Άνδρες και ριψοκίνδυνες συμπεριφορές: Ο ρόλος της τεστοστερόνης

Μία μόνο δόση τεστοστερόνης μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι άνδρες μαθαίνουν να αποφεύγουν τον κίνδυνο. Σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό BiologicalPsychology, η ορμόνη κάνει τους άνδρες πιο ευαίσθητους στα αρνητικά αποτελέσματα όταν απειλείται η δική τους ασφάλεια, επηρεάζοντας έτσι τις συμπεριφορές που σχετίζονται με την αυτοπροστασία και την κοινωνικότητα.

Η τεστοστερόνη είναι γνωστή για τον ρόλο της στην επιδίωξη κοινωνικού κύρους και ανταμοιβών. Ωστόσο, η αποφυγή κινδύνου είναι εξίσου σημαντική για την κοινωνική θέση ενός ατόμου. Το να προστατεύει κάποιος τον εαυτό του δείχνει δύναμη και ικανότητα, ενώ το να αποφεύγει να προκαλέσει κακό σε άλλους δείχνει ηθική και αξιοπιστία. Οι επιστήμονες υποψιάστηκαν ότι η τεστοστερόνη μπορεί να επηρεάζει και τα δύο είδη συμπεριφοράς,την αυτοπροστασία και την προκοινωνικότητα αλλά με διαφορετικούς τρόπους στον εγκέφαλο.

Για να ελέγξουν αυτή την ιδέα, οι ερευνητές επέλεξαν 120 υγιείς άνδρες φοιτητές. Σε μια διπλά τυφλή διαδικασία, οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία ώστε να λάβουν είτε μία δόση τεστοστερόνης σε μορφή γέλης είτε ένα εικονικό φάρμακο (placebo). Τρεις ώρες αργότερα, όταν τα επίπεδα της ορμόνης είχαν φτάσει στο μέγιστο, ξεκίνησαν μια δοκιμασία.

Στο πείραμα, οι συμμετέχοντες έβλεπαν δύο σύμβολα στην οθόνη και έπρεπε να επιλέξουν ποιο από τα δύο ήταν «πιο ασφαλές». Το ένα σύμβολο είχε 75% πιθανότητα να αποτρέψει ένα ελαφρύ ηλεκτροσόκ, ενώ το άλλο μόνο 25%. Σε κάποιες σειρές δοκιμών, το ηλεκτροσόκ αφορούσε τον ίδιο τον συμμετέχοντα (συνθήκη «Εαυτός»), ενώ σε άλλες έναν άγνωστο που πίστευαν ότι βρισκόταν σε άλλο δωμάτιο (συνθήκη «Άλλος»). Στόχος ήταν να μάθουν, ποιο σύμβολο προστάτευε καλύτερα από τη βλάβη.

Και οι δύο ομάδες -τεστοστερόνης και placebo-τα κατάφεραν. Οι περισσότεροι συμμετέχοντες προστάτευαν πιο αποτελεσματικά τον εαυτό τους απ’ ό,τι τον άλλον, όμως μάθαιναν πιο γρήγορα όταν αποφάσιζαν για τον άλλον. Η ομάδα τεστοστερόνης παρουσίασε μια μικρή αλλά χαρακτηριστική διαφορά: έδειξε μεγαλύτερη εμμονή στην αυτοπροστασία, δηλαδή η διαφορά ανάμεσα στο πώς μάθαιναν για τον «εαυτό» και για τον «άλλο» διατηρήθηκε για περισσότερη ώρα.

Οι ερευνητές ανέλυσαν τα αποτελέσματα με μοντέλα ενισχυτικής μάθησης (reinforcementlearning). Αυτά τα μοντέλα μετρούν πώς οι άνθρωποι προσαρμόζουν τις επιλογές τους ανάλογα με το αποτέλεσμα. Κάθε φορά που κάτι πάει καλύτερα ή χειρότερα από το αναμενόμενο, δημιουργείται ένα «σφάλμα πρόβλεψης». Αν, για παράδειγμα, κάποιος δεχτεί σοκ ενώ περίμενε να το αποφύγει, αυτό είναι ένα αρνητικό αποτέλεσμα, και το μυαλό του μαθαίνει να αποφεύγει αυτή την επιλογή στο μέλλον. Αντίθετα, αν καταφέρει να αποφύγει το σοκ, αυτό είναι ένα θετικό αποτέλεσμα που ενισχύει την ασφαλή επιλογή.

Στην ομάδα placebo, οι άνδρες έμαθαν πιο γρήγορα από τα αρνητικά αποτελέσματα όταν ο κίνδυνος αφορούσε άλλον άνθρωπο, δείχνοντας ευαισθησία στο να μη βλάψουν κάποιον. Αντίθετα, στην ομάδα τεστοστερόνης, οι άνδρες έδιναν περισσότερη σημασία στα αρνητικά αποτελέσματα που αφορούσαν τους ίδιους και λιγότερη στα θετικά. Με απλά λόγια, η τεστοστερόνη έκανε τους συμμετέχοντες πιο προσεκτικούς απέναντι στον προσωπικό κίνδυνο, χωρίς να αλλάζει πολύ τη συμπεριφορά τους προς τους άλλους.

Όταν οι ερευνητές υπολόγισαν έναν δείκτη “προκοινωνικής μάθησης”, δηλαδή πόσο καλύτερα μάθαιναν για τους άλλους σε σχέση με τον εαυτό, διαπίστωσαν ότι η τεστοστερόνη μείωσε αυτόν τον δείκτη. Όχι επειδή οι άνδρες έγιναν πιο αδιάφοροι, αλλά επειδή η μάθηση που αφορούσε την προσωπική ασφάλεια έγινε πολύ ισχυρότερη.

Τέλος, φάνηκε ότι η τεστοστερόνη επηρέασε και τη σχέση ανάμεσα στο άγχος και στη μάθηση. Στην ομάδα placebo, οι πιο αγχώδεις άνδρες μάθαιναν γρηγορότερα όταν κινδύνευε άλλος άνθρωπος, ενώ στην ομάδα τεστοστερόνης συνέβη το αντίθετο. Αυτό δείχνει ότι η τεστοστερόνη ίσως έχει αγχολυτική δράση, μειώνοντας την υπερευαισθησία στον φόβο.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Συνοψίζοντας, η μελέτη δείχνει ότι η τεστοστερόνη δεν αυξάνει απλώς την επιθετικότητα, αλλά ρυθμίζει τη μάθηση και την ευαισθησία στον κίνδυνο. Κάνει τους άνδρες να δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στην αποφυγή προσωπικής βλάβης, ενώ η συμπεριφορά προς τους άλλους μένει σχετικά σταθερή. Ωστόσο, χρειάζονται μελλοντικές έρευνες, με γυναίκες συμμετέχουσες και μεγαλύτερα δείγματα, για να επιβεβαιωθούν τα αποτελέσματα και να διερευνηθεί πώς η κοινωνική πίεση ή η παρακολούθηση από άλλους επηρεάζει τη δράση της ορμόνης.