Το "κρυφό" φορτίο που κουβαλούν οι γυναίκες με οικογένεια

Η κοινωνιολόγος Leah Ruppanner, καθηγήτρια στο University of Melbourne και συγγραφέας του βιβλίου Drained, μίλησε στο BBC για το «νοητικό φορτίο» που συνεχίζουν να επωμίζονται κυρίως οι γυναίκες μέσα στο σπίτι και την οικογένεια. Παρότι σήμερα υπάρχει μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση γύρω από το θέμα, οι γυναίκες εξακολουθούν να αναλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος αυτής της αόρατης εργασίας, γεγονός που συχνά οδηγεί σε εξουθένωση.

Το νοητικό φορτίο(mental lode) αναφέρεται στη συνεχή πνευματική και συναισθηματική εργασία που απαιτείται για να λειτουργεί ομαλά ένα σπίτι και μια οικογένεια. Περιλαμβάνει δραστηριότητες όπως ο προγραμματισμός γευμάτων, η φροντίδα των παιδιών, η οργάνωση υποχρεώσεων, αλλά και η διαχείριση συναισθημάτων και σχέσεων. Σύμφωνα με τη Ruppanner, αυτό που κάνει το φορτίο τόσο εξαντλητικό είναι ότι δεν σταματά ποτέ: ακόμη και όταν κάποιος ξεκουράζεται ή βγαίνει βόλτα, συνεχίζει να σκέφτεται όλα όσα πρέπει να γίνουν.

Μέσα από εκατοντάδες συνεντεύξεις, η ερευνήτρια κατέληξε ότι το νοητικό φορτίο δεν είναι μία μόνο μορφή εργασίας αλλά οκτώ διαφορετικές κατηγορίες. Η πρώτη είναι η «οργάνωση της ζωής», δηλαδή ο προγραμματισμός και η διαχείριση των καθημερινών υποχρεώσεων του σπιτιού. Η δεύτερη αφορά τη «συναισθηματική υποστήριξη», δηλαδή τη φροντίδα για τα συναισθήματα των άλλων, την παρακολούθηση της διάθεσής τους και την παροχή ψυχολογικής στήριξης.

Η τρίτη κατηγορία είναι η «διατήρηση σχέσεων», που περιλαμβάνει τη φροντίδα των οικογενειακών και κοινωνικών δεσμών, ώστε όλοι να νιώθουν αγαπητοί και συνδεδεμένοι. Η τέταρτη, που η ίδια αποκαλεί «μαγεία», αφορά τη διατήρηση παραδόσεων και τη δημιουργία ξεχωριστών στιγμών, όπως οι γιορτές ή τα γενέθλια. Συχνά οι γυναίκες είναι εκείνες που οργανώνουν όλες τις λεπτομέρειες ώστε αυτές οι στιγμές να φαίνονται «μαγικές».

Η πέμπτη μορφή είναι η «οικοδόμηση ονείρων», δηλαδή η προσπάθεια να βοηθηθούν οι άνθρωποι της οικογένειας να πραγματοποιήσουν τις φιλοδοξίες και τα ενδιαφέροντά τους. Αυτό μπορεί να σημαίνει την εγγραφή των παιδιών σε δραστηριότητες ή τη στήριξη της καριέρας του συντρόφου. Η έκτη αφορά την «ατομική φροντίδα», δηλαδή τη διατήρηση της σωματικής και ψυχικής υγείας, αλλά και της κοινωνικής εικόνας.

Η έβδομη κατηγορία σχετίζεται με την «ασφάλεια». Περιλαμβάνει τη συνεχή ανησυχία για την προστασία των αγαπημένων προσώπων και της κοινότητας, είτε σε πραγματικές είτε σε υποθετικές καταστάσεις κινδύνου. Ορισμένες ομάδες, όπως οι οικογένειες ατόμων με αναπηρία ή οι φυλετικές μειονότητες, βιώνουν ακόμη μεγαλύτερο βάρος σε αυτόν τον τομέα. Τέλος, η όγδοη μορφή, η «μετα-φροντίδα», αφορά τον ευρύτερο προβληματισμό για το αν ζούμε σύμφωνα με τις αξίες μας και αν δημιουργούμε τον κόσμο μέσα στον οποίο θέλουμε να ζούμε.

Η Ruppanner εξηγεί ότι ασχολήθηκε με το θέμα επειδή, παρότι οι άνδρες συμμετέχουν περισσότερο στις δουλειές του σπιτιού σε σχέση με παλαιότερα, οι γυναίκες εξακολουθούν να νιώθουν υπερφορτωμένες. Το στοιχείο που δεν καταγραφόταν στις προηγούμενες έρευνες ήταν ακριβώς αυτή η αόρατη ψυχική εργασία.

Για να μετρήσει την επίδραση του νοητικού φορτίου, δημιούργησε μια κλίμακα εξουθένωσης. Ρωτούσε τις γυναίκες αν είχαν ενέργεια να αντιμετωπίσουν έκτακτες καταστάσεις ή αν στο τέλος της ημέρας αισθάνονταν ψυχικά εξαντλημένες. Όπως διαπίστωσε, σχεδόν όλες οι μητέρες λειτουργούσαν «σε έλλειμμα», χωρίς επαρκή ψυχική ενέργεια για προσωπικές ευκαιρίες ή δημιουργικές εμπειρίες.

Η κοινωνιολόγος τονίζει ότι για να μειωθεί αυτό το βάρος, οι γυναίκες πρέπει να σταματήσουν να αισθάνονται υπεύθυνες για τα πάντα και για τα συναισθήματα όλων. Από μικρή ηλικία πολλές γυναίκες κοινωνικοποιούνται ώστε να είναι συνεχώς ευγενικές, υποστηρικτικές και διαθέσιμες για τους άλλους, συχνά εις βάρος του εαυτού τους. Η ίδια υποστηρίζει ότι χρειάζεται να μάθουμε να αναγνωρίζουμε πότε πραγματικά απαιτείται η παρέμβασή μας και πότε όχι.

Σε μια πιλοτική έρευνα, η Ruppanner έδωσε σε γυναίκες χρήματα ώστε να μειώσουν το νοητικό τους φορτίο. Παρατήρησε ότι πολλές δυσκολεύονταν να ξοδέψουν τα χρήματα για τον εαυτό τους, επειδή ένιωθαν ενοχές. Ωστόσο, όσες τελικά επένδυσαν στον εαυτό τους ένιωσαν σημαντική ανακούφιση. Μία γυναίκα χρησιμοποίησε τα χρήματα για ένα σαββατοκύριακο μακριά από το σπίτι και διαπίστωσε ότι η απουσία της επέτρεψε στον σύντροφό της να αναλάβει περισσότερες ευθύνες.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Η έρευνα δείχνει επίσης ότι όσο πιο μορφωμένες και οικονομικά ανεξάρτητες είναι οι γυναίκες, τόσο πιο ισότιμη γίνεται η κατανομή των οικιακών εργασιών. Αυτό βελτιώνει όχι μόνο τη ζωή των γυναικών αλλά και τις σχέσεις των ζευγαριών συνολικά. Σύμφωνα με τη Ruppanner, η ενδυνάμωση των γυναικών δεν ωφελεί μόνο τις ίδιες αλλά ολόκληρη την κοινωνία.