Βιταμίνη Β12: Ρόλος, μορφές και σημασία για την υγεία

Η βιταμίνη Β12 είναι απαραίτητη για πολλές βασικές λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού, όπως ο σωστός σχηματισμός των ερυθρών αιμοσφαιρίων και η φυσιολογική λειτουργία του κεντρικού νευρικού συστήματος. Προέρχεται κυρίως από ζωικές πηγές, αν και μπορεί να προστεθεί τεχνητά και σε φυτικά τρόφιμα. Κυκλοφορεί τόσο σε φυσικές όσο και σε συνθετικές μορφές, ενώ πρόσφατη ανασκόπηση της βιβλιογραφίας εξετάζει τις διαφορές τους και τη σχέση της βιταμίνης Β12 με διάφορες παθολογικές καταστάσεις, όπως η μεγαλοβλαστική αναιμία.

Η ανασκόπηση ξεκινά με τις βασικές λειτουργίες της βιταμίνης Β12 και τις συνέπειες της ανεπάρκειάς της. Η βιταμίνη συμμετέχει στη σύνθεση του DNA και στον κυτταρικό μεταβολισμό. Έχει επίσης συσχετιστεί με την ψυχική υγεία, καθώς χαμηλά επίπεδά της ενδέχεται να επηρεάζουν συμπτώματα κατάθλιψης. Μία από τις πιο χαρακτηριστικές καταστάσεις που προκαλεί η έλλειψη Β12 είναι η μεγαλοβλαστική αναιμία, η οποία χαρακτηρίζεται από την παραγωγήμη φυσιολογικών ερυθρών αιμοσφαιρίων.

Η ανεπάρκεια βιταμίνης Β12 εμφανίζεται συχνότερα λόγω προβλημάτων απορρόφησης ή μειωμένης αξιοποίησής της από τον οργανισμό. Τρόφιμα πλούσια σε Β12 είναι κυρίως ζωικής προέλευσης, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το συκώτι βοδινού. Η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη είναι 2,4 μικρογραμμάρια, με αυξημένες ανάγκες κατά την εγκυμοσύνη και τον θηλασμό. Ομάδες υψηλού κινδύνου για ανεπάρκεια περιλαμβάνουν ηλικιωμένους, άτομα με παθήσεις του γαστρεντερικού συστήματος (όπως η νόσος Crohn), καθώς και όσους ακολουθούν χορτοφαγική ή αυστηρά φυτική διατροφή. Ορισμένα φάρμακα μπορούν επίσης να επηρεάσουν τα επίπεδα της βιταμίνης.

Τα συμπτώματα της ανεπάρκειας είναι ποικίλα και μπορεί να περιλαμβάνουν αναιμία, μυϊκή αδυναμία, απώλεια βάρους, μουδιάσματα και νευρολογικές διαταραχές. Η έγκαιρη θεραπεία είναι κρίσιμη, καθώς σοβαρές επιπλοκές, όπως παράλυση, μπορεί να είναι μη αναστρέψιμες.

Η απορρόφηση της βιταμίνης Β12 είναι σύνθετη διαδικασία. Όταν καταναλώνεται μέσω της τροφής, είναι δεσμευμένη σε πρωτεΐνες και πρέπει πρώτα να απελευθερωθεί ώστε να απορροφηθεί στο λεπτό έντερο. Σε αυτή τη διαδικασία εμπλέκονται διάφοροι παράγοντες, όπως τα παγκρεατικά ένζυμα.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σύγκριση φυσικών και συνθετικών μορφών της βιταμίνης. Η Β12 είναι γνωστή και ως κυανοκοβαλαμίνη, μεθυλοκοβαλαμίνη και αδενοσυλοκοβαλαμίνη. Η κυανοκοβαλαμίνη είναι συνθετική μορφή, ενώ η μεθυλοκοβαλαμίνη αποτελεί φυσική και ενεργή μορφή. Για να αξιοποιηθεί η κυανοκοβαλαμίνη, ο οργανισμός πρέπει πρώτα να τη μετατρέψει σε ενεργές μορφές, κάτι που δεν είναι εφικτό σε όλους τους ανθρώπους.

Τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι η μεθυλοκοβαλαμίνη παρουσιάζει καλύτερη βιοδιαθεσιμότητα και κατακράτηση στον οργανισμό. Μελέτες σε ζώα δείχνουν ότι η κυανοκοβαλαμίνη αποβάλλεται σε μεγαλύτερο ποσοστό. Επιπλέον, η μεθυλοκοβαλαμίνη φαίνεται να είναι ιδιαίτερα ωφέλιμη σε άτομα με μεγαλοβλαστική αναιμία, καθώς παρακάμπτει ορισμένα στάδια απορρόφησης και συμβάλλει στη δημιουργία της S-αδενοσυλμεθειονίνης, ενός μορίου σημαντικού για μεταβολικές διεργασίες και την αυτοφαγία.

Η βιταμίνη Β12 παίζει επίσης ρόλο στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, συμβάλλοντας στην παραγωγή ερυθρών και λευκών αιμοσφαιρίων. Υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση ιογενών λοιμώξεων και να έχει υποστηρικτικό ρόλο σε ασθενείς με COVID-19, αν και τα δεδομένα δεν είναι απολύτως ομοιογενή. Οι συγγραφείς προτείνουν τον έλεγχο των επιπέδων Β12 σε άτομα με λοιμώξεις.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Τέλος, η ανασκόπηση αναγνωρίζει περιορισμούς, όπως η ετερογένεια των μελετών και η ανάγκη για μεγαλύτερες κλινικές έρευνες. Παρ’ όλα αυτά, τονίζεται ότι η βιταμίνη Β12 είναι ζωτικής σημασίας για τη νευρολογική, αιματολογική και μεταβολική υγεία. Η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση της ανεπάρκειας, ιδιαίτερα σε ευπαθείς ομάδες, μπορεί να προλάβει σοβαρές μακροχρόνιες επιπλοκές.