Συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας και άσκηση- Τι δεν γνωρίζουμε ή επιμένουμε να παραβλέπουμε

Η οστεοαρθρίτιδα είναι η πιο συχνή νόσος των αρθρώσεων παγκοσμίως και επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους. Συμπτώματα όπως δύσκαμπτα γόνατα, πόνος στους γοφούς και επίμονος πόνος στις αρθρώσεις συχνά θεωρούνται φυσιολογικό μέρος της γήρανσης. Ωστόσο, σύμφωνα με ειδικούς, η αντιμετώπιση της οστεοαρθρίτιδας δεν συμβαδίζει πάντα με όσα δείχνει η επιστημονική έρευνα. Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη θεραπειών, αλλά το γεγονός ότι η πιο αποτελεσματική θεραπεία συχνά δεν εφαρμόζεται. Η σωστή άσκηση!

Η πιο ισχυρή και αποδεδειγμένα αποτελεσματική παρέμβαση δεν βρίσκεται σε φάρμακα ή σε χειρουργικές επεμβάσεις, αλλά στην άσκηση και την κίνηση. Παρ’ όλα αυτά, σε πολλά συστήματα υγείας οι ασθενείς σπάνια κατευθύνονται προς προγράμματα άσκησης ή φυσικοθεραπείας, παρόλο που η τακτική σωματική δραστηριότητα έχει αποδειχθεί ότι μειώνει τον πόνο και προστατεύει τις αρθρώσεις.

Έρευνες από χώρες όπως η Ιρλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Νορβηγία και οι Ηνωμένες Πολιτείες δείχνουν ένα σταθερό μοτίβο: λιγότεροι από τους μισούς ασθενείς με οστεοαρθρίτιδα παραπέμπονται σε προγράμματα άσκησης ή φυσικοθεραπείας από τον γιατρό τους. Ταυτόχρονα, περισσότερο από το 60% λαμβάνει θεραπείες που δεν συνιστώνται από τις κλινικές οδηγίες, ενώ περίπου το 40% παραπέμπεται σε χειρουργό πριν εξεταστούν επαρκώς οι μη χειρουργικές επιλογές.

Η σημασία της άσκησης γίνεται πιο σαφής όταν κατανοήσουμε πώς λειτουργούν οι αρθρώσεις. Η Osteoarthritis είναι ο πιο συχνός τύπος αρθρίτιδας και ήδη επηρεάζει περισσότερους από 595 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Σύμφωνα με μια μεγάλη ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet, ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν με οστεοαρθρίτιδα μπορεί να πλησιάσει το ένα δισεκατομμύριο έως το 2050. Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής, η καθιστική ζωή και η αύξηση του υπερβολικού βάρους και της παχυσαρκίας συμβάλλουν σημαντικά σε αυτή την τάση.

Η τακτική σωματική δραστηριότητα δεν βοηθά μόνο στην ανακούφιση των συμπτωμάτων αλλά μπορεί επίσης να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου και να περιορίσει τη σοβαρότητά της. Ο χόνδρος, ο λείος ιστός που καλύπτει τις άκρες των οστών στις αρθρώσεις και λειτουργεί ως «μαξιλάρι» απορρόφησης κραδασμών, δεν διαθέτει δική του αιμάτωση. Για να διατηρηθεί υγιής χρειάζεται κίνηση.

Όταν περπατάμε ή ασκούμε πίεση σε μια άρθρωση, ο χόνδρος συμπιέζεται ελαφρά και αποβάλλει υγρό. Όταν η πίεση μειώνεται, απορροφά ξανά υγρό που περιέχει θρεπτικά συστατικά και φυσικά λιπαντικά. Με αυτόν τον τρόπο κάθε βήμα συμβάλλει στη θρέψη και στη διατήρηση της υγείας της άρθρωσης.

Για τον λόγο αυτόν, η περιγραφή της οστεοαρθρίτιδας ως απλής «φθοράς» των αρθρώσεων θεωρείται παραπλανητική. Οι αρθρώσεις δεν λειτουργούν όπως τα ελαστικά ενός αυτοκινήτου που φθείρονται αναπόφευκτα με τον χρόνο. Αντίθετα, η οστεοαρθρίτιδα είναι μια σύνθετη διαδικασία κατά την οποία συμβαίνουν ταυτόχρονα μηχανισμοί φθοράς αλλά και επιδιόρθωσης. Η κίνηση παίζει καθοριστικό ρόλο στην υποστήριξη της επούλωσης και στη διατήρηση της λειτουργίας της άρθρωσης.

Επιπλέον, η οστεοαρθρίτιδα δεν επηρεάζει μόνο τον χόνδρο. Πρόκειται για νόσο ολόκληρης της άρθρωσης, η οποία περιλαμβάνει το αρθρικό υγρό, το υποκείμενο οστό, τους συνδέσμους, τους γύρω μυς και ακόμη και τα νεύρα που ελέγχουν την κίνηση.

Η στοχευμένη άσκηση μπορεί να επηρεάσει πολλά από αυτά τα στοιχεία ταυτόχρονα. Η μυϊκή αδυναμία είναι ένα από τα πρώτα σημάδια της οστεοαρθρίτιδας, ενώ η ενδυνάμωση των μυών μέσω ασκήσεων αντίστασης μπορεί να βοηθήσει στην αντιστροφή της. Ισχυρές επιστημονικές ενδείξεις δείχνουν ότι οι αδύναμοι μύες αυξάνουν τόσο τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου όσο και την ταχύτερη εξέλιξή της.

Εξειδικευμένα προγράμματα νευρομυϊκής άσκησης, όπως το GLA:D (Good Life with osteoArthritis: Denmark), έχουν σχεδιαστεί ειδικά για άτομα με οστεοαρθρίτιδα στο ισχίο και στο γόνατο. Τα προγράμματα αυτά πραγματοποιούνται συνήθως σε ομαδικές συνεδρίες υπό την επίβλεψη φυσικοθεραπευτών και επικεντρώνονται στη βελτίωση της ποιότητας της κίνησης, της ισορροπίας και της μυϊκής δύναμης. Στόχος τους είναι η ενίσχυση της σταθερότητας των αρθρώσεων και η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των ασθενών στην κίνηση.

Οι συμμετέχοντες σε τέτοια προγράμματα αναφέρουν σημαντική μείωση του πόνου, καλύτερη λειτουργία των αρθρώσεων και βελτίωση της ποιότητας ζωής που μπορεί να διαρκέσει έως και 12 μήνες μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος.

Η άσκηση ωφελεί συνολικά τον οργανισμό. Έχει αποδειχθεί ότι συμβάλλει θετικά στην πρόληψη και διαχείριση περισσότερων από 26 χρόνιων ασθενειών. Στην οστεοαρθρίτιδα τα οφέλη της δεν περιορίζονται μόνο στην ενδυνάμωση των μυών ή στη στήριξη του χόνδρου. Επηρεάζει επίσης τη φλεγμονή, τις μεταβολικές διαδικασίες και τις ορμονικές αλλαγές που συμβάλλουν στην εξέλιξη της νόσου.

Η παχυσαρκία αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την οστεοαρθρίτιδα και όχι μόνο λόγω της αυξημένης πίεσης στις αρθρώσεις. Το αυξημένο σωματικό λίπος συνδέεται με υψηλότερα επίπεδα φλεγμονωδών ουσιών στο αίμα και στους ιστούς των αρθρώσεων, οι οποίες μπορούν να καταστρέψουν τον χόνδρο και να επιταχύνουν την εξέλιξη της νόσου.

Η τακτική άσκηση μπορεί να περιορίσει αυτές τις επιδράσεις σε μοριακό επίπεδο, μειώνοντας δείκτες φλεγμονής, περιορίζοντας τη βλάβη των κυττάρων και επηρεάζοντας ακόμη και τη λειτουργία των γονιδίων με τρόπο που υποστηρίζει την υγεία των αρθρώσεων.

Σήμερα δεν υπάρχουν φάρμακα που να μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά την πορεία της οστεοαρθρίτιδας. Η χειρουργική αντικατάσταση άρθρωσης μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τη ζωή ορισμένων ασθενών, αλλά πρόκειται για μεγάλη επέμβαση και δεν έχει πάντα τα ίδια αποτελέσματα για όλους.

Για τον λόγο αυτόν, η άσκηση πρέπει να αποτελεί το πρώτο βήμα στη θεραπεία και να παραμένει βασικό μέρος της αντιμετώπισης σε όλα τα στάδια της νόσου. Έχει πολύ λιγότερους κινδύνους από τη χειρουργική επέμβαση και προσφέρει ευρύτερα οφέλη για την υγεία πέρα από τις αρθρώσεις.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Η οστεοαρθρίτιδα δεν είναι απλώς αποτέλεσμα «φθαρμένων» αρθρώσεων. Επηρεάζεται από τη μυϊκή δύναμη, τη φλεγμονή, τον μεταβολισμό και τον τρόπο ζωής. Η συστηματική και οργανωμένη άσκηση μπορεί να αντιμετωπίσει πολλούς από αυτούς τους παράγοντες ταυτόχρονα, προστατεύοντας τον χόνδρο, υποστηρίζοντας τη λειτουργία των αρθρώσεων και βελτιώνοντας τη συνολική υγεία. Πριν καταφύγει κανείς στη χειρουργική επέμβαση, η κίνηση παραμένει μία από τις πιο αποτελεσματικές θεραπείες που διαθέτουμε.