Η προσφορά δώρων δίνει μεγαλύτερη ευχαρίστηση από την λήψη

Την εορταστική περίοδο συνοδεύει η σκέψη για προσφορά και λήψη δώρων. Τι να αγοράσουμε, σε ποιους και πόσα χρήματα να ξοδέψουμε αλλά και αν θα λάβουμε εμείς δώρα που μάς αρέσουν. Ωστόσο, παρότι η προσφορά δώρων συχνά παρουσιάζεται ως πηγή άγχους και υποχρέωση, ένας αυξανόμενος όγκος επιστημονικών ερευνών δείχνει ότι το να δίνει κανείς μπορεί να έχει και σημαντικά οφέλη.

Το ερώτημα αν «είναι καλύτερο να δίνεις παρά να λαμβάνεις» φαίνεται να βρίσκει στήριξη στην επιστήμη. Υπάρχουν μετρήσιμα οφέλη για την υγεία; Παίζει ρόλο ο τρόπος προσφοράς, χρήματα ή χρόνος, μεγάλες ή μικρές πράξεις; Και μπορεί η προσφορά να έχει αρνητικές συνέπειες;

Η Δρ Leana Wen, γιατρός επειγόντων περιστατικών και καθηγήτρια στο George Washington University, εξηγεί ότι η επιστήμη υποστηρίζει την ιδέα πως η γενναιοδωρία μπορεί να είναι ωφέλιμη, αλλά με σημαντικές προϋποθέσεις. Έρευνες από την ψυχολογία, τη νευροεπιστήμη και τη δημόσια υγεία δείχνουν ότι οι κοινωνικά ωφέλιμες συμπεριφορές,όπως η προσφορά χρόνου, χρημάτων ή υποστήριξης,συνδέονται με βελτίωση της ευεξίας. Αυτό δεν σημαίνει ότι η προσφορά είναι πάντα θετική ή ότι πρέπει να γίνεται εις βάρος των προσωπικών αναγκών. Συνολικά, όμως, τα δεδομένα δείχνουν ότι η γενναιοδωρία μπορεί να ωφελήσει τόσο την ψυχική όσο και τη σωματική υγεία.

Οφέλη για την υγεία

Μεγάλος αριθμός μελετών συνδέει την προσφορά και τη βοήθεια προς άλλους με καλύτερη ψυχική υγεία: χαμηλότερα ποσοστά κατάθλιψης και άγχους και μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη ζωή. Εντυπωσιακά, τα οφέλη δεν περιορίζονται στην ψυχική υγεία. Έχει βρεθεί συσχέτιση μεταξύ κοινωνικά ωφέλιμων πράξεων και χαμηλότερων επιπέδων ορμονών στρες, μειωμένης φλεγμονής, καλύτερης καρδιαγγειακής υγείας και μεγαλύτερου προσδόκιμου ζωής.

Χαρακτηριστικό είναι μία επιστημονική έρευνα του 2023 στο JAMA NetworkOpen, η οποία ανέλυσε 30 μελέτες σχετικές με παρεμβάσεις προσφοράς, όπως πράξεις καλοσύνης, φιλανθρωπία, εθελοντισμό και βοήθεια σε άλλους. Οι ερευνητές διαπίστωσαν βελτίωση της ψυχικής ευεξίας, μείωση της κατάθλιψης, αύξηση της σωματικής δραστηριότητας και ακόμη και βελτιώσεις σε ορισμένες αιματολογικές εξετάσεις.

Πώς επηρεάζεται ο εγκέφαλος και το σώμα

Η προσφορά ενεργοποιεί τα κέντρα ανταμοιβής του εγκεφάλου, τα οποία σχετίζονται με την ευχαρίστηση, το κίνητρο και το κοινωνικό δέσιμο. Κατά τη διάρκεια τέτοιων πράξεων απελευθερώνονται ουσίες όπως η ντοπαμίνη και οι ενδορφίνες, που συνδέονται με θετικά συναισθήματα.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ωκυτοκίνη, μια ορμόνη που ρυθμίζει το στρες και ενισχύει το αίσθημα κοινωνικής σύνδεσης. Η ωκυτοκίνη μπορεί να μειώσει την αρτηριακή πίεση και να περιορίσει τις αντιδράσεις του οργανισμού στο στρες. Μακροπρόθεσμα, η επαναλαμβανόμενη ενεργοποίηση αυτών των μηχανισμών μπορεί να εξηγήσει γιατί η γενναιοδωρία συνδέεται με καλύτερη υγεία, ειδικά σε παθήσεις που επηρεάζονται από το χρόνιο στρες, όπως η κατάθλιψη και τα καρδιαγγειακά νοσήματα.

Συσχέτιση ή αιτιότητα;

Αρχικά, πολλές μελέτες ήταν παρατηρησιακές, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο ότι πιο υγιή ή ευτυχισμένα άτομα απλώς είχαν περισσότερες πιθανότητες να δίνουν. Ωστόσο, πιο πρόσφατες έρευνες περιλαμβάνουν πειραματικά σχέδια. Σε τυχαιοποιημένες μελέτες, συμμετέχοντες κλήθηκαν να κάνουν πράξεις καλοσύνης και συγκρίθηκαν με ομάδες ελέγχου. Τα αποτελέσματα έδειξαν μείωση της κορτιζόλης (ορμόνη στρες) και βελτίωση της διάθεσης, ενισχύοντας την άποψη ότι η ίδια η πράξη της προσφοράς παίζει ρόλο.

Παίζει ρόλο ο τρόπος προσφοράς;

Ο τρόπος και το πλαίσιο της προσφοράς είναι καθοριστικά. Η εθελοντική και ουσιαστική προσφορά είναι πιο ωφέλιμη από εκείνη που γίνεται από υποχρέωση ή προκαλεί άγχος. Η προσφορά χρόνου και προσωπικής προσπάθειας, όπως ο εθελοντισμός ή η άμεση βοήθεια, φαίνεται να έχει μεγαλύτερο όφελος από την απλή χρηματική δωρεά.

Επίσης, η προσφορά που ευθυγραμμίζεται με τις προσωπικές αξίες και ενισχύει τις κοινωνικές σχέσεις είναι πιο αποτελεσματική. Μικρές πράξεις, όπως ένα προσεγμένο σημείωμα, η βοήθεια σε έναν γείτονα ή η παρέα σε κάποιον που νιώθει μόνος, μπορούν να έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο.

Μπορεί η προσφορά να γίνει επιβλαβής;

Ναι. Όταν η προσφορά οδηγεί σε οικονομική πίεση, εξάντληση, δυσαρέσκεια ή παραμέληση της προσωπικής υγείας, τα οφέλη εξαφανίζονται. Η επαγγελματική και οικογενειακή εξουθένωση φροντιστών αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η ισορροπία είναι το κλειδί: η προσφορά πρέπει να είναι συνειδητή και μέσα στα προσωπικά όρια.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Οι γιορτές αποτελούν ευκαιρία να επαναπροσδιοριστεί η έννοια της προσφοράς. Η επιστήμη δείχνει ότι η γενναιοδωρία μπορεί να μειώσει το στρες, να ενισχύσει τους κοινωνικούς δεσμούς και να βελτιώσει τη συνολική υγεία, αρκεί να γίνεται με νόημα, μέτρο και χωρίς πίεση. Ο χρόνος, η προσοχή και η πρόθεση συχνά αξίζουν περισσότερο από την τιμή ενός δώρου.