Πώς συνδέεται το περιβάλλον με την ανδρική υπογονιμότητα

Περίπου το 7% των ανδρών παγκοσμίως αντιμετωπίζει προβλήματα υπογονιμότητας, ένα ζήτημα που επηρεάζει σημαντικά τόσο την ατομική υγεία όσο και τη δημόσια υγεία συνολικά. Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότερες μελέτες σε ζώα έχουν δείξει ότι η έκθεση σε επίμονες περιβαλλοντικές χημικές ουσίες κατά τα πρώτα στάδια της ζωής μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ανδρική αναπαραγωγική ικανότητα. Πλέον, νέα επιστημονικά δεδομένα από μελέτη σε ανθρώπους φαίνεται να επιβεβαιώνουν αυτή τη συσχέτιση. Η επιδημιολόγος Περιβαλλοντικής Υγείας, Melissa Perry και η ερευνητική της ομάδα πραγματοποίησαν μία από τις πρώτες μελέτες σε ανθρώπους που εξετάζουν τη σύνδεση μεταξύ προγεννητικής και παιδικής έκθεσης σε χημικές ουσίες και της ποιότητας του σπέρματος στην ενήλικη ζωή. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Environmental Health και επικεντρώνεται σε συγκεκριμένες κατηγορίες χημικών ουσιών, όπως οι οργανοχλωριωμένες ενώσεις και οι υπερφθοριωμένες ενώσεις.

Η ποιότητα του σπέρματος αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την αναπαραγωγική ικανότητα. Ένα φυσιολογικό σπερματοζωάριο περιέχει 23 χρωμοσώματα, δηλαδή το πλήρες γενετικό υλικό που απαιτείται για τη δημιουργία απογόνου. Ωστόσο, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι άνδρες που είχαν εκτεθεί σε συγκεκριμένες χημικές ουσίες από πολύ νωρίς στη ζωή τους εμφάνιζαν σπερματοζωάρια με επιπλέον χρωμοσώματα, μια κατάσταση γνωστή ως ανευπλοειδία. Η παρουσία τέτοιων γενετικών ανωμαλιών αυξάνει τον κίνδυνο αποβολών, αλλά και συγγενών διαταραχών, όπως το Σύνδρομο Klinefelter.

Σύμφωνα με την Perry, τα ευρήματα αυτά αποδεικνύουν ότι η έκθεση σε χημικές ουσίες κατά την εμβρυϊκή και παιδική ηλικία μπορεί να έχει μακροχρόνιες επιπτώσεις, επηρεάζοντας τη γενετική ακεραιότητα του σπέρματος ακόμη και δεκαετίες αργότερα. Με άλλα λόγια, οι επιδράσεις δεν είναι προσωρινές, αλλά μπορεί να συνοδεύουν το άτομο σε όλη του τη ζωή.

Η μελέτη βασίστηκε στην ανάλυση δειγμάτων σπέρματος από άνδρες ηλικίας 22 έως 24 ετών, των οποίων οι μητέρες είχαν δώσει δείγματα αίματος κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης τη δεκαετία του 1980. Οι ερευνητές μέτρησαν τα επίπεδα συγκεκριμένων “αιώνιων χημικών ουσιών”, όπως τα πολυχλωριωμένα διφαινύλια (PCBs) και οι υπερφθοριωμένες ενώσεις (PFASs), στο αίμα των μητέρων. Στη συνέχεια, τα ίδια άτομα εξετάστηκαν ξανά στην παιδική ηλικία (σε ηλικίες 7 και 14 ετών), ώστε να καταγραφεί η συνεχιζόμενη έκθεσή τους σε αυτές τις ουσίες.

Δεκαετίες αργότερα, οι συμμετέχοντες παρείχαν δείγματα σπέρματος, τα οποία αναλύθηκαν για γενετικές ανωμαλίες. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι είχαν εκτεθεί σε υψηλότερα επίπεδα PCBs και PFASs κατά την εμβρυϊκή και παιδική ηλικία είχαν αυξημένη πιθανότητα να εμφανίζουν σπερματοζωάρια με επιπλέον χρωμοσώματα στην ενήλικη ζωή.

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, κάθε σπερματοζωάριο φέρει είτε το χρωμόσωμα Χ είτε το Υ. Ωστόσο, η αυξημένη συγκέντρωση PCBs συσχετίστηκε κυρίως με την παρουσία επιπλέον χρωμοσώματος Υ, ενώ η έκθεση σε PFASs συνδέθηκε με την εμφάνιση τόσο επιπλέον Χ όσο και Υ χρωμοσωμάτων. Αυτές οι ανωμαλίες μπορεί να επηρεάσουν όχι μόνο τη γονιμότητα αλλά και την υγεία των απογόνων.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η έκθεση σε PCBs μπορεί να σχετίζεται με τη διατροφή της μητέρας, ιδιαίτερα με την κατανάλωση μολυσμένων θαλασσινών. Από την άλλη πλευρά, οι PFASs εντοπίζονται ευρέως στο περιβάλλον και μπορούν να εισέλθουν στον οργανισμό μέσω τροφίμων, νερού και αέρα. Οι ουσίες αυτές ονομάζονται συχνά «παντοτινά χημικά» επειδή δεν διασπώνται εύκολα και παραμένουν στο περιβάλλον και στο ανθρώπινο σώμα για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Η μελέτη αναδεικνύει τη σημασία της περιβαλλοντικής έκθεσης ως κρίσιμου παράγοντα για την ανδρική αναπαραγωγική υγεία. Η μείωση της ποιότητας και της συγκέντρωσης του σπέρματος έχει ήδη συνδεθεί με περιβαλλοντικούς ρύπους, και τα νέα αυτά δεδομένα ενισχύουν την ανάγκη για προληπτικές παρεμβάσεις.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, η έκθεση σε χημικές ουσίες δεν αποτελεί μόνο ατομικό πρόβλημα, αλλά ζήτημα δημόσιας υγείας. Για τον λόγο αυτό, τονίζουν την ανάγκη για πολιτικές που θα περιορίζουν την παρουσία αυτών των ουσιών στο περιβάλλον, θα ελέγχουν την ποιότητα των τροφίμων και του νερού και θα προστατεύουν τις ευάλωτες ομάδες, όπως οι έγκυες γυναίκες και τα παιδιά.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Συνολικά, η έρευνα αυτή προσφέρει σημαντικές ενδείξεις ότι οι περιβαλλοντικοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν τη γονιμότητα πολύ πριν την ενηλικίωση. Παράλληλα, ανοίγει τον δρόμο για περαιτέρω μελέτες που θα εξετάσουν πιο διεξοδικά τους μηχανισμούς μέσω των οποίων οι χημικές ουσίες επηρεάζουν τη γενετική υγεία και θα συμβάλουν στην ανάπτυξη αποτελεσματικών στρατηγικών πρόληψης.