Ο ήλιος είναι φίλος αλλά και εχθρός της υγείας και της ομορφιάς μας

Ήταν το μακρινό 1923, που οι φωτογραφίες της Κοκό Σανέλ να επιστρέφει από κρουαζιέρα στη Μεσόγειο με έντονο μαύρισμα, έκαναν το ηλιοκαμένο δέρμα σύμβολο κοινωνικού κύρους και άλλαξαν τη δυτική αντίληψη για την ηλιοθεραπεία. Μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα, μάλιστα, το «υγιές μαύρισμα» ενθαρρυνόταν ενεργά. Η ηλιοθεραπεία χρησιμοποιούνταν και θεραπευτικά, καθώς η ηλιοθεραπεία ή «ηλιοθεραπευτική αγωγή» εφαρμοζόταν σε σανατόρια για την αντιμετώπιση ασθενειών όπως η ραχίτιδα και η φυματίωση. Έναν αιώνα αργότερα, η σχέση μας με τον ήλιο είναι πολύ πιο σύνθετη. Η αύξηση των περιστατικών καρκίνου του δέρματος οδήγησε σε αλλαγή της ιατρικής προσέγγισης και οι εκστρατείες δημόσιας υγείας άρχισαν να δίνουν έμφαση στην αποφυγή της υπερβολικής έκθεσης και στη χρήση αντηλιακού. Η σύνδεση της υπερβολικής υπεριώδους ακτινοβολίας με τον καρκίνο του δέρματος παραμένει αδιαμφισβήτητη.

Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια έρευνες δείχνουν ότι η μέτρια και ελεγχόμενη έκθεση στον ήλιο μπορεί να έχει οφέλη για την υγεία. Η ηλιακή ακτινοβολία βοηθά τον οργανισμό να παράγει βιταμίνη D, απαραίτητη για την υγεία των οστών, τη λειτουργία των μυών και τη ρύθμιση του ανοσοποιητικού συστήματος. Υψηλότερα επίπεδα βιταμίνης D έχουν επίσης συσχετιστεί με χαμηλότερο κίνδυνο ορισμένων ασθενειών.

Η έκθεση στον ήλιο φαίνεται ακόμη να επηρεάζει θετικά την καρδιαγγειακή υγεία. Οι ακτίνες UVA προκαλούν την απελευθέρωση μονοξειδίου του αζώτου στο δέρμα, με αποτέλεσμα τη διαστολή των αγγείων και τη μείωση της αρτηριακής πίεσης. Παράλληλα, το φυσικό φως επηρεάζει τον ύπνο και τη λειτουργία του εγκεφάλου. Το πρωινό φως βοηθά στη ρύθμιση του κιρκάδιου ρυθμού, αυξάνοντας την εγρήγορση και καταστέλλοντας τη μελατονίνη. Μεγαλύτερη έκθεση στο φως της ημέρας έχει συνδεθεί με καλύτερη μνήμη και γνωστική απόδοση, ενώ ορισμένες μελέτες τη συσχετίζουν με μικρότερο κίνδυνο άνοιας. Το ηλιακό φως αυξάνει επίσης τη σεροτονίνη, η οποία σχετίζεται με καλύτερη διάθεση και συγκέντρωση.

Οι ανάγκες διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία, το χρώμα του δέρματος, τη γεωγραφική θέση και τον δείκτη UV. Οι ειδικοί προτείνουν γενικά σύντομες και συχνές εκθέσεις, αντί για παρατεταμένη ηλιοθεραπεία. Για άτομα με ανοιχτόχρωμο δέρμα, λίγα λεπτά έκθεσης στα χέρια, στα πόδια ή στους βραχίονες, αρκετές ημέρες την εβδομάδα, μπορεί να επαρκούν για τη σύνθεση βιταμίνης D. Τα άτομα με σκουρότερο δέρμα ενδέχεται να χρειάζονται περισσότερο χρόνο, καθώς η μελανίνη λειτουργεί ως φυσικό φίλτρο και επιβραδύνει την παραγωγή βιταμίνης D.

Η έκθεση είναι αποτελεσματικότερη κοντά στο μεσημέρι, όταν υπάρχει περισσότερη UVB, η οποία είναι απαραίτητη για τη σύνθεση βιταμίνης D. Παρ’ όλα αυτά, μετά από μια σύντομη έκθεση συνιστάται προστασία με ρούχα, σκιά και αντηλιακό. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται τα άτομα με πολύ ανοιχτόχρωμο δέρμα, πολλούς σπίλους, προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό μελανώματος και όσοι λαμβάνουν ανοσοκατασταλτικά φάρμακα.

Η περισσότερη έκθεση στον ήλιο δεν αυξάνει απεριόριστα την παραγωγή βιταμίνης D, αλλά αυξάνει τον κίνδυνο εγκαυμάτων, πρόωρης γήρανσης του δέρματος, μελάγχρωσης και κυρίως καρκίνου του δέρματος. Το μελάνωμα, η πιο επικίνδυνη μορφή καρκίνου του δέρματος, παρουσιάζει αυξημένα ποσοστά σε πολλές χώρες. Η υπεριώδης ακτινοβολία και η χρήση τεχνητού μαυρίσματος θεωρούνται σημαντικοί παράγοντες κινδύνου.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η προστασία στην παιδική και εφηβική ηλικία, καθώς η έκθεση στον ήλιο κατά τα πρώτα 20 χρόνια της ζωής επηρεάζει σημαντικά τον μελλοντικό κίνδυνο καρκίνου του δέρματος. Η υπεριώδης ακτινοβολία μπορεί επίσης να προκαλέσει καταρράκτη, γι’ αυτό συνιστώνται γυαλιά ηλίου με προστασία UV400.

Από την άλλη πλευρά, η ανεπαρκής έκθεση στον ήλιο μπορεί να οδηγήσει σε έλλειψη βιταμίνης D, ιδιαίτερα τον χειμώνα και σε περιοχές με περιορισμένη ηλιοφάνεια. Η σοβαρή και παρατεταμένη έλλειψη μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στα οστά, όπως ραχίτιδα και οστεομαλακία. Η ανεπάρκεια μπορεί, ωστόσο, να αντιμετωπιστεί και με συμπληρώματα βιταμίνης D, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Το βασικό μήνυμα των ειδικών είναι απλό: λίγο και συχνά. Μικρές, ελεγχόμενες περίοδοι έκθεσης μπορούν να προσφέρουν οφέλη, ενώ η παρατεταμένη έκθεση χωρίς προστασία αυξάνει σημαντικά τους κινδύνους. Η σωστή ισορροπία εξαρτάται από τον τύπο του δέρματος, την ένταση της UV ακτινοβολίας και τις ατομικές ανάγκες. Ο στόχος δεν είναι ούτε η πλήρης αποφυγή του ήλιου ούτε το υπερβολικό μαύρισμα, αλλά η ασφαλής και συνετή έκθεσή μας σε αυτόν.