Η κρατική πολιτική στήριξης των γεννήσεων στην Κύπρο-Ανάγκη τροποποίησης του νόμου Επ. Τέκνου

Η πολιτική στήριξης των γεννήσεων στην Κύπρο βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στον Νόμο περί Επιδόματος Τέκνου, ο οποίος αποτελεί το βασικό ρυθμιστικό εργαλείο ενίσχυσης και ενθάρρυνσης της οικογένειας. Πέραν του ύψους του επιδόματος, η συγκεκριμένη παροχή λειτουργεί και ως προϋπόθεση για πρόσβαση σε ένα σύνολο συμπληρωματικών ωφελημάτων, όπως εκπτώσεις, επιδοτήσεις διδάκτρων και αυξημένες χορηγίες.

Σύμφωνα με τις πρόνοιες της νομοθεσίας, το δικαίωμα πρόσβασης στο επίδομα τέκνου είναι τυπικά κοινό για Κύπριους πολίτες, πολίτες άλλων κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς και πολίτες τρίτων χωρών, υπό την προϋπόθεση πενταετούς νόμιμης διαμονής στη Δημοκρατία. Ο καθοριστικός παράγοντας που διαφοροποιεί την πρόσβαση των οικογενειών στη στήριξη δεν είναι η εθνικότητα, αλλά το ύψος του οικογενειακού εισοδήματος.

Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο έχει δομηθεί ο νόμος οδηγεί σε διαρκή και μακροχρόνια στήριξη μόνο οικογενειών με πολύ χαμηλά εισοδήματα, ενώ οικογένειες με ελαφρώς υψηλότερα – αλλά σαφώς μεσαία – εισοδήματα λαμβάνουν περιορισμένη ή καθόλου στήριξη. Ενδεικτικά, για να μπορεί μια πολύτεκνη οικογένεια να λαμβάνει συνεχή κρατική ενίσχυση από τη γέννηση του πρώτου παιδιού μέχρι και την ολοκλήρωση των σπουδών του τελευταίου, απαιτείται ετήσιο ακαθάριστο οικογενειακό εισόδημα έως 49.000 ευρώ. Τα συγκεκριμένα εισοδηματικά όρια παραμένουν αμετάβλητα από το 2012, παρά τη σημαντική αύξηση του κόστους ζωής.

Εισοδηματικά κριτήρια και κοινωνική πραγματικότητα

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας Κύπρου για την κατανομή του πληθυσμού ανά εισοδηματική τάξη, τα ακαθάριστα εισοδηματικά όρια μεταξύ 49.000 και 69.000 ευρώ για μεγάλες οικογένειες κατατάσσονται στην κατώτερη εισοδηματική τάξη. Στην τάξη αυτή παρατηρείται υπερ-εκπροσώπηση αλλοδαπών πολιτών, ενώ οι Κύπριοι πολίτες υπερ-εκπροσωπούνται κυρίως στη μεσαία εισοδηματική τάξη.

Ως αποτέλεσμα, ενώ στον γενικό πληθυσμό της χώρας η αναλογία μεταξύ Κυπρίων και αλλοδαπών είναι περίπου 6 προς 3, η αναλογία αυτή δεν αντικατοπτρίζεται στην πρόσβαση στο επίδομα τέκνου και στις συναφείς παροχές. Στην πράξη, η συντριπτική πλειονότητα των αλλοδαπών οικογενειών πληροί τα εισοδηματικά κριτήρια, ενώ μόνο ένα μικρό ποσοστό των Κυπρίων οικογενειών έχει αντίστοιχη δυνατότητα πρόσβασης.

Η ένταση της οικονομικής ανάγκης αποτυπώνεται ξεκάθαρα στα στοιχεία των πολύτεκνων οικογενειών. Σύμφωνα με δεδομένα του Υφυπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας, το 83% των δικαιούχων πολύτεκνων για την περίοδο 2022-2024 είχε ακαθάριστα οικογενειακά εισοδήματα κάτω των 39.000 ευρώ, γεγονός που καταδεικνύει ότι η κρατική στήριξη απευθύνεται σχεδόν αποκλειστικά σε οικογένειες που βρίσκονται στα κατώτερα εισοδηματικά στρώματα.

Μεταβολή στη σύνθεση των δικαιούχων και δημογραφικές επιπτώσεις

Τα επίσημα στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν από τον Υπουργό Εργασίας, κατόπιν κοινοβουλευτικών ερωτήσεων, καταδεικνύουν μια κατακόρυφη μεταβολή στη σύνθεση των δικαιούχων πολύτεκνων οικογενειών.

Τα επίσημα στοιχεία για τη σύνθεση των δικαιούχων πολύτεκνων οικογενειών αποτυπώνουν μια έντονη και ανησυχητική μεταβολή. Το 2012 καταγράφονταν 10.065 πολύτεκνες οικογένειες Κυπρίων δικαιούχων, ενώ το 2024 ο αριθμός αυτός μειώθηκε στις 3.166. Πρόκειται για μείωση κατά 6.899 οικογένειες, δηλαδή πτώση περίπου 68,5% σε διάστημα δώδεκα ετών.

Αντίθετα, οι πολύτεκνες οικογένειες αλλοδαπών αυξήθηκαν από 457 το 2012 σε 839 το 2024, καταγράφοντας αύξηση περίπου 83,6%. Η παράλληλη αυτή εξέλιξη καταδεικνύει μια σαφή μετατόπιση της κρατικής στήριξης προς συγκεκριμένες εισοδηματικές και, κατ’ επέκταση, πληθυσμιακές ομάδες.

Παρόμοια εικόνα προκύπτει και από τα στοιχεία γεννήσεων. Οι γεννήσεις από Κύπριους πολίτες μειώνονται σταθερά, φθάνοντας το 2024 στο ιστορικά χαμηλό επίπεδο των 6.111 γεννήσεων, ενώ οι γεννήσεις από αλλοδαπούς πολίτες παρουσιάζουν διαρκώς ανοδική πορεία. Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι σαφές: εκεί όπου υπάρχει ουσιαστική και διαρκής στήριξη, παρατηρούνται και υψηλότερα επίπεδα γεννήσεων.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Συμπέρασμα

Η διατήρηση αμετάβλητων και χαμηλών εισοδηματικών ορίων στη στήριξη της οικογένειας συμβάλλει στην επιδείνωση του δημογραφικού προβλήματος, αποκλείοντας τη μεσαία τάξη από τις παροχές που θα μπορούσαν να στηρίξουν τη δημιουργία και τη διατήρηση πολύτεκνων οικογενειών. Εάν η πολιτεία επιδιώκει ουσιαστικά την αναστροφή της δημογραφικής συρρίκνωσης, απαιτείται αναθεώρηση των εισοδηματικών κριτηρίων ώστε να ανταποκρίνονται στη σύγχρονη κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα και να στηρίζουν την οικογένεια από τη γέννηση του πρώτου παιδιού έως και την ολοκλήρωση των σπουδών του τελευταίου.

Φάκας Ιωαννίκιος

Μέλος της Παγκύπριας Οργάνωσης Πολυτέκνων