Ευρωπαϊκή Ημερίδα για τα Φυτοφάρμακα και Επιπτώσεις στην Ανθρώπινη Υγεία και το Περιβάλλον

Η προστασία της ανθρώπινης υγείας πρέπει να λαμβάνεται πολύ σοβαρά και ουσιαστικά υπόψιν προτού υιοθετηθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο η πρόταση απλούστευσης διαδικασιών ελέγχου και επαναξιολόγησης που αφορούν τα φυτοφάρμακα

Με επιτυχία ολοκληρώθηκαν οι εργασίες της ευρωπαϊκής ημερίδας για τα φυτοφάρμακα και την επίπτωση τους στην υγεία σε σχέση με τις πολιτικές που προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για αυτά όπως η πολιτική Omnibus. Η ημερίδα διοργανώθηκε από το Διεθνές Ινστιτούτο Κύπρου για την Περιβαλλοντική και Δημόσια Υγεία (CII), της Σχολής Επιστημών Υγείας του ΤΕΠΑΚ, μαζί με το Pesticide Action Network (ΡΑΝ) Europe.

ΚΥΡΙΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ (συνοπτικά)

• Το DG SANTE της Ευρωπαϊκής Επιτροπής παρουσίασε την πρόταση απλούστευσης των διαδικασιών ελέγχου και επαναξιολόγησης που αφορούν τα φυτοφάρμακα (πολιτική Omnibus) και τα αναμενόμενα οικονομικά οφέλη αυτής για την Ευρώπη, όπως αύξηση της ανταγωνιστικότητας των αγροτών και μείωση της γραφειοκρατίας με ταχύτερες διαδικασίες αδειοδότησης.
• Στον αντίποδα, το Ευρωπαϊκό Pesticide Action Network (ΡΑΝ) κατέδειξε τις ανησυχίες που προκύπτουν από την πολιτική Omnibus η οποία διαφαίνεται ότι ικανοποιεί κυρίως πρότερα αιτήματα της βιομηχανίας, όπως ι) εξάλειψη της ισχύουσας νομοθεσίας για τακτική επανεξέταση τοξικότητας φυτοφαρμάκων στη βάση όποιων νέων επιστημονικών αποτελεσμάτων προκύψουν, ιι) διπλασιασμός χρόνου παραμονής στην αγορά απαγορευμένων φυτοφαρμάκων (από 1.5 χρόνο σε 3 χρόνια). Αυτές οι ανησυχίες σχετίζονται με τη μειωμένη προστασία της δημοσίας υγείας, του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας που προκύπτουν από την προτεινόμενη πολιτική Omnibus .
• Υπάρχουν πλέον 30 αδειοδοτημένες δραστικές ουσίες αιώνιων χημικών PFAS που χρησιμοποιούνται ως φυτοφάρμακα στην αγορά της Ευρώπης. Η συγκέντρωση τους σε φρούτα και λαχανικά έχει αυξηθεί την τελευταία δεκαετία. Η πλειοψηφία αυτών διασπώνται στο μεταβολίτη TFA, ο οποίος δεν διασπάται και εντοπίζεται σε ύδατα, πόσιμο νερό, κρασί και δημητριακά, και παραμένει για πάντα στο περιβάλλον. Καινούργιες μελέτες καταδεικνύουν τη τοξικότητα του TFA στο αναπαραγωγικό σύστημα σε μοντέλα ζώων. Γίνεται έκκληση στα Κράτη Μέλη να απαγορευτούν όλα τα αιώνια χημικά PFAS που χρησιμοποιούνται ως φυτοφάρμακα.
• Ανάγκη μείωσης επιπέδων έκθεσης σε φυτοφάρμακα για παιδιά, εφήβους και εγκύους στη βάση της πρόληψης. Τα παιδιά είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε συστηματικές εκθέσεις σε φυτοφάρμακα σε σχέση με τους ενήλικες και απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή και προφύλαξη από τέτοιου είδους εκθέσεις.
• Η Κύπρος κατατάσσεται μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που χρησιμοποιούν τα περισσότερα κιλά φυτοφαρμάκων ανά εκτάριο γεωργικής γης, και συγχρόνως είναι μεταξύ των χωρών με τα υψηλότερα ποσοστά δειγμάτων τροφίμων (πχ φρούτων και λαχανικών) με υπολείμματα φυτοφαρμάκων.
• Μικρή διερευνητική μελέτη ανίχνευσης φυτοφαρμάκων σε οικιακή σκόνη πραγματοποιήθηκε σε σπίτια κοντά σε γεωργική γη στην Κύπρο. Εντοπίστηκαν διάφορα φυτοφάρμακα σε σκόνη σπιτιών στην Κύπρο, με ένα σπίτι να περιέχει μέχρι και 9 διαφορετικά φυτοφάρμακα. Κάποια από αυτά, ήταν απαγορευμένα για χρήση στη γεωργία, χρησιμοποιούνται όμως ως βιοκτόνα για προληπτική χρήση ή θεραπεία παρασίτων (πχ ψύλλους) σε κατοικίδια ζώα. Αναδεικνύεται έτσι μια καινούργια πηγή έκθεσης του ανθρώπου σε φυτοφάρμακα που χρησιμοποιούνται ως βιοκτόνα σε κατοικίδια ζώα (γάτες, σκύλους).
• Ανάγκη περαιτέρω ενίσχυσης βιολογικών φυτοφαρμάκων έναντι των συνθετικών χημικών φυτοφαρμάκων στην Ευρώπη - δεν προωθούνται συστηματικά στην Ευρωπαϊκή αγορά, επηρεάζοντας την ανταγωνιστικότητα.
• Χρειαζόμαστε καλύτερη εφαρμογή του συστήματος ολοκληρωμένης διαχείρισης στην τοπική γεωργική παραγωγή (ΙΡΜ) που αφορά τη μειωμένη χρήση φυτοφαρμάκων σε σχέση με την υφιστάμενη γεωργική πρακτική. Απαιτείται ενίσχυση και στήριξη των μικρών καλλιεργητών και ειδικά των νέων, και αυτών που ασχολούνται με αειφορικές πρακτικές γεωργίας (πχ. βιοκαλλιεργητές).
• Η βιολογική διατροφή αναδεικνύεται ως σημαντικός τρόπος μείωσης φυτοφαρμάκων σε παιδιά - μειωμένες συγκεντρώσεις φυτοφαρμάκων και βιοδεικτών οξειδωτικής βλάβης και φλεγμονής παρατηρήθηκαν σε παιδιά που ακολούθησαν βιολογική διατροφή για 40 ημέρες. Επιπλέον, αναδείχθηκε ότι η μετάβαση από συμβατική σε βιολογική διατροφή στα σχολικά γεύματα είναι οικονομικά αποδοτική, γεγονός που στηρίζει την ευρύτερη εφαρμογή της σε σχολεία στην Κύπρο.
• Προτάθηκε i) η δημιουργία εθνικού μητρώου χρήσης φυτοφαρμάκων σε επίπεδο αγροκτήματος, συνδεδεμένου με το σημείο πώλησης, ii) η εκπαίδευση των γεωργών σε εναλλακτικές πρακτικές, όπως η βιολογική και η αναγεννητική γεωργία, και iii) η συμμετοχή μεγάλων αλυσίδων λιανικής στις αναλύσεις υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων στα προϊόντα τους.

Εκτός από τις ομιλίες, σημαντικά πορίσματα αναδύθηκαν μέσα από τη συζήτηση-πάνελ με υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, εκπροσώπων του Υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, αλλά και του Υπουργείου Υγείας, ΜΚΟ, και ειδικούς εμπειρογνώμονες σε θέματα φυτοφαρμάκων και υγείας.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Κύρια σημεία από τη συζήτηση-πάνελ

Η τελευταία ενότητα της ημερίδας αφορούσε συζήτηση μεταξύ διάφορων εμπλεκόμενων φορέων για το πως θα αντιμετωπίσουμε ως κοινωνία τους κινδύνους των φυτοφαρμάκων διασφαλίζοντας παράλληλα το αγροτικό εισόδημα και τη σοδειά του αγρότη.

• Η εκπαίδευση, η καινοτομία και η συνεργασία όλων των φορέων αναγνωρίζονται ως οι βασικοί πυλώνες για την προστασία της υγείας των ανθρώπων και ιδιαίτερα των ευάλωτων ομάδων, όπως τα παιδιά, από την έκθεση σε φυτοφάρμακα.
• Ενώ οι υφιστάμενοι κανονισμοί, όπως η Οδηγία για τη Βιώσιμη Χρήση, παρέχουν πολύτιμα εργαλεία, η εφαρμογή τους πρέπει να ενισχυθεί μέσω καλύτερης ευθυγράμμισης με τις τοπικές συνθήκες, βελτιωμένης εκπαίδευσης των αγροτών και ισχυρότερης συμμετοχής των ενδιαφερόμενων φορέων. 
• Ο συνδυασμός της επιστημονικής γνώσης, της πολιτικής δέσμευσης και της συμμετοχής του κοινού μπορεί να επιτύχει διαρκή μείωση της έκθεσης σε φυτοφάρμακα και προστασία, τόσο της ανθρώπινης υγείας, όσο και του περιβάλλοντος.