Ινστιτούτο Κύπρου: Δύο εκατ. θάνατοι λόγω ατμοσφαιρικών ρύπων

Σχεδόν δύο εκατομμύρια πρόωροι θάνατοι παγκοσμίως κάθε χρόνο συνδέονται με τη μακροχρόνια έκθεση στα υπέρλεπτα σωματίδια, έναν ατμοσφαιρικό ρύπο που μέχρι σήμερα παραμένει σε μεγάλο βαθμό εκτός της συστηματικής παρακολούθησης της ποιότητας του αέρα.

Αυτό προκύπτει από νέα διεθνή επιστημονική μελέτη, στην οποία συμμετείχαν ερευνητές του Ινστιτούτου Κύπρου, του Max Planck Institute for Chemistry και ιατροί του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου του Mainz στη Γερμανία.

Η μελέτη παρουσιάζει τον πρώτο παγκόσμιο χάρτη υψηλής ανάλυσης της έκθεσης στα υπέρλεπτα σωματίδια (ultrafine particles - UFPs), προσφέροντας για πρώτη φορά μια ολοκληρωμένη εικόνα της μακροχρόνιας έκθεσης του πληθυσμού στον συγκεκριμένο ρύπο και των πιθανών επιπτώσεών του στη δημόσια υγεία.

Οι ερευνητές χαρτογράφησαν την έκθεση σε παγκόσμια κλίμακα με ανάλυση ενός χιλιομέτρου, γεγονός που τους επέτρεψε να προχωρήσουν σε ακριβέστερες εκτιμήσεις για τις συνέπειες της ατμοσφαιρικής ρύπανσης από τα υπέρλεπτα σωματίδια.

Τα υπέρλεπτα σωματίδια έχουν διάμετρο μικρότερη από 100 νανόμετρα και παράγονται κυρίως από διεργασίες καύσης, όπως η οδική κυκλοφορία, η βιομηχανική δραστηριότητα και η παραγωγή ενέργειας.

Λόγω του εξαιρετικά μικρού μεγέθους τους μπορούν να διεισδύσουν βαθιά στους πνεύμονες και να περάσουν στην κυκλοφορία του αίματος, με τη μακροχρόνια έκθεση να συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων και άλλων σοβαρών προβλημάτων υγείας.

Παρά τη σημασία τους για τη δημόσια υγεία, τα υπέρλεπτα σωματίδια δεν περιλαμβάνονται στα θεσμοθετημένα όρια του ισχύοντος ευρωπαϊκού πλαισίου για την ποιότητα του αέρα.

Επιπλέον, μέχρι σήμερα η επιστημονική έρευνα και τα δίκτυα παρακολούθησης επικεντρώνονταν κυρίως στα αιωρούμενα σωματίδια PM₂.₅ και PM₁₀, με αποτέλεσμα τα διαθέσιμα στοιχεία για τα υπέρλεπτα σωματίδια να παραμένουν περιορισμένα.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της μελέτης, οι περίπου δύο εκατομμύρια πρόωροι θάνατοι που αποδίδονται στη μακροχρόνια έκθεση στα υπέρλεπτα σωματίδια αντιστοιχούν περίπου στο 5% των θανάτων από μη μεταδοτικά νοσήματα παγκοσμίως.

Σχεδόν οι μισοί από αυτούς σχετίζονται με καρδιαγγειακές παθήσεις, ενώ οι υψηλότερες συγκεντρώσεις του συγκεκριμένου ρύπου εντοπίζονται σε περιοχές με έντονη ανθρώπινη δραστηριότητα, όπως μεγάλα αστικά κέντρα με αυξημένη κυκλοφορία οχημάτων, βιομηχανικές εγκαταστάσεις και μονάδες παραγωγής ενέργειας.

Η έρευνα εξετάζει επίσης τις δυνατότητες περιορισμού των επιπτώσεων στην υγεία μέσα από τη λήψη συγκεκριμένων μέτρων.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η θέσπιση ετήσιου ορίου συγκέντρωσης 5.000 σωματιδίων ανά κυβικό εκατοστό αέρα θα μπορούσε να μειώσει κατά περίπου 45% την παγκόσμια θνησιμότητα που σχετίζεται με την έκθεση στα υπέρλεπτα σωματίδια.

Με βάση τα αποτελέσματα της μελέτης, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν την ανάγκη ουσιαστικής μείωσης των εκπομπών που προέρχονται από διεργασίες καύσης, ιδιαίτερα στις πόλεις, δίνοντας έμφαση στην οδική κυκλοφορία, τη βιομηχανία και την παραγωγή ενέργειας.

Παράλληλα, εισηγούνται την επιτάχυνση της μετάβασης σε μη ορυκτές πηγές ενέργειας και την ένταξη των υπέρλεπτων σωματιδίων στα συστήματα συστηματικής παρακολούθησης της ποιότητας του αέρα, ώστε να υπάρχει πληρέστερη καταγραφή των μακροχρόνιων επιπτώσεών τους στη δημόσια υγεία.

Σε δήλωσή του, ο καθηγητής του Ινστιτούτου Κύπρου και ομότιμος διευθυντής του Max Planck Institute for Chemistry, Δρ Jos Lelieveld, ο οποίος είναι και πρώτος συγγραφέας της μελέτης, επισημαίνει ότι τα υπέρλεπτα σωματίδια εξακολουθούν να αποτελούν ένα σημαντικό κενό στις πολιτικές για την ποιότητα του αέρα, καθώς, παρότι υπάρχουν σχεδόν σε όλες τις πόλεις, δεν παρακολουθούνται συστηματικά.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Όπως αναφέρει, η νέα μελέτη προσφέρει για πρώτη φορά μια ολοκληρωμένη παγκόσμια εικόνα της έκθεσης στον συγκεκριμένο ρύπο, των βασικών πηγών του και των επιπτώσεών του στην ανθρώπινη υγεία, στοιχεία που μπορούν να αξιοποιηθούν για τη διαμόρφωση αποτελεσματικότερων πολιτικών προστασίας της δημόσιας υγείας και βελτίωσης της ποιότητας του αέρα.

Του Λοΐζου Ττοφαλλή