Νόσος Αλτσχάιμερ, γενετικό προφίλ και επεξεργασμένο κρέας: Όλα μαζί ένα κουβάρι

03 Απριλίου 2026, 09:00

Οι ηλικιωμένοι που φέρουν γονίδια συνδεδεμένα με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης Νόσου Αλτσχάιμερ ενδέχεται να μην παρουσιάζουν την αναμενόμενη επιδείνωση των γνωστικών λειτουργιών, εφόσον καταναλώνουν σχετικά μεγάλες ποσότητες κρέατος. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα μιας νέας μελέτης από ερευνητές του Karolinska Institutet, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Network Open. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι στο μέλλον οι διατροφικές συστάσεις θα μπορούσαν να προσαρμόζονται πιο εξατομικευμένα, ανάλογα με το γενετικό προφίλ κάθε ατόμου.

Το γονίδιο APOE διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στον κίνδυνο εμφάνισης Αλτσχάιμερ. Στη Σουηδία, περίπου το 30% του πληθυσμού φέρει τους γονότυπους APOE 3/4 ή APOE 4/4, ενώ σχεδόν το 70% των ατόμων που διαγιγνώσκονται με τη νόσο διαθέτουν μία από αυτές τις παραλλαγές. Προηγούμενες έρευνες είχαν ήδη αναδείξει τη σημασία της διατροφής για την υγεία του εγκεφάλου, αλλά υπήρχε έλλειψη δεδομένων σχετικά με τον ρόλο της κατανάλωσης κρέατος.

Η συγκεκριμένη μελέτη βασίστηκε στην υπόθεση ότι τα άτομα με APOE 3/4 ή 4/4 θα μπορούσαν να εμφανίζουν μικρότερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης εάν καταναλώνουν περισσότερο κρέας. Η υπόθεση αυτή στηρίζεται στο γεγονός ότι η παραλλαγή APOE4 θεωρείται η αρχαιότερη εξελικτικά μορφή του γονιδίου και πιθανόν αναπτύχθηκε σε περιόδους όπου η ανθρώπινη διατροφή βασιζόταν περισσότερο σε ζωικές τροφές.

Οι ερευνητές παρακολούθησαν περισσότερους από 2.100 ενήλικες ηλικίας άνω των 60 ετών, οι οποίοι δεν είχαν άνοια στην αρχή της μελέτης. Οι συμμετέχοντες αποτελούσαν μέρος της σουηδικής μελέτης γήρανσης και φροντίδας (SNAC-K) και παρακολουθήθηκαν για έως και 15 χρόνια. Αναλύθηκαν οι διατροφικές τους συνήθειες, όπως δηλώθηκαν από τους ίδιους, σε συνδυασμό με την πορεία της γνωστικής τους υγείας, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως ηλικία, φύλο, εκπαίδευση και τρόπος ζωής.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι μεταξύ των ατόμων με χαμηλή κατανάλωση κρέατος, όσοι έφεραν τους γονότυπους APOE 3/4 και 4/4 είχαν υπερδιπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας σε σύγκριση με όσους δεν έφεραν αυτές τις παραλλαγές. Αντίθετα, αυτή η αυξημένη επικινδυνότητα δεν παρατηρήθηκε σε όσους κατανάλωναν τις μεγαλύτερες ποσότητες κρέατος. Στην ομάδα με την υψηλότερη κατανάλωση, η μέση πρόσληψη ήταν περίπου 870 γραμμάρια κρέατος την εβδομάδα (προσαρμοσμένα σε ημερήσια πρόσληψη 2.000 θερμίδων).

Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα άτομα με τις συγκεκριμένες γενετικές παραλλαγές που κατανάλωναν περισσότερο κρέας εμφάνισαν σημαντικά βραδύτερη γνωστική έκπτωση και χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας. Αυτό δείχνει ότι οι γενικές διατροφικές οδηγίες ίσως δεν είναι κατάλληλες για όλους και ότι ορισμένες ομάδες πληθυσμού μπορεί να ωφελούνται από διαφορετικές διατροφικές επιλογές. Για όσους γνωρίζουν ότι ανήκουν σε ομάδα υψηλού γενετικού κινδύνου, τα ευρήματα προσφέρουν αισιοδοξία, καθώς υποδηλώνουν ότι ο κίνδυνος μπορεί να επηρεαστεί μέσω αλλαγών στον τρόπο ζωής.

Σημαντική ήταν και η διάκριση μεταξύ επεξεργασμένου και μη επεξεργασμένου κρέατος. Η χαμηλότερη κατανάλωση επεξεργασμένου κρέατος συνδέθηκε με μειωμένο κίνδυνο άνοιας ανεξαρτήτως γονότυπου, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία της ποιότητας των τροφών και όχι μόνο της ποσότητας.

Επιπλέον, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα άτομα με APOE 3/4 ή 4/4 που κατανάλωναν περισσότερο μη επεξεργασμένο κρέας είχαν και χαμηλότερο κίνδυνο θνησιμότητας από οποιαδήποτε αιτία, υποδεικνύοντας ότι τα οφέλη ενδέχεται να εκτείνονται πέρα από την υγεία του εγκεφάλου.

Ωστόσο, επειδή πρόκειται για παρατηρητική μελέτη, δεν μπορεί να αποδείξει σχέση αιτίου-αποτελέσματος. Απαιτούνται κλινικές δοκιμές για να επιβεβαιωθεί αν οι διατροφικές αλλαγές μπορούν πράγματι να μειώσουν τον κίνδυνο άνοιας. Οι ερευνητές τονίζουν την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα, ιδίως σε πληθυσμούς όπου η παραλλαγή APOE4 είναι συχνότερη.

Το γονίδιο APOE σχετίζεται με τη μεταφορά χοληστερόλης και λιπών στον εγκέφαλο και στο αίμα και εμφανίζεται σε τρεις βασικές μορφές: ε2, ε3 και ε4. Κάθε άτομο κληρονομεί δύο αντίγραφα, ένα από κάθε γονέα, δημιουργώντας έξι πιθανούς συνδυασμούς. Σε σύγκριση με τον πιο συχνό γονότυπο 3/3, η παρουσία ενός αντιγράφου της παραλλαγής ε4 αυξάνει τον κίνδυνο Αλτσχάιμερ κατά 3–4 φορές, ενώ δύο αντίγραφα αυξάνουν τον κίνδυνο έως και 10–15 φορές. Αντίθετα, η παραλλαγή ε2 συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο.