Τελικά, σήμερα είμαστε τόσο εγωιστές όσο νομίζουμε;

Ο ατομικισμός έχει οριστεί από τον κοινωνικό ψυχολόγο, Geert Hofstede, ως «ο βαθμός στον οποίο οι άνθρωποι αισθάνονται ανεξάρτητοι, σε αντίθεση με το να είναι αλληλεξαρτώμενοι ως μέλη ευρύτερων συνόλων». Τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα στη Δύση, παρατηρείται μία τάση να γινόμαστε όλο και πιο εγωιστές. Από την άλλη πλευρά, έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι είναι στην πραγματικότητα περισσότερο από πρόθυμοι να θέσουν σε προτεραιότητα την ασφάλεια των άλλων έναντι της δικής τους σε πολλές περιπτώσεις. Μια εργασία που δημοσιεύθηκε το 2020, για παράδειγμα, διερεύνησε βίντεο στα οποία καταγράφονταν βίαιες επιθέσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Ολλανδία και τη Νότια Αφρική, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι 1 ή περισσότερα άτομα είχαν προσπαθήσει να βοηθήσουν τα θύματα σε 9 από τις 10 επιθέσεις.

Έρευνες σε παιδιά αποδεικνύουν επίσης ότι «γεννιόμαστε αλτρουιστές», λέει ο Ching-YuHuang, διευθυντής της CambridgeAlliance of Legal Psychology, μιας ιδιωτικής εταιρείας, στο Ηνωμένο Βασίλειο και διευθύνων σύμβουλος του Εθνικού Κέντρου Έρευνας για τα Παιδιά και την Οικογένεια του Πανεπιστημίου της Ταϊβάν.

Μάλιστα, σύμφωνα με το BBC, ορισμένες μελέτες έχουν οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι, ακόμη και βρέφη ηλικίας 14 έως 18 μηνών θα κάνουν ό,τι μπορούν για να βοηθήσουν τους άλλους και θα συνεργαστούν προκειμένου να επιτύχουν έναν κοινό στόχο - συγκεκριμένα παραδίδοντας αντικείμενα που άλλοι δεν μπορούν να φτάσουν. Και τα μικρά παιδιά θα το κάνουν αυτό ακόμα κι αν δεν τους προσφέρεται καμία ανταμοιβή. 

Το να είμαστε ευγενικοί μάς κάνει επίσης να νιώθουμε καλά. Ο εθελοντισμός, για παράδειγμα, έχει συνδεθεί με βελτιωμένη ψυχική υγεία, αυτοεκτίμηση, καθώς και μεμειωμένα συναισθήματα μοναξιάς. Υπάρχουν επίσης και σωματικάοφέλη. Οιεθελοντές που αξιολογήθηκαν στο πλαίσιο μιας μελέτης που δημοσιεύτηκε το 2013 είχαν 40% λιγότερες πιθανότητες να εμφανίσουν υψηλή αρτηριακή πίεση από εκείνους που δεν προσέφεραν συχνά εθελοντική εργασία. Ο αλτρουισμός αυτού του είδους έχει συσχετιστεί ακόμη και με μειωμένο κίνδυνο θνησιμότητας, αν και δεν είναι ακόμη σαφή τα αίτια. 

Η ίδια η δομή του εγκεφάλου μας μπορεί να καθορίζει την προδιάθεσή μας προς τον αλτρουισμό. Η Abigail Marsh, νευροεπιστήμονας στο Πανεπιστήμιο Georgetown στις ΗΠΑ, και η ομάδα της χρησιμοποίησαν σαρώσεις εγκεφάλου για να αναζητήσουν διαφορές μεταξύ ανθρώπων που είχαν δωρίσει ένα νεφρό σε έναν άγνωστο και εκείνων που δεν το είχαν κάνει.

Οι αλτρουιστές που είχαν προχωρήσει σε δωρεά οργάνων είχαν μεγαλύτερη δεξιά αμυγδαλή (περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με το συναίσθημα) από την ομάδα ελέγχου που δεν έκανε σχετική δωρεά. Οι δότες έδειξαν επίσης αυξημένη δραστηριότητα σε αυτήν την περιοχή όταν έβλεπαν εικόνες με φοβισμένες εκφράσεις προσώπου, γεγονός που αποδεικνύει πως πιθανόν να ένιωθαν μεγαλύτερη ευαισθησία σε ό,τι αφορά τα συναισθήματα τρίτων προσώπων. 

Η επιστήμη υποστηρίζει ότι οι περισσότεροι από εμάς έχουμε τα προσόντα να είμαστε ανιδιοτελείς, συχνά σε εξαιρετικά μεγάλο βαθμό. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούμε - ή πρέπει - να είμαστε ανιδιοτελείς όλη την ώρα. Το αν θα δώσουμε προτεραιότητα στον εαυτό μας ή στους άλλους εξαρτάται εν μέρει από τις περιστάσεις, την προηγούμενη εμπειρία μας και τον πολιτισμό μας.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Στην πραγματικότητα, λοιπόν, οι περισσότεροι από εμάς είμαστε αλτρουιστές και πράττουμε συχνά ανιδιοτελώς. Ωστόσο, οι αποφάσεις και οι πράξεις μας επηρεάζονται επίσης από ένα ευρύ φάσμα παραγόντων, από τον πολιτισμό μέχρι την ηθική μας. Με άλλα λόγια, το να βοηθάμε τους άλλους είναι υπέροχο - αλλά πρέπει να αναγνωρίζουμε ότι είναι εντάξει να φροντίζουμε και τον εαυτό μας.