Σωματική και ψυχική αντιγήρανση μέσω των Τεχνών και του Πολιτισμού

Η συμμετοχή σε δημιουργικές δραστηριότητες και η επαφή με την Tέχνη και τον Πολιτισμό θεωρούνται εδώ και χρόνια ωφέλιμες για την ψυχική υγεία. Nέα μελέτη από το University College London (UCL) στο Ηνωμένο Βασίλειο υποστηρίζει t;vra ότι τα οφέλη αυτά μπορεί να επεκτείνονται και στη σωματική υγεία, επηρεάζοντας ακόμη και τον ρυθμό βιολογικής γήρανσης. Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Innovation in Aging, διαπίστωσε σύνδεση ανάμεσα στη συχνή πολιτιστική και καλλιτεχνική ενασχόληση και σε πιο αργή βιολογική γήρανση.

Προηγούμενες έρευνες είχαν ήδη συνδέσει τη δημιουργικότητα με καλύτερη γνωστική λειτουργία και πιο «νεανικό» εγκέφαλο. Η νέα μελέτη εξετάζει αν τα οφέλη επηρεάζουν συνολικά τον οργανισμό. Η ερευνήτρια Feifei Bu από το UCL εξήγησε ότι οι επιστήμονες ήθελαν να διερευνήσουν κατά πόσο η ενασχόληση με την τέχνη μπορεί να ενσωματώνεται βιολογικά στην υγεία μας καθόλη τη διάρκεια της ζωής.

Για τις ανάγκες της έρευνας αναλύθηκαν στοιχεία από 3.556 άτομα μέσης ηλικίας περίπου 52 ετών, που συμμετείχαν στη UK Household Longitudinal Study. Οι συμμετέχοντες απάντησαν σε ερωτήσεις σχετικά με τη συχνότητα και το είδος της καλλιτεχνικής και πολιτιστικής δραστηριότητας στην καθημερινότητά τους, ενώ παράλληλα εξετάστηκαν δείγματα αίματος. Οι ερευνητές μελέτησαν την επιγενετική γήρανση, δηλαδή αλλαγές στο DNA που σχετίζονται με τη βιολογική ηλικία και την ταχύτητα γήρανσης του οργανισμού.

Για την αξιολόγηση χρησιμοποιήθηκαν επτά διαφορετικά «επιγενετικά ρολόγια», εργαλεία που εκτιμούν τη βιολογική ηλικία μέσω μεταβολών στο DNA. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στα DunedinPoAm και DunedinPACE, τα οποία υπολογίζουν τον ρυθμό γήρανσης. Όσο ταχύτερος είναι αυτός ο ρυθμός, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης ασθενειών που σχετίζονται με την ηλικία. Χρησιμοποιήθηκε επίσης το PhenoAge, που εκτιμά τη συνολική βιολογική ηλικία ενός ατόμου.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσο πιο συχνά οι άνθρωποι συμμετείχαν σε καλλιτεχνικές και πολιτιστικές δραστηριότητες και όσο μεγαλύτερη ποικιλία δραστηριοτήτων είχαν, τόσο πιο αργός ήταν ο ρυθμός γήρανσης και τόσο νεότερη εμφανιζόταν η βιολογική τους ηλικία. Σύμφωνα με το DunedinPACE, όσοι ασχολούνταν με δημιουργικές δραστηριότητες τουλάχιστον τρεις φορές τον χρόνο εμφάνιζαν 2% πιο αργή γήρανση σε σχέση με όσους συμμετείχαν σπάνια. Η μηνιαία ενασχόληση συνδέθηκε με 3% πιο αργή γήρανση, ενώ η εβδομαδιαία συμμετοχή με 4% πιο αργό ρυθμό γήρανσης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι τα οφέλη της πολιτιστικής ενασχόλησης φάνηκαν συγκρίσιμα με εκείνα της σωματικής άσκησης. Οι συμμετέχοντες που γυμνάζονταν εβδομαδιαία εμφάνιζαν παρόμοια πιο αργή βιολογική γήρανση. Επιπλέον, σύμφωνα με τις μετρήσεις του PhenoAge, όσοι συμμετείχαν σε καλλιτεχνικές δραστηριότητες σε εβδομαδιαία βάση είχαν κατά μέσο όρο βιολογική ηλικία περίπου ένα έτος νεότερη από όσους ασχολούνταν σπάνια.

Οι συσχετίσεις αυτές παρέμειναν ισχυρές ακόμη και όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη άλλους παράγοντες, όπως το κάπνισμα, ο δείκτης μάζας σώματος, το μορφωτικό επίπεδο και το εισόδημα. Τα αποτελέσματα ήταν εντονότερα σε άτομα άνω των 40 ετών. Ωστόσο, τα παλαιότερης γενιάς επιγενετικά ρολόγια δεν κατέγραψαν αντίστοιχες συσχετίσεις, κάτι που πιθανόν οφείλεται στη μικρότερη ευαισθησία τους στην ανίχνευση αλλαγών που σχετίζονται με τη γήρανση.

Ειδικοί που δεν συμμετείχαν στη μελέτη χαρακτήρισαν τα αποτελέσματα ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Η γενετική μηχανικός Şebnem Ünlüişler τόνισε ότι η έρευνα αναδεικνύει τη σημασία της συναισθηματικής ευεξίας, της δημιουργικότητας και της κοινωνικής σύνδεσης για τη μακροχρόνια υγεία. Ο γιατρός Opel Baker σημείωσε ότι η υγεία δεν καθορίζεται μόνο από την ιατρική, αλλά και από τον τρόπο ζωής, τις κοινωνικές σχέσεις και τη δημιουργική έκφραση.

Οι ερευνητές υπογράμμισαν ότι δεν φαίνεται να έχει ιδιαίτερη σημασία το είδος της δραστηριότητας, αρκεί να υπάρχει συχνή και ουσιαστική συμμετοχή. Ζωγραφική, μουσική, χορός, θέατρο ή γενικότερα η επαφή με τον πολιτισμό μπορούν να προσφέρουν συναισθηματική αποφόρτιση, γνωστική διέγερση, μείωση του στρες και κοινωνική αλληλεπίδραση. Μάλιστα, δραστηριότητες όπως ο χορός ή το ομαδικό τραγούδι θεωρούνται ιδιαίτερα ωφέλιμες επειδή συνδυάζουν σωματική κίνηση, συντονισμό, μουσική και κοινωνική επαφή.

Παρότι η μελέτη είναι παρατηρητική και δεν αποδεικνύει σχέση αιτίου-αποτελέσματος, οι επιστήμονες θεωρούν πιθανό ότι η τέχνη επηρεάζει τη γήρανση μέσω της μείωσης του χρόνιου στρες, της φλεγμονής και των καρδιαγγειακών κινδύνων. Η δημιουργική δραστηριότητα ενδέχεται επίσης να ενισχύει τη νευροπλαστικότητα, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να δημιουργεί νέες συνδέσεις.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Οι ερευνητές σχεδιάζουν πλέον νέες μελέτες σε διαφορετικούς πληθυσμούς, καθώς και περαιτέρω διερεύνηση των βιολογικών μηχανισμών που συνδέουν την τέχνη με την υγιή γήρανση. Το βασικό συμπέρασμα, ωστόσο, είναι ότι η δημιουργικότητα δεν αποτελεί πολυτέλεια, αλλά πιθανόν σημαντικό παράγοντα για καλύτερη ποιότητα ζωής, ψυχική ανθεκτικότητα και πιο υγιή γήρανση.