Blue Monday σήμερα: Είναι πραγματικά η πιο καταθλιπτική μέρα του χρόνου;

Κάθε χρόνο, την τρίτη Δευτέρα του Ιανουαρίου, το διαδίκτυο γεμίζει με αναφορές στη λεγόμενη «Blue Monday», η οποία παρουσιάζεται ως η πιο καταθλιπτική ημέρα του χρόνου. Πολλοί ισχυρίζονται ότι πρόκειται για μια ημέρα όπου η μελαγχολία, η κόπωση και η απαισιοδοξία κορυφώνονται. Ωστόσο, τίθεται το ερώτημα: πρόκειται για πραγματικό επιστημονικό φαινόμενο ή για έναν ακόμη διαδεδομένο μύθο;

Η ιδέα της Blue Monday είναι πλέον βαθιά ριζωμένη στη λαϊκή κουλτούρα του δυτικού κόσμου. Κάθε Ιανουάριο εμφανίζονται αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, «συμβουλές επιβίωσης» από influencers και ημερολόγια ευαισθητοποίησης που τη χαρακτηρίζουν ως μια σημαντική ημερομηνία. Όμως, παρά τη δημοτικότητα της, η επιστημονική της βάση είναι εξαιρετικά αμφισβητήσιμη.

Η έννοια της Blue Monday, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, δημιουργήθηκε το 2005 από τον ψυχολόγο Cliff Arnall στο πλαίσιο μιας διαφημιστικής καμπάνιας της ταξιδιωτικής εταιρείας Sky Travel, η οποία πλέον δεν λειτουργεί. Ο Arnall επινόησε έναν υποτιθέμενο μαθηματικό τύπο για να υπολογίσει την πιο «καταθλιπτική» ημέρα του Ιανουαρίου, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως ο καιρός, τα επίπεδα χρέους, ο μισθός, ο χρόνος που έχει περάσει από τα Χριστούγεννα, η αποτυχία τήρησης των πρωτοχρονιάτικων αποφάσεων, τα κίνητρα και η ανάγκη για δράση.

Παρότι η Blue Monday τοποθετείται πάντα σε Δευτέρα του Ιανουαρίου,οι μεταβλητές αυτού του τύπου είναι αδύνατο να μετρηθούν με ακρίβεια. Δεν υπάρχει τρόπος να εκτιμηθεί, για παράδειγμα, το πότε ή αν κάποιος έχει εγκαταλείψει τους στόχους του για το νέο έτος, ούτε μπορεί να συγκριθεί ο καιρός μεταξύ διαφορετικών χωρών και ηπείρων. Ως αποτέλεσμα, ο τύπος θεωρείται πλήρως αντιεπιστημονικός.

Όπως επισημαίνει ο Δημήτριος Πάσχος, ψυχίατρος στο Re: Cognition Health, η επιστημονική έρευνα σε πληθυσμιακό επίπεδο δεν υποστηρίζει την ύπαρξη μιας μοναδικής «πιο καταθλιπτικής ημέρας». Αντιθέτως, μεγάλες μελέτες δείχνουν ότι η ψυχική ευεξία παρουσιάζει διακυμάνσεις μέσα στην εβδομάδα, συχνά με χαμηλότερα επίπεδα στα μέσα της και όχι απαραίτητα τη Δευτέρα.

Παρά την έλλειψη επιστημονικής εγκυρότητας, ο μύθος της Blue Monday συνεχίζει να αναπαράγεται και να αποκτά δυναμική. Αν και αρχικά ενδέχεται να είχε στόχο την παρακίνηση για θετική δράση, η συνεχής προβολή μιας «αναπόφευκτα κακής ημέρας» μπορεί να έχει αρνητικές ψυχολογικές συνέπειες. Άτομα που ήδη βιώνουν κατάθλιψη ή άγχος μπορεί να επηρεαστούν δυσμενώς, καθώς ενισχύονται αισθήματα απώλειας ελέγχου και απαισιοδοξίας.

Ο Δρ. Πάσχος εξηγεί ότι όταν η συναισθηματική δυσφορία παρουσιάζεται ως αναπόφευκτη σε μια συγκεκριμένη ημερομηνία, μπορεί να ενισχύσει δυσλειτουργικά μοτίβα σκέψης, όπως η καταστροφολογία και η αρνητική πρόβλεψη του μέλλοντος. Αυτό ενδέχεται να μειώσει την ενεργητικότητα και να αποθαρρύνει συμπεριφορές που προστατεύουν την ψυχική υγεία, όπως η κοινωνική επαφή, η άσκηση και η διατήρηση ρουτίνας.

Ακόμη και σε άτομα χωρίς διάγνωση ψυχικής διαταραχής, η Blue Monday μπορεί να λειτουργήσει ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Όταν κάποιος περιμένει να νιώσει άσχημα, είναι πιθανό να εστιάσει υπερβολικά σε φυσιολογικές διακυμάνσεις της διάθεσης, ενισχύοντας την αρνητική εμπειρία. Αυτό το φαινόμενο είναι γνωστό ως «επιβεβαιωτική προκατάληψη».

Παρά τα παραπάνω, είναι αλήθεια ότι ο Ιανουάριος μπορεί να είναι ένας απαιτητικός μήνας για αρκετούς ανθρώπους. Η μειωμένη ηλιοφάνεια, οι οικονομικές πιέσεις μετά τις γιορτές, η επιστροφή στη ρουτίνα και η συναισθηματική «πτώση» μετά από μια έντονη κοινωνική περίοδο μπορούν να επηρεάσουν τη διάθεση, ιδιαίτερα σε άτομα με εποχιακή συναισθηματική διαταραχή. Ωστόσο, ο Ιανουάριος δεν δημιουργεί απαραίτητα δυσφορία· συχνά ενισχύει την ήδη υπάρχουσα ψυχολογική κατάσταση.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Σύμφωνα με τους ειδικούς, η αποτελεσματική φροντίδα της ψυχικής υγείας δεν πρέπει να βασίζεται σε ημερολογιακές ετικέτες, αλλά σε πρακτικές παρεμβάσεις. Η επαναφορά σταθερού ύπνου, τακτικών γευμάτων και καθημερινής δραστηριότητας, η θέσπιση μικρών και ρεαλιστικών στόχων, η κοινωνική σύνδεση και η σωματική άσκηση αποτελούν βασικούς προστατευτικούς παράγοντες.

Η εγκατάλειψη του μύθου της Blue Monday, καταλήγει ο Δρ. Πάσχος, επιτρέπει μια πιο ρεαλιστική και συμπονετική κατανόηση της ψυχικής υγείας και ενισχύει την ουσιαστική αυτοφροντίδα και την αλληλεγγύη προς τους άλλους.