσεις και συλλέχθηκαν επιπλέον δεδομένα. Έτσι, οι ερευνητές μπόρεσαν να παρακολουθήσουν αλλαγές στο βάρος και να εντοπίσουν μοτίβα που εμφανίστηκαν με την πάροδο του χρόνου.

Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν ότι η παράταση της νυχτερινής νηστείας, δηλαδή το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα μεταξύ του τελευταίου γεύματος το βράδυ και του πρώτου γεύματος το πρωί, μπορεί να συμβάλλει στη διατήρηση ενός υγιούς βάρους, εφόσον συνοδεύεται από νωρίς βραδινό και νωρίς πρωινό.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτό πιθανόν συμβαίνει επειδή η κατανάλωση τροφής νωρίτερα μέσα στην ημέρα είναι πιο συμβατή με τους κιρκαδικούς ρυθμούς του οργανισμού, δηλαδή το «βιολογικό ρολόι» που ρυθμίζει τις λειτουργίες του σώματος. Όταν τρώμε νωρίτερα, ο οργανισμός φαίνεται να καίει θερμίδες πιο αποτελεσματικά και να ρυθμίζει καλύτερα την όρεξη, κάτι που βοηθά στη διατήρηση φυσιολογικού βάρους. Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι είναι ακόμη νωρίς για οριστικά συμπεράσματα και ότι απαιτούνται περισσότερες μελέτες πριν δοθούν συγκεκριμένες συστάσεις.

Διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών

Η ανάλυση των αποτελεσμάτων έδειξε αξιοσημείωτες διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών. Οι γυναίκες είχαν κατά μέσο όρο χαμηλότερο BMI, ακολουθούσαν πιο πιστά τη μεσογειακή διατροφή και κατανάλωναν λιγότερο αλκοόλ σε σύγκριση με τους άνδρες. Παράλληλα όμως, ανέφεραν χειρότερη ψυχική υγεία και συχνότερα είχαν την ευθύνη για την επίβλεψη του σπιτιού ή της οικογένειας.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μια στατιστική μέθοδο που ονομάζεται «ανάλυση ομάδων» (cluster analysis) για να κατηγοριοποιήσουν τους συμμετέχοντες με παρόμοια χαρακτηριστικά. Μια μικρή ομάδα ανδρών ξεχώρισε ιδιαίτερα: αυτοί οι άνδρες συνήθιζαν να καταναλώνουν το πρώτο τους γεύμα μετά τις 14:00 και να νηστεύουν περίπου 17 ώρες. Σε σύγκριση με τους υπόλοιπους, είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να καπνίζουν και να πίνουν αλκοόλ, ήταν λιγότερο σωματικά δραστήριοι και ακολουθούσαν λιγότερο τη μεσογειακή διατροφή. Επιπλέον, είχαν συχνότερα χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο και υψηλότερα ποσοστά ανεργίας. Ένα παρόμοιο μοτίβο δεν παρατηρήθηκε στις γυναίκες.

Διαλειμματική νηστεία και παράλειψη πρωινού

Η μελέτη εξέτασε επίσης μια μορφή διαλειμματικής νηστείας, γνωστή ως «νυχτερινή νηστεία». Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι σε μια υποομάδα ανδρών που παρέλειπαν το πρωινό ως μορφή διαλειμματικής νηστείας, η πρακτική αυτή δεν είχε σημαντική επίδραση στο σωματικό βάρος. Άλλες μελέτες σε άτομα με παχυσαρκία έχουν δείξει ότι η παράλειψη πρωινού δεν είναι πιο αποτελεσματική από τη γενική μείωση θερμίδων όσον αφορά τη μακροχρόνια απώλεια βάρους. Αυτό σημαίνει ότι το απλό «να μην τρως πρωινό» δεν αποτελεί απαραίτητα καλύτερη στρατηγική για έλεγχο βάρους.

Χρονοδιατροφή και βιολογικό ρολόι

Η έρευνα αυτή εντάσσεται σε έναν αναδυόμενο επιστημονικό κλάδο που ονομάζεται «χρονοδιατροφή» (chrononutrition). Ο κλάδος αυτός δεν εξετάζει μόνο τι τρώμε, αλλά και πότε και πόσο συχνά τρώμε. Η βασική ιδέα είναι ότι ασυνήθιστα μοτίβα διατροφής μπορεί να έρχονται σε σύγκρουση με το κιρκαδικό σύστημα του οργανισμού, δηλαδή το σύνολο των εσωτερικών «ρολογιών» που ρυθμίζουν τον κύκλο ημέρας και νύχτας και τις φυσιολογικές λειτουργίες του σώματος.

Όταν οι ώρες των γευμάτων δεν συμβαδίζουν με τους φυσικούς ρυθμούς του σώματος, μπορεί να διαταραχθούν διαδικασίες όπως ο μεταβολισμός, η παραγωγή ενέργειας και η ρύθμιση της όρεξης. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους οι ερευνητές θεωρούν ότι η κατανάλωση γευμάτων νωρίς μέσα στην ημέρα μπορεί να είναι πιο ωφέλιμη για τον οργανισμό.

Οφέλη για την υγεία πέρα από το βάρος

Η συγκεκριμένη μελέτη βασίζεται σε προηγούμενες έρευνες της ίδιας ερευνητικής ομάδας στον τομέα της χρονοδιατροφής. Προηγούμενα αποτελέσματα είχαν δείξει ότι η κατανάλωση βραδινού και πρωινού νωρίτερα μέσα στην ημέρα σχετίζεται με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων και σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Αυτά τα ευρήματα ενισχύουν την ιδέα ότι η χρονική στιγμή των γευμάτων παίζει σημαντικό ρόλο στη μακροχρόνια υγεία, πέρα από την απλή διαχείριση του σωματικού βάρους.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Συνολικά, τα αποτελέσματα της μελέτης υποδηλώνουν ότι η σωστή χρονική οργάνωση των γευμάτων -όπως ένα νωρίς βραδινό, ένα νωρίς πρωινό και μια επαρκής περίοδος νυχτερινής νηστείας- μπορεί να αποτελέσει έναν σημαντικό παράγοντα για τη διατήρηση υγιούς βάρους και την πρόληψη χρόνιων νοσημάτων. Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι απαιτούνται περισσότερες μελέτες για να επιβεβαιωθούν αυτά τα ευρήματα και να μετατραπούν σε σαφείς οδηγίες για το κοινό.