Μικροβίωμα του εντέρου, ένας άγνωστος ιός και ο ρόλος τους στον καρκίνο

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου (κολοορθικός καρκίνος) αποτελεί έναν από τους συχνότερους τύπους καρκίνου στις δυτικές χώρες και εξακολουθεί να είναι βασική αιτία θανάτων που σχετίζονται με καρκίνο. Παρότι είναι γνωστό ότι παράγοντες όπως η ηλικία, η διατροφή και ο τρόπος ζωής επηρεάζουν τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου, οι ακριβείς αιτίες που την προκαλούν δεν έχουν ακόμη πλήρως κατανοηθεί. Τα τελευταία χρόνια, οι επιστήμονες έχουν στραφεί όλο και περισσότερο στη μελέτη του μικροβιώματος του εντέρου, δηλαδή του τεράστιου οικοσυστήματος βακτηρίων, ιών και άλλων μικροοργανισμών που ζουν στο πεπτικό σύστημα. Μια πρόσφατη έρευνα από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Δανίας και το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Odense έφερε στο φως μια νέα ανακάλυψη: Έναν άγνωστο έως τώρα ιό που ζει μέσα σε ένα κοινό βακτήριο του εντέρου. Ο ιός αυτός φαίνεται να εμφανίζεται συχνότερα σε άτομα με καρκίνο του παχέος εντέρου, προσφέροντας μια νέα ένδειξη για το πώς μπορεί να αναπτύσσεται η ασθένεια.

Για πολλά χρόνια, οι ερευνητές είχαν συνδέσει ένα συγκεκριμένο βακτήριο του εντέρου, το Bacteroides fragilis, με τον καρκίνο του παχέος εντέρου. Ωστόσο, η σύνδεση αυτή ήταν δύσκολο να εξηγηθεί, καθώς το ίδιο βακτήριο υπάρχει και στους περισσότερους υγιείς ανθρώπους. Αυτό δημιουργούσε ένα παράδοξο: πώς μπορεί ένα «φυσιολογικό» βακτήριο να σχετίζεται με μια σοβαρή ασθένεια;

Για να επιλύσουν αυτή την αντίφαση, οι επιστήμονες εξέτασαν αν υπάρχουν σημαντικές διαφορές μέσα στο ίδιο το βακτήριο. Πράγματι, διαπίστωσαν ότι υπάρχει μια καθοριστική διαφορά: η παρουσία ενός συγκεκριμένου ιού μέσα στο βακτήριο. Ο ιός αυτός είναι ένας βακτηριοφάγος, δηλαδή ένας ιός που μολύνει βακτήρια.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, το Bacteroides fragilis που εντοπίζεται σε ασθενείς που αργότερα ανέπτυξαν καρκίνο του παχέος εντέρου ήταν πολύ πιο πιθανό να περιέχει αυτόν τον συγκεκριμένο ιό. Ο ιός φαίνεται να είναι νέος και δεν είχε περιγραφεί προηγουμένως στην επιστημονική βιβλιογραφία. Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι δεν έχει ενδιαφέρον μόνο το βακτήριο, αλλά κυρίως η αλληλεπίδρασή του με τον ιό που φέρει.

Παρότι η μελέτη δείχνει ισχυρή στατιστική σύνδεση μεταξύ του ιού και του καρκίνου του παχέος εντέρου, δεν αποδεικνύει ακόμη ότι ο ιός προκαλεί άμεσα τη νόσο. Είναι πιθανό είτε να συμβάλλει στην εμφάνιση της ασθένειας είτε να αποτελεί ένδειξη ότι κάτι άλλο στο έντερο έχει ήδη αλλάξει.

Η ανακάλυψη αυτή ξεκίνησε από την ανάλυση δεδομένων μιας μεγάλης πληθυσμιακής μελέτης στη Δανία, στην οποία συμμετείχαν περίπου δύο εκατομμύρια άτομα. Οι ερευνητές εστίασαν σε ασθενείς που είχαν εμφανίσει σοβαρές λοιμώξεις στο αίμα, οι οποίες προκλήθηκαν από το βακτήριο Bacteroides fragilis. Ένα μικρό ποσοστό αυτών των ασθενών διαγνώστηκε με καρκίνο του παχέος εντέρου μέσα σε λίγες εβδομάδες.

Συγκρίνοντας δείγματα βακτηρίων από ασθενείς με και χωρίς καρκίνο, οι επιστήμονες παρατήρησαν ένα σαφές μοτίβο: τα βακτήρια των ασθενών με καρκίνο περιείχαν πιο συχνά συγκεκριμένους ιούς. Αν και τα αρχικά δεδομένα προήλθαν από μικρό αριθμό δειγμάτων, αποτέλεσαν τη βάση για περαιτέρω έρευνα.

Για να επιβεβαιώσουν τα ευρήματα, οι ερευνητές εξέτασαν δείγματα κοπράνων από 877 άτομα στην Ευρώπη, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ασία. Τα αποτελέσματα ήταν παρόμοια: τα άτομα με καρκίνο του παχέος εντέρου είχαν περίπου διπλάσιες πιθανότητες να φέρουν αυτούς τους ιούς στο έντερό τους σε σύγκριση με υγιή άτομα. Αυτό ενισχύει τη σύνδεση, αλλά εξακολουθεί να μην αποδεικνύει άμεση αιτιώδη σχέση.

Υπολογίζεται ότι έως και το 80% του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου επηρεάζεται από περιβαλλοντικούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων και οι μικροοργανισμοί του εντέρου. Το μικροβίωμα του εντέρου είναι εξαιρετικά πολύπλοκο και περιλαμβάνει χιλιάδες είδη βακτηρίων και ακόμη περισσότερες γενετικές παραλλαγές. Αυτή η πολυπλοκότητα καθιστά δύσκολη την αναγνώριση των διαφορών μεταξύ υγιών ανθρώπων και εκείνων που αναπτύσσουν νόσο.

Οι ερευνητές πρότειναν μια νέα προσέγγιση: αντί να εξετάζουν μόνο τα βακτήρια, διερεύνησαν τι υπάρχει μέσα σε αυτά, δηλαδή τους ιούς. Αν ο ιός αλλάζει τη συμπεριφορά του βακτηρίου, μπορεί να επηρεάζει το περιβάλλον του εντέρου και, πιθανώς, τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου.

Η ανακάλυψη αυτή μπορεί να έχει πρακτικές εφαρμογές στο μέλλον. Σήμερα, ο έλεγχος για καρκίνο του παχέος εντέρου βασίζεται κυρίως σε εξετάσεις κοπράνων που ανιχνεύουν κρυφό αίμα. Στο μέλλον, ίσως καταστεί δυνατό να ανιχνεύονται και οι συγκεκριμένοι ιοί ως δείκτες αυξημένου κινδύνου. Πρώιμες αναλύσεις δείχνουν ότι ορισμένοι ιοί θα μπορούσαν να εντοπίζουν περίπου το 40% των περιπτώσεων καρκίνου, ενώ οι περισσότεροι υγιείς άνθρωποι δεν τους φέρουν.

Παρόλα αυτά, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο και απαιτούνται περισσότερες μελέτες πριν η μέθοδος αυτή εφαρμοστεί στην κλινική πράξη.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Η έρευνα συνεχίζεται μέσω νέων πειραμάτων. Οι επιστήμονες καλλιεργούν το βακτήριο με τον ιό σε τεχνητό μοντέλο εντέρου για να μελετήσουν την αλληλεπίδρασή τους. Παράλληλα, εξετάζουν καρκινικούς όγκους για να εντοπίσουν την παρουσία του βακτηρίου και του ιού μέσα στους ιστούς. Επιπλέον, σχεδιάζουν πειράματα σε ποντίκια με γενετική προδιάθεση για καρκίνο, ώστε να διαπιστώσουν αν η παρουσία του ιού επιταχύνει την εμφάνιση της νόσου.

Συνολικά, η μελέτη αυτή ανοίγει έναν νέο δρόμο στην κατανόηση του καρκίνου του παχέος εντέρου, υποδεικνύοντας ότι η αλληλεπίδραση μεταξύ βακτηρίων και ιών στο έντερο μπορεί να παίζει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της νόσου και ίσως στο μέλλον να συμβάλει στην πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωσή της.