Ενσυναίσθηση γένους θηλυκού ή μήπως αδικούμε τους άνδρες;

Η ιδέα ότι οι γυναίκες έχουν από τη φύση τους περισσότερη ενσυναίσθηση από τους άνδρες, αποτελεί ένα από τα πιο διαδεδομένα στερεότυπα σχετικά με τις διαφορές των φύλων. Επιστημονικό άρθρο εξέτασε αν αυτή η πεποίθηση στηρίζεται πραγματικά σε βιολογικά δεδομένα ή αν πρόκειται κυρίως για προϊόν κοινωνικών και πολιτισμικών επιρροών. Η σύγχρονη επιστημονική έρευνα δείχνει ότι η απάντηση δεν είναι τόσο απλή όσο υπονοεί το στερεότυπο.

Η ενσυναίσθηση είναι μια σύνθετη ανθρώπινη ικανότητα. Περιλαμβάνει τη γνωστική διάσταση, δηλαδή την ικανότητα να κατανοούμε τη σκέψη και την οπτική του άλλου, αλλά και τη συναισθηματική διάσταση, που αφορά τη δυνατότητα να συμμεριζόμαστε ή να ανταποκρινόμαστε στα συναισθήματα κάποιου άλλου. Δεν πρόκειται για ένα ενιαίο χαρακτηριστικό, αλλά για ένα σύνολο δεξιοτήτων που ενεργοποιούνται σε κοινωνικά πλαίσια και επηρεάζονται από εμπειρίες, προσδοκίες και κοινωνικούς ρόλους.

Πολλές μελέτες έχουν διαπιστώσει ότι οι γυναίκες, κατά μέσο όρο, σημειώνουν υψηλότερες επιδόσεις σε τεστ ενσυναίσθησης, ιδιαίτερα σε αυτοαναφορικές κλίμακες όπου οι συμμετέχοντες καλούνται να αξιολογήσουν οι ίδιοι την ικανότητά τους να κατανοούν και να συμμερίζονται τα συναισθήματα των άλλων. Σε ορισμένες πειραματικές δοκιμασίες αναγνώρισης συναισθημάτων από εκφράσεις προσώπου, οι γυναίκες επίσης εμφανίζουν ελαφρώς καλύτερες επιδόσεις. Ωστόσο, οι διαφορές αυτές είναι συνήθως μικρές σε μέγεθος και παρουσιάζουν σημαντική αλληλοεπικάλυψη μεταξύ των φύλων. Με άλλα λόγια, υπάρχουν πολλοί άνδρες με υψηλά επίπεδα ενσυναίσθησης και πολλές γυναίκες με χαμηλότερα, γεγονός που καθιστά προβληματική οποιαδήποτε γενίκευση.

Ένα κρίσιμο ζήτημα που αναδεικνύεται είναι ο ρόλος της κοινωνικοποίησης. Από μικρή ηλικία, τα κορίτσια συχνά ενθαρρύνονται να εκφράζουν συναισθήματα, να φροντίζουν άλλους και να δίνουν έμφαση στις διαπροσωπικές σχέσεις. Αντίθετα, τα αγόρια σε πολλές κοινωνίες διδάσκονται να είναι αυτάρκη, να περιορίζουν τη συναισθηματική έκφραση και να δίνουν προτεραιότητα στην ανεξαρτησία και την επίδοση. Αυτές οι διαφορετικές προσδοκίες μπορούν να επηρεάσουν τόσο τη συμπεριφορά όσο και τον τρόπο με τον οποίο τα άτομα απαντούν σε ερωτηματολόγια ή πειραματικές δοκιμασίες. Αν ένα χαρακτηριστικό θεωρείται «θηλυκό», οι γυναίκες μπορεί να αισθάνονται μεγαλύτερη άνεση να το αναγνωρίσουν στον εαυτό τους, ενώ οι άνδρες μπορεί να το υποτιμούν ή να το εκφράζουν με διαφορετικό τρόπο.

Ορισμένοι ερευνητές έχουν εξετάσει και βιολογικούς παράγοντες, όπως ορμονικές επιδράσεις ή διαφορές στη νευρωνική επεξεργασία κοινωνικών ερεθισμάτων. Αν και υπάρχουν ενδείξεις ότι η βιολογία παίζει κάποιο ρόλο στη διαμόρφωση της κοινωνικής συμπεριφοράς, τα διαθέσιμα δεδομένα δεν υποστηρίζουν την ιδέα μιας έμφυτης, καθολικής και αμετάβλητης υπεροχής των γυναικών στην ενσυναίσθηση. Οι περισσότερες διαφορές φαίνεται να είναι αποτέλεσμα σύνθετης αλληλεπίδρασης μεταξύ βιολογίας και περιβάλλοντος, με το δεύτερο να έχει ιδιαίτερα ισχυρή επίδραση.

Η επιμονή στο στερεότυπο ότι οι γυναίκες είναι «φυσικά» πιο κοντά στην ενσυναίσθηση, έχει και κοινωνικές συνέπειες. Μπορεί να οδηγήσει σε προσδοκίες ότι οι γυναίκες θα αναλαμβάνουν περισσότερους ρόλους φροντίδας, τόσο στην οικογένεια όσο και στην εργασία, ενώ ταυτόχρονα να περιορίζει την αναγνώριση της συναισθηματικής ικανότητας των ανδρών. Επιπλέον, μπορεί να δημιουργήσει πίεση στις γυναίκες να ανταποκρίνονται διαρκώς σε υψηλά πρότυπα συναισθηματικής διαθεσιμότητας.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Συνολικά, τα σύγχρονα επιστημονικά ευρήματα δεν επιβεβαιώνουν την απλοϊκή άποψη ότι οι γυναίκες είναι εκ φύσεως πιο ενσυναίσθητες από τους άνδρες. Αντίθετα, υποδεικνύουν ότι η ενσυναίσθηση είναι μια ευέλικτη ανθρώπινη ικανότητα, που διαμορφώνεται μέσα από την αλληλεπίδραση βιολογικών, κοινωνικών και πολιτισμικών παραγόντων. Η κατανόηση αυτή επιτρέπει μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση, όπου η ενσυναίσθηση αναγνωρίζεται ως δυνατότητα όλων των ανθρώπων, ανεξάρτητα από το φύλο τους.