Χυμός από παντζάρια: Αλλαγές στο μικροβίωμα στόματος και εντέρου και μείωση της πίεσης

Η κατανάλωση χυμού παντζαριού φαίνεται πως μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση της υγείας κατά τη γήρανση, κυρίως μέσω της επίδρασής του στα βακτήρια του στόματος και στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης. Έρευνα του Πανεπιστημίου του Exeter έδειξε ότι ηλικιωμένοι που κατανάλωναν χυμό παντζαριού πλούσιο σε νιτρικά άλατα δύο φορές ημερησίως για δύο εβδομάδες παρουσίασαν μείωση της αρτηριακής τους πίεσης. Το ίδιο αποτέλεσμα δεν παρατηρήθηκε στους νεότερους συμμετέχοντες, παρότι και σε αυτούς άλλαξε το μικροβίωμα του στόματος.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Free Radical Biology and Medicine, είναι η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα που εξετάζει πώς τα διατροφικά νιτρικά επηρεάζουν τα βακτήρια του στόματος, την παραγωγή μονοξειδίου του αζώτου και τη λειτουργία των αιμοφόρων αγγείων σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες.

Τα νιτρικά άλατα υπάρχουν φυσικά σε πολλά λαχανικά και παίζουν σημαντικό ρόλο στον οργανισμό. Το παντζάρι αποτελεί ιδιαίτερα πλούσια πηγή, αλλά νιτρικά περιέχουν επίσης το σπανάκι, η ρόκα, το μάραθο, το σέλινο και το kale. Η σημασία τους σχετίζεται με το γεγονός ότι ορισμένα βακτήρια του στόματος μετατρέπουν τα νιτρικά σε ενώσεις που βοηθούν στην παραγωγή μονοξειδίου του αζώτου. Το μόριο αυτό χαλαρώνει τα αιμοφόρα αγγεία και συμβάλλει στη σωστή ρύθμιση της πίεσης.

Όταν όμως διαταράσσεται η ισορροπία των βακτηρίων του στόματος, η διαδικασία αυτή γίνεται λιγότερο αποτελεσματική. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο χυμός παντζαριού τροποποίησε το μικροβίωμα των ηλικιωμένων με τρόπο που ενίσχυσε τη συγκεκριμένη βιολογική οδό.

Στη μελέτη συμμετείχαν 39 άτομα κάτω των 30 ετών και 36 άτομα ηλικίας 60–70 ετών. Οι συμμετέχοντες πέρασαν από δύο διαφορετικές φάσεις διάρκειας δύο εβδομάδων. Στη μία κατανάλωναν χυμό παντζαριού με υψηλή περιεκτικότητα σε νιτρικά, ενώ στην άλλη έπαιρναν placebo χυμό χωρίς νιτρικά. Μεταξύ των δύο φάσεων υπήρχε διάστημα «αποχής» δύο εβδομάδων ώστε να επανέλθει ο οργανισμός στην αρχική κατάσταση.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν γονιδιακή ανάλυση βακτηρίων για να εξετάσουν ποιοι μικροοργανισμοί υπήρχαν στο στόμα πριν και μετά από κάθε φάση. Και στις δύο ηλικιακές ομάδες παρατηρήθηκαν αλλαγές στο μικροβίωμα, όμως οι επιδράσεις ήταν διαφορετικές.

Στους ηλικιωμένους μειώθηκαν σημαντικά τα βακτήρια Prevotella, τα οποία θεωρούνται πιθανώς επιβλαβή σε αυτό το πλαίσιο, ενώ αυξήθηκαν βακτήρια όπως τα Neisseria που συνδέονται με οφέλη για την υγεία. Παράλληλα, οι ηλικιωμένοι ξεκίνησαν τη μελέτη με υψηλότερη αρτηριακή πίεση και μετά την κατανάλωση του χυμού παρουσίασαν μείωσή της. Η αλλαγή αυτή δεν παρατηρήθηκε ούτε μετά το placebo ούτε στους νεότερους συμμετέχοντες.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το αποτέλεσμα σχετίζεται με τη φυσιολογική μείωση της παραγωγής μονοξειδίου του αζώτου με την ηλικία. Καθώς μεγαλώνουμε, η μειωμένη διαθεσιμότητα αυτού του μορίου επηρεάζει τη λειτουργία των αγγείων και αυξάνει τον κίνδυνο υπέρτασης και καρδιαγγειακών προβλημάτων.

Η καθηγήτρια Anni Vanhatalo από το Πανεπιστήμιο του Exeter δήλωσε ότι μια διατροφή πλούσια σε νιτρικά μπορεί να έχει σημαντικά μακροπρόθεσμα οφέλη για τους ηλικιωμένους. Τόνισε επίσης ότι όσοι δεν προτιμούν το παντζάρι μπορούν να λαμβάνουν νιτρικά από άλλα λαχανικά όπως σπανάκι, ρόκα, μάραθο και σέλινο.

Μεταγενέστερες μελέτες ενίσχυσαν την άποψη ότι τα βακτήρια του στόματος παίζουν καθοριστικό ρόλο στη δράση των νιτρικών. Έρευνα του 2025 σε ηλικιωμένους με υπέρταση έδειξε ότι τέσσερις εβδομάδες κατανάλωσης χυμού παντζαριού αύξησαν τα βακτήρια Neisseria και μείωσαν τα Veillonella, χωρίς όμως να αλλάξει σημαντικά το μικροβίωμα του εντέρου. Ωστόσο, σε αυτή τη μελέτη δεν υπήρξε σταθερή βελτίωση της πίεσης, γεγονός που υποδηλώνει ότι η ανταπόκριση εξαρτάται από παράγοντες όπως η φαρμακευτική αγωγή, η κατάσταση της υγείας και το αρχικό μικροβίωμα.

Άλλη πιλοτική μελέτη του 2026 έδειξε ότι το αντισηπτικό στοματικό διάλυμα χλωρεξιδίνης παρεμποδίζει τη μετατροπή των νιτρικών και μειώνει την παραγωγή μονοξειδίου του αζώτου. Παρόμοια αποτελέσματα καταγράφηκαν και σε μελέτη σε ζώα, όπου αντιβακτηριακά στοματικά διαλύματα φάνηκαν να επηρεάζουν αρνητικά τα «ωφέλιμα» βακτήρια που συμμετέχουν στη διαδικασία.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι ο χυμός παντζαριού δεν αντικαθιστά τη φαρμακευτική αγωγή για την υπέρταση. Παρ’ όλα αυτά, τα λαχανικά πλούσια σε νιτρικά μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό μέρος μιας καρδιοπροστατευτικής διατροφής, ιδιαίτερα για τους ηλικιωμένους.

Τα ευρήματα ανοίγουν επίσης τον δρόμο για πιο εξατομικευμένες διατροφικές προσεγγίσεις. Δύο άνθρωποι μπορεί να καταναλώνουν τις ίδιες τροφές αλλά να έχουν διαφορετική ανταπόκριση, επειδή το μικροβίωμα του στόματός τους επεξεργάζεται διαφορετικά τα νιτρικά.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, χρειάζονται μεγαλύτερες μελέτες ώστε να διευκρινιστεί πώς παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο, οι συνήθειες στοματικής υγιεινής και ο τρόπος ζωής επηρεάζουν τη δράση των νιτρικών. Ωστόσο, τα μέχρι τώρα στοιχεία δείχνουν ότι η υγεία της καρδιάς και των αγγείων μπορεί να ξεκινά από ένα απρόσμενο σημείο: το στόμα.