Γιατί ο εγκέφαλος δυσκολεύει την απώλεια βάρους;

Για δεκαετίες επικρατούσε η άποψη ότι η απώλεια βάρους εξαρτάται αποκλειστικά από τη θέληση: να τρώμε λιγότερο και να κινούμαστε περισσότερο.

Ωστόσο, σύμφωνα με πρόσφατη επιστημονική ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο The Conversation, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.

Ο εγκέφαλος «προστατεύει» το σωματικό λίπος

Οι πρώτοι άνθρωποι ζούσαν σε περιβάλλον όπου η τροφή δεν ήταν πάντα διαθέσιμη.

Σε αυτές τις συνθήκες, το σωματικό λίπος αποτελούσε πολύτιμο απόθεμα ενέργειας και η επιβίωση εξαρτιόταν από τη διατήρησή του.

Έτσι, ο ανθρώπινος οργανισμός ανέπτυξε πολύπλοκους βιολογικούς μηχανισμούς, οι οποίοι ελέγχονται από τον εγκέφαλο και προστατεύουν τα ενεργειακά αποθέματα.

Σήμερα, όμως, η εύκολη πρόσβαση σε τροφές με πολλές θερμίδες και ο καθιστικός τρόπος ζωής έχουν μετατρέψει αυτούς τους ίδιους μηχανισμούς σε εμπόδιο για την απώλεια βάρους.

Όταν κάποιος χάνει κιλά, ο οργανισμός αντιδρά σαν να αντιμετωπίζει κίνδυνο επιβίωσης.

Αυξάνονται οι ορμόνες της πείνας, εντείνονται οι λιγούρες και μειώνεται η κατανάλωση ενέργειας, ώστε να διατηρηθούν τα αποθέματα λίπους.

Το σώμα «θυμάται» το μεγαλύτερο βάρος 

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα, ο εγκέφαλος διαθέτει επίσης έναν μηχανισμό που «θυμάται» το υψηλότερο σωματικό βάρος που είχε κάποιος στο παρελθόν.

Για τους προγόνους μας αυτό ήταν πλεονέκτημα, καθώς μετά από μια περίοδο πείνας ο οργανισμός μπορούσε να επανέλθει στο προηγούμενο βάρος όταν η τροφή γινόταν ξανά διαθέσιμη. 

Σήμερα, όμως, ο εγκέφαλος μπορεί να θεωρεί ακόμη και ένα αυξημένο βάρος ως το νέο «φυσιολογικό» και να προσπαθεί να επαναφέρει το σώμα σε αυτό το επίπεδο μετά από μια δίαιτα.

Αυτό εξηγεί γιατί πολλοί άνθρωποι ξαναπαίρνουν τα κιλά που έχασαν, όχι επειδή δεν έχουν αρκετή θέληση, αλλά επειδή ο οργανισμός ενεργοποιεί φυσικούς μηχανισμούς που αντιστέκονται στην απώλεια βάρους.

Πως δρουν τα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας

Τα φάρμακα για την παχυσαρκία, όπως τα Wegovy και Mounjaro, δρουν μιμούμενα ορμόνες του εντέρου που στέλνουν στον εγκέφαλο σήματα κορεσμού, μειώνοντας την όρεξη.

Ωστόσο, δεν ανταποκρίνονται όλοι με τον ίδιο τρόπο.

Σε ορισμένους ανθρώπους οι ανεπιθύμητες ενέργειες δυσκολεύουν τη συνέχιση της θεραπείας, ενώ σε άλλους η απώλεια βάρους είναι περιορισμένη.

Επιπλέον, μετά τη διακοπή της αγωγής, οι βιολογικοί μηχανισμοί που ευνοούν την ανάκτηση του βάρους συχνά επανενεργοποιούνται.

Υγιής ζωή πέρα από τη ζυγαριά

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι μελλοντικές θεραπείες ίσως μπορέσουν να περιορίσουν μόνιμα τα σήματα του εγκεφάλου που ωθούν το σώμα να επανέλθει στο προηγούμενο βάρος.

Παράλληλα, επισημαίνουν ότι η καλή υγεία δεν ταυτίζεται απαραίτητα με έναν συγκεκριμένο αριθμό στη ζυγαριά.

Η τακτική άσκηση, ο επαρκής ύπνος, η ισορροπημένη διατροφή και η ψυχική ευεξία μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά την υγεία της καρδιάς και του μεταβολισμού, ακόμη και χωρίς μεγάλη απώλεια κιλών.

Η πρόληψη ξεκινά από νωρίς

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας απαιτεί και παρεμβάσεις σε επίπεδο κοινωνίας, όπως πιο υγιεινά σχολικά γεύματα, περιορισμό της διαφήμισης ανθυγιεινών τροφίμων προς τα παιδιά, περισσότερους χώρους για περπάτημα και ποδηλασία και πιο ισορροπημένες μερίδες στα εστιατόρια.

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται επίσης στα πρώτα χρόνια της ζωής, από την εγκυμοσύνη έως περίπου την ηλικία των επτά ετών, καθώς τότε διαμορφώνονται οι μηχανισμοί που ρυθμίζουν την όρεξη και την αποθήκευση λίπους.

Οι ερευνητές καταλήγουν ότι η παχυσαρκία δεν αποτελεί προσωπική αποτυχία, αλλά μια πολύπλοκη βιολογική κατάσταση που επηρεάζεται από τον εγκέφαλο, τα γονίδια και το περιβάλλον.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Οι εξελίξεις στη νευροεπιστήμη και τη φαρμακευτική, σε συνδυασμό με αποτελεσματικές στρατηγικές πρόληψης, δημιουργούν νέες προοπτικές για την αντιμετώπισή της.